TMK Madde 164: Terk

Terk

Eşin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla ortak konuttan ayrılması veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesi.

Kanuni terk

Diğer eşi ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmesini engelleyen eşin de terk etmiş sayılması.

Eve dön ihtarı

Terk edilen eşin istemi üzerine hâkim veya noter tarafından terk eden eşe yapılan, iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiğini ve dönmemenin sonuçlarını bildiren uyarı; uygulamada terk ihtarı da denir.

Ortak konut

Eşlerin birlikte seçtikleri veya kanundaki hâllerde eşlerden birinin seçtiği ya da hâkimin belirlediği, oturmaya elverişli ve bağımsız konut.

Haklı sebep

İhtara rağmen ortak konuta dönmemeyi hukuken meşru kılan durum; ispat yükü dönmeyen eştedir.

Dava şartı

Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken ve kendiliğinden incelenen şart; terk davasında usulüne uygun ihtar.

Samimi ihtar

Boşanmayı değil, evlilik birliğini sürdürmeyi amaçlayan gerçek bir arzuyla gönderilen ihtar.

TMK 164 ne düzenler?

TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 132. maddesini karşılar ve iki önemli değişiklik içerir: terk süresi üç aydan altı aya, ihtardan sonra dava açılabilmesi için aranan süre bir aydan iki aya çıkarılmıştır. Gerekçeye göre sürenin uzatılması, ortak konutu terk eden eşe düşünme süresi sağlamak içindir. Eski Kanun'dan farklı olarak dava hakkı açıkça "terk edilen eşe" verilmiş, terke zorlayan veya dönmeyi engelleyen eşin de terk etmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır. 2011'de 6217 sayılı Kanunla ihtarın noter tarafından da yapılabilmesi sağlanmıştır.

Terk nedir?

• Maddi ve usul şartları: Hukuk Genel Kurulu'na göre terk sebebiyle açılan davalarda dava koşulları ile yargılama usulü iç içe geçmiştir; hâkim terk eyleminin maddi unsurlarını ve ihtarın usul şartlarını ayrı ayrı incelemelidir (Yargıtay HGK, 2022/400 E., 2023/514 K., 24.05.2023). Aynı karara göre terk eylemi, evlilik birliğinin yüklediği yükümlülükleri yerine getirmeme amacı ve ortak hayata son verme kastı taşımalı, haklı ve hukuka uygun bir nedene dayanmamalı ve altı ay süreyle devam etmelidir.
• Aynı ev içinde ayrılık: Hukuk Genel Kurulu, öğretiden aktardığı görüşle, eşlerin aynı evde oturma ve yatak odalarını ayırmalarının terk sayılmadığını, eşlerden birinin diğerinin yakınlarıyla oturmayı reddetmesinin de terk olmadığını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2017/2727 E., 2020/846 K., 04.11.2020).
• İzinle ayrılma: Yargıtay, hasta babasına bakmak için kocasının izniyle baba evine giden kadının bu ayrılışını terk başlangıcı saymamış; terkin, kadının dönmeyeceğini söylediği tarihte gerçekleştiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/4114 E., 2013/7662 K., 20.03.2013).
• Davayı kim açar: Hukuk Genel Kurulu'na göre 743 sayılı Kanun'da dava hakkı "diğerine" tanınmışken 4721 sayılı Kanun dava açacak olanın terk edilen eş olduğunu açıkça belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2012/2-636 E., 2012/1073 K., 05.12.2012).
• Başlangıçtaki haklılık süresiz değildir: Hukuk Genel Kurulu'na göre başlangıçta evi terk etmekte haklı olan eşin bu haklılığı ona süresiz olarak konuta dönmeme hakkı vermez (Yargıtay HGK, 2012/2-686 E., 2013/67 K., 16.01.2013).

Terke zorlama ve dönmeyi engelleme

• Kanuni terk: Hukuk Genel Kurulu, eşini terke zorlayan veya dönmesini engelleyen eşin terk etmiş sayılmasını "kanuni terk" olarak adlandırmış; bu eşin gerçekte terk eden eş olduğunu, terk davası açma hakkı bulunmadığını ve davasının aktif husumet yokluğundan esastan reddedileceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2017/2727 E., 2020/846 K., 04.11.2020). Bu dosyada eşine sürekli hakaret eden ve onu evden kovan erkeğin noter aracılığıyla gönderdiği ihtara dayanan davası reddedilmiştir.
• Terke zorlayanın ihtarı: Hukuk Genel Kurulu, ihtar gönderdikten sonra eşi tarafından 166. maddeye göre dava açılan erkeğin, eşini ortak konutu terke zorladığı sabit olduğundan terk eden eş konumunda bulunduğunu belirterek 166'ya göre verilen boşanma kararını onamıştır (Yargıtay HGK, 2013/1688 E., 2015/1032 K., 13.03.2015). Yargıtay başka bir kararında da eşini kovarak terke zorlayan eşin terk sebebiyle dava açamayacağını tekrarlamıştır (Yargıtay 2. HD, 2015/22498 E., 2017/1843 K., 22.02.2017).
• Ekonomik şiddet ve "kızınızı boşadım" sözü: Hukuk Genel Kurulu, evine bakmayan, eşinin boğazını sıkan ve kadının dayısını arayarak kızlarını boşadığını söyleyip götürmelerini isteyen erkeğin kusurlu davranışları nedeniyle kadının terke zorlandığını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2022/400 E., 2023/514 K., 24.05.2023).
• Hasta eşle ilgilenmemek: Yargıtay, MS hastası eşinin tedavisiyle yeterince ilgilenmeyen ve onun ailesinin yanına dönmesine neden olan kocanın eşini terke zorladığını, gönderdiği ihtarın samimi olmadığını belirterek terk davasının reddi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/25412 E., 2013/30558 K., 24.12.2013).
• Dönmek isteyeni eve almamak: Yargıtay, ortak konuttan ayrıldıktan sonra noter aracılığıyla dönmek istediğini bildiren ve iki ay içinde eve gelen eşi içeri almayan kadının, diğer eşin ortak konuta dönmesini haklı bir sebep olmadan engellediğini kabul etmiştir; karar oyçokluğuyla verilmiş, karşı oyda terk eden eşin çektiği ihtarın sonuç doğurmayacağı savunulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2013/12846 E., 2013/30720 K., 24.12.2013).
• Terke zorlanan eşin ihtarı: Hukuk Genel Kurulu'na göre terke zorlanan eş ihtar isterken, kendisinin ortak konuta tekrar dönmesini ve bunun için gerekli koşulların sağlanmasını terk etmiş sayılan eşten istemelidir (Yargıtay HGK, 2017/2727 E., 2020/846 K., 04.11.2020). Noter ihtarına ilişkin yönetmelik de terke zorlayan veya dönmeyi engelleyen eşe ihtar gönderilebileceğini öngörür.

Süreler: altı ay, dört ay, iki ay

• Dört ay dolmadan ihtar: Yargıtay'a göre ihtarın hukuki sonuç doğurabilmesi için ihtar isteğinden önceki dört ay içinde ihtar edilen eşin haklı bir sebep olmaksızın birlik dışında yaşamış olması gerekir; terk tarihinden itibaren dördüncü ay bitmeden istenen ihtar sonuç doğurmaz ve dava reddedilir (Yargıtay 2. HD, 2008/4623 E., 2009/7281 K., 15.04.2009). Aynı sonuca ulaşan çok sayıda karar vardır (Yargıtay 2. HD, 2014/10013 E., 2015/1314 K., 10.02.2015; Yargıtay 2. HD, 2016/1616 E., 2017/7101 K., 08.06.2017).
• İhtardan sonra iki ay: Kanun ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamayacağını söyler. Yargıtay, ihtarın tebliğinden itibaren iki ay geçmeden açılan davanın reddini onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2009/15594 E., 2010/17175 K., 19.10.2010). Buna karşılık ihtardan sonra dört ay geçmediği gerekçesiyle davayı reddeden kararı, kanunun iki ay aradığını gözeterek bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2013/16415 E., 2013/20966 K., 16.09.2013).
• Süreler kendiliğinden gözetilir: Hukuk Genel Kurulu'na göre kanundaki süreler hâkim veya taraflarca değiştirilemez, karşı tarafça ileri sürülmese bile hâkim tarafından kendiliğinden gözetilmelidir (Yargıtay HGK, 2008/2-136 E., 2008/117 K., 13.02.2008).
• İkinci ihtar: Yargıtay'a göre yeni bir ihtar çekmek isteyen eş, ilk ihtarın tebliğinden itibaren iki aylık sürenin dolmasını ve bundan sonra ayrıca dört aylık yeni bir ayrı yaşama süresinin geçmesini beklemelidir (Yargıtay 2. HD, 2011/9395 E., 2011/10061 K., 08.06.2011).
• Önceki boşanma davası: Yargıtay'a göre aleyhine boşanma davası açılan eş dava sürerken ayrı yaşamaya hak kazanır; bu nedenle ihtarın geçerli olması için önceki davanın reddine ilişkin hükmün kesinleşmesinden itibaren en az dört ay geçmelidir (Yargıtay 2. HD, 2013/25833 E., 2014/25 K., 13.01.2014). Önceki dava reddedilen bir terk davası olduğunda da dört aylık süre ret kararının kesinleşmesinden sonra aranmıştır (Yargıtay 2. HD, 2012/19626 E., 2013/5705 K., 05.03.2013).
• Nafaka davası: Yargıtay, kadının tedbir nafakası davasının kocanın ihtar isteğinden önce açılmış olduğu dosyada, ihtar tarihinde kadının ayrı yaşamakta haklı olduğunu ve dört aylık süre dolmadan istenen ihtarın iyiniyete dayalı sayılamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/4909 E., 2012/24343 K., 11.10.2012).

İhtarı kim yapar: mahkeme mi, noter mi?

• Mahkeme: Terk eden eşin ortak konuta davet edilmesi bir çekişmesiz yargı işidir (HMK m. 382/2-b-5). Uygulamada ihtar aile mahkemesinden değişik iş olarak istenir. Hukuk Genel Kurulu'na göre ihtarı yapan mahkeme olayın esasını ve isteğin haklı olup olmadığını incelemeden ihtar kararı vermekle yükümlüdür ve bu karar temyiz edilemez; ancak boşanma davasına bakan hâkim ihtarın kanundaki unsurları taşıyıp taşımadığını kendiliğinden incelemelidir (Yargıtay HGK, 2008/2-136 E., 2008/117 K., 13.02.2008).
• İhtar isteği reddedilemez: Yargıtay, ihtar isteğinin yasal dayanağı olmayan gerekçelerle reddedilmesini bozmuş ve istek hâlinde hâkimin uyarı isteğini yerine getirmek zorunda olduğunun 27.03.1957 tarihli, 10/1 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararıyla da vurgulandığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2007/17337 E., 2009/3324 K., 26.02.2009). Karar oyçokluğuyla verilmiş, karşı oyda dört ay dolmadan istenen ihtarın reddedilmesi gerektiği savunulmuştur. Bu İçtihadı Birleştirme Kararının tam metnine resmî kaynaklarda ulaşamadım.
• Noter: 6217 sayılı Kanunla 164. maddeye "veya noter" ibaresi eklenmiş, Noterlik Kanunu'nun 71/A maddesi terk eden eşin ortak konuta davet edilmesini noterlerin yapabileceği işlemler arasında saymıştır. Yargıtay, noter ihtarını yetkili makamca yapılmadığı gerekçesiyle geçersiz sayan kararları bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2013/7001 E., 2013/19258 K., 08.07.2013; Yargıtay 2. HD, 2014/24761 E., 2015/16598 K., 28.09.2015).
• Noter ihtarının içeriği: Yönetmeliğe göre noter ihtarı, gönderen ve gönderilen eşin kimlik ve adres bilgilerini, davet edilen ortak konutun adresini, dönüş için ve konuta kabul edilmeme hâlinde geri dönüş için gereken yol ve konaklama giderlerini karşılayacak paranın konutta teslim şeklinde gönderildiğine ilişkin açıklamayı, anahtarın bulunduğu yeri ve iki ay içinde dönülmezse 164. maddeye göre dava açılabileceğini içerir. İhtar Tebligat Kanunu'na göre tebliğ edilir.
• İhtar kararı dosyaya getirilmeli: Yargıtay, dava dilekçesinde dayanılan ihtarın noter veya mahkeme dosyası getirtilmeden karar verilmesini bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/8065 E., 2024/5839 K., 12.09.2024).

İhtarın geçerlilik şartları

• İçerik: Hukuk Genel Kurulu'na göre ihtar kararında davet edilen evin açık ve ayrıntılı adresi gösterilmeli, davet eden eş evde bulunmayacaksa anahtarın bulunduğu yer belirtilmeli, yol gideri konutta ödemeli olarak gönderilmeli ve iki ay içinde dönülmesi gerektiği ile dönmemenin sonuçları açıklanmalıdır (Yargıtay HGK, 2008/2-136 E., 2008/117 K., 13.02.2008). Yeni tarihli bir kararda da davet edilen konutun adresi, dönüş süresi, ihtara uymamanın sonuçları, yol giderlerinin karşılanması ve kararın tebliği geçerlilik şartları olarak sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/4147 E., 2024/1593 K., 07.03.2024).
• "60 gün" yazılması: Hukuk Genel Kurulu, ihtarda "iki ay" yerine "60 gün" süre verilmesini kanunun emredici hükmüne aykırı bularak ihtarı geçersiz saymış ve davanın dava şartı yokluğundan reddi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2008/2-136 E., 2008/117 K., 13.02.2008).
• Tebliğ: Yargıtay, noter ihtarı adresten ayrıldığı gerekçesiyle tebliğ edilmeden iade edilen ve tebliğin ne zaman, nasıl yapıldığı belli olmayan dosyada, davalının ihtarı aldığını söylemesine rağmen iki aylık sürenin geçip geçmediği anlaşılamadığı için ihtarı geçersiz saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2014/8867 E., 2014/20669 K., 23.10.2014). Buna karşılık davalı ihtarın kendisine tebliğ edilmediğini savunmamışsa, Yargıtay'a göre tebligattaki usulsüzlük kendiliğinden gözetilmez ve tebligat yapılmış sayılır (Yargıtay 2. HD, 2014/22908 E., 2015/10022 K., 12.05.2015). Yol giderinin konutta ödemeli gönderildiği ve ihtarın Tebligat Kanunu'nun 21. maddesine uygun tebliğ edildiği bir dosyada da Yargıtay, aksi gerekçeyle verilen ret kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2012/22724 E., 2013/8358 K., 27.03.2013).
• Yol gideri başkasına ödenmişse: Yargıtay'ın karar düzeltme üzerine verdiği bir kararda, ihtara uyması için gönderilen yol masrafının kadınla aynı adı taşıyan başka bir kişiye ödendiği de dikkate alınmıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/23331 E., 2013/27534 K., 25.11.2013).
• İlan yoluyla tebliğ: Kanuna göre ihtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır. Yargıtay, eve dön ihtarının tebliğ edilemediği, kolluk araştırması yapılan ve tüm araştırmalara rağmen kadının adresi bulunamadığı için dava belgelerinin ilanen tebliğ edildiği terk dosyasında, lehine karar verilen erkeğin hileli davranışta bulunduğunun kabul edilemeyeceğini belirterek yargılamanın yenilenmesi davasının reddi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2015/3568 E., 2015/10354 K., 14.05.2015).
• Başlığı ihtarname olan her belge terk ihtarı değildir: Yargıtay, erkeğin noter aracılığıyla gönderdiği ve kadının onun ortak konuta girmesine ve çocuklarla görüşmesine engel olduğunu bildiren belgenin terk ihtarının şartlarını taşımadığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/4147 E., 2024/1593 K., 07.03.2024).

Davet edilen konut bağımsız olmalı

• Kural: Yargıtay'a göre eşlerin birlikte seçtikleri veya kanundaki şartlarla eşlerden birinin seçtiği ya da hâkimin belirlediği, oturmaya elverişli ve bağımsız bir evleri yoksa terk eden eşin davranışı haklı sebebe dayanır; terk edilen eş diğerini bu kurallara uygun ortak konuta çağırmakla yükümlüdür (Yargıtay 2. HD, 2015/14288 E., 2015/16447 K., 28.09.2015). Bu dosyada eşler davet edilen konutta hiç birlikte yaşamamıştı.
• Kayınvalideyle aynı mutfak: Yargıtay, tek mutfağı ve tek buzdolabı bulunan, kayınvalide ve başka bir eşten olan ergin çocukla oturulan konutun manevi bağımsızlığı olmadığını ve bu konuta yapılan davetin samimi olmadığını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2006/5552 E., 2006/5766 K., 18.04.2006).
• Yeni kiralanan ev: Yargıtay, bağımsız konut olmaması nedeniyle ayrılan kadını, kocanın tek başına kiraladığı yeni bir eve davet ettiği dosyada kadının ihtara uymamakta haklı olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/23331 E., 2013/27534 K., 25.11.2013). Hukuk Genel Kurulu'nun incelediği bir dosyada ise ikinci ihtarla yeni kiralanan eve yapılan davet kanuna uygun görülmemiş, ancak ilk ihtarın ortak konuta yapıldığı ve usulüne uygun olduğu belirlenmiştir (Yargıtay HGK, 2017/2717 E., 2021/761 K., 15.06.2021).
• Tahliyeden sonra annesinin köy evi: Yargıtay, tutuklu kaldığı dönemde eşi daha ucuz bir eve taşınan ve tahliyeden sonra köydeki annesinin yanına yerleşerek eşini oraya davet eden kocanın ihtarını geçersiz saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/17445 E., 2013/29861 K., 17.12.2013).
• Yurt dışında çalışan eş: Yargıtay'a göre yurt dışında çalışan ve orada oturan kocanın eşini çalıştığı yere değil de Türkiye'deki eve davet etmesi hâlinde ihtar hukuki sonuç doğurmaz (Yargıtay 2. HD, 2008/2154 E., 2009/4483 K., 12.03.2009).
• Bağımsız olmayan köy evi ve af: Yargıtay, eşi istemediği hâlde kendi ayrı evlerinden bağımsız olmayan köy evine taşınan kocanın, ihtar göndermekle önceki olayları affetmiş sayılacağını da gözeterek tam kusurlu olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/4506 E., 2013/7213 K., 18.03.2013).

İhtarın samimi olması

• Kural: Yargıtay'a göre 164. madde gereğince çekilen ihtarın hukuki sonuç doğurması için samimi bir arzunun ürünü olması gerekir (Yargıtay 2. HD, 2012/10079 E., 2012/29935 K., 11.12.2012). Bu dosyada koca ihtardan sonra eşini arayıp ihtarı sinirle çektiğini ve vazgeçtiğini söylemiş, eşler yeni bir ev tutmak üzere anlaşmış, ancak ev tutulmadan dava açılmıştı.
• Salt boşanmak için ihtar: Yargıtay, ihtardan sonra eşine "eve gelmen birşeyi değiştirmez" diyen ve eşini çağırdığı konutta erkek arkadaşlarını barındıran kocanın gerçekte barışma iradesiyle hareket etmediğini, salt boşanmayı sağlamak için ihtar çektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/19682 E., 2013/6156 K., 07.03.2013).
• İhtara uyan eşi eve almamak: Yargıtay, davet üzerine eve giden kadını eve almayan kocanın ihtarında samimi olmadığını belirterek terk davasının reddi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2006/5156 E., 2006/6380 K., 27.04.2006).
• Başka biriyle yaşamak veya görüşmeyi sürdürmek: Yargıtay, başka bir kadınla birlikte yaşayan kocanın ihtarını samimi saymamıştır (Yargıtay 2. HD, 2006/4659 E., 2006/10651 K., 03.07.2006). Başka bir dosyada, kadın evden ayrıldıktan sonra da başka bir kadınla görüşmeyi sürdüren ve eşine dönmesi için ailesine sık gitmemesi gibi koşullar ileri süren kocanın ihtarı samimi bulunmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2012/8580 E., 2012/28405 K., 27.11.2012).
• Uzun bekleme: Yargıtay, ihtar isteğinden yaklaşık üç yıl sekiz ay sonra dava açılmasını ihtarın samimi olmadığının göstergesi saymış; ihtardan sonra açılıp kabul edilen bağımsız nafaka davasıyla kadının ayrı yaşamakta haklılığını kanıtladığını da belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2016/17490 E., 2018/5662 K., 25.04.2018).
• Göstermelik dönüş: Samimiyet dönen eşten de aranır. Yargıtay, ihtardan sonra eve dönen ve üç gün sonra eşi hakkında savcılığa şikâyette bulunup evden ayrılan kadının eve dönmekte samimi olmadığını, ortak yaşamın kurulmadığını belirterek terk davasının kabulü gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2020/3426 E., 2020/6373 K., 10.12.2020).
• Aynı davada 166'ya da dayanmak: Yargıtay, hem 164'e hem 166'ya dayanarak dava açan kocanın, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ileri sürdüğü için ihtarında samimi olmadığını ve ihtar gönderdiği için eşinin önceki kusurlarını affetmiş sayıldığını belirterek ret kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2014/4749 E., 2014/15268 K., 02.07.2014).

Haklı sebep ve ispat yükü

• Davete uymamada haklılık: Hukuk Genel Kurulu'na göre terk davasında ortak haneyi terk eden eş, terkte haklılığını değil davete uymamada haklılığını kanıtlamalıdır; bu durumun ispat yükü davalıdadır (Yargıtay HGK, 2012/2-636 E., 2012/1073 K., 05.12.2012). Yargıtay'a göre terk davasının reddi için terkte haklı olmak yetmez, usulüne uygun ihtara rağmen haklı bir sebeple dönülmediği gerçekleşmelidir (Yargıtay 2. HD, 2015/4855 E., 2015/21617 K., 17.11.2015).
• Bu formülün sınırı: Hukuk Genel Kurulu, terke zorlayan eşin açtığı davada, davalının eve dönmemekte haklı olduğunu kanıtlaması gerektiği yönündeki görüşün kurul çoğunluğunca benimsenmediğini açıkça belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2017/2727 E., 2020/846 K., 04.11.2020). Yani ayrılığa ihtar gönderen eş sebep olmuşsa, dönmemede haklılık tartışmasına gelinmeden dava reddedilir.
• Eski olaylar ve kayınvalide: Yargıtay, ihtar talebinden dört aydan daha önce yaşanan ve kocanın bulunmadığı sırada kayınvalide ve kayınpederle kadın arasında geçen olayın kocanın sorumluluğunu doğurmadığını, kadının dönmemekte haklı olduğunu ispatlayamadığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2015/4855 E., 2015/21617 K., 17.11.2015).
• Nafaka kararıyla belirlenen haklılık: Yargıtay, kadının TMK m. 197'ye dayanan nafaka davasında ayrı yaşamakta haklı olduğu hükümle belirlenmişse, kadının altı aylık süre içinde haklı sebeple birlik dışında bulunduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/13510 E., 2011/14466 K., 29.09.2011).
• Nafaka davası tek başına yetmeyebilir: Hukuk Genel Kurulu ise nafaka davasının açılmasından dört ay geçtikten sonra ihtar istenen bir dosyada, nafaka davasının varlığı nedeniyle kadının eve dönmemekte haklı sayılmasını yerinde görmemiştir (Yargıtay HGK, 2008/2-136 E., 2008/117 K., 13.02.2008).
• Nafaka davasının zamanı: Yargıtay'a göre nafaka hükmü, lehine nafakaya hükmedilenin ancak o davanın tarihi itibarıyla ayrı yaşamakta haklı olduğunu gösterir; dört aylık ayrılık döneminden önce açılan nafaka davası terk davasına engel değildir, aksi görüş nafaka alan eş hakkında hiç terk davası açılamaması sonucunu doğurur (Yargıtay 2. HD, 2017/6538 E., 2019/3363 K., 25.03.2019).
• Cevap vermeyen davalı: Yargıtay'a göre davaya cevap vermeyen davalı dava dilekçesindeki vakıaları inkâr etmiş sayılır, ancak bağımsız konut temin edilmediği gibi yeni bir vakıayı ileri süremez; mahkeme de bu gerekçeyle davayı reddedemez, çünkü davete uymamanın haklı sebebe dayandığının ispat yükü davalıdadır (Yargıtay 2. HD, 2017/656 E., 2017/8751 K., 11.07.2017).
• Tanıklar süresinde gösterilmeli: Yargıtay, cevap ve ikinci cevap dilekçelerinde tanık deliline dayanılmamışsa sonradan bildirilen tanığın beyanıyla davalının ihtara uymamakta haklı sayılamayacağını belirterek önceki bozma kararını kaldırmış ve terk davasının kabulünü onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2018/916 E., 2018/12666 K., 07.11.2018).

İhtar ve af

• Kural: Yargıtay'a göre bir eş terk ihtarı çekmekle eşinin ihtar istek tarihinden önceki kusurlu davranışlarını affetmiş, en azından hoşgörüyle karşılamış olur; bu olaylar 166. maddeye dayalı davada boşanma sebebi olarak kabul edilemez (Yargıtay 2. HD, 2015/21712 E., 2017/11 K., 09.01.2017). Aynı ilke eski tarihli kararlarda da yer almaktadır (Yargıtay 2. HD, 2007/5522 E., 2008/2601 K., 03.03.2008).
• İhtar geçersiz olsa bile: Yargıtay'a göre terk ihtarının geçersiz olması bu sonucu değiştirmez; ihtardan önceki olaylar affedilmiş sayılır (Yargıtay 2. HD, 2013/26583 E., 2014/10696 K., 08.05.2014).
• Sonradan 166 davası açan eş: Yargıtay, eşine eve dön çağrısı gönderdikten sonra 166. maddeye göre dava açan kocanın, eşinin önceki kusurlarını affettiğini, sonrasında yeni bir olay da ispatlanamadığından kadının kusursuz sayılması gerektiğini belirterek kocanın davasının reddi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/6409 E., 2013/18712 K., 03.07.2013).
• Her belge af sayılmaz: Yargıtay, terk ihtarı şartlarını taşımayan ve af iradesi içermeyen bir noter belgesinden erkeğin eşinin tüm kusurlarını affettiği sonucunun çıkarılamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/4147 E., 2024/1593 K., 07.03.2024).
• Kesinleşen ret gerekçesi: Yargıtay, önceki terk davası "ihtar isteğinin samimi olmadığı, davalının dönmemekte haklı olduğu" gerekçesiyle reddedilip kesinleşmişse, bu gerekçe karşısında davalıya evlilik birliğini yeniden başlatmak için girişimde bulunmaması nedeniyle de kusur yüklenemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/18903 E., 2014/1137 K., 22.01.2014).

166 davasında evi terk kusur sayılır mı?

• Yerleşik görüş: Yargıtay'a göre eşlerden birinin evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk etmesi terk edilene 164'e göre boşanmayı isteme hakkı verirse de, terk olgusu tek başına 166/1. maddedeki boşanma sebebini oluşturmaz (Yargıtay 2. HD, 2021/2924 E., 2021/4292 K., 02.06.2021).
• Kusur olarak yüklenemez: Yargıtay'a göre davacının 164'e dayalı açılmış bir davası yoksa, eşin evi terk etmesi ona kusur olarak yüklenemez (Yargıtay 2. HD, 2021/7597 E., 2021/8687 K., 23.11.2021; Yargıtay 2. HD, 2025/6860 E., 2026/1395 K., 10.02.2026). Bu yönde 2017'den bu yana verilmiş başka kararlar da vardır (Yargıtay 2. HD, 2015/23063 E., 2017/2369 K., 06.03.2017; Yargıtay 2. HD, 2022/353 E., 2022/2789 K., 23.03.2022; Yargıtay 2. HD, 2023/2521 E., 2023/6447 K., 25.12.2023; Yargıtay 2. HD, 2024/8501 E., 2025/6723 K., 01.07.2025; Yargıtay 2. HD, 2025/1773 E., 2025/8899 K., 16.10.2025; Yargıtay 2. HD, 2025/4585 E., 2025/11327 K., 16.12.2025).
• Başka kusur yoksa dava reddedilir: Bu kararlarda terk dışında davalıya yüklenebilecek başka bir kusur ispatlanamamışsa 166'ya dayalı davanın reddi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2025/6860 E., 2026/1395 K., 10.02.2026).
• Dava sırasında ölüm: Yargıtay, davacı eşin ölümünden sonra kusur tespiti için davaya devam eden mirasçıların dosyasında da, ölen eşin 164'e dayalı bir davası bulunmadığından sağ kalan eşe terk vakıasının kusur olarak yüklenemeyeceğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2025/5938 E., 2026/603 K., 20.01.2026). Bu tespit, sağ kalan eşin yasal mirasçılığını doğrudan etkiler (TMK m. 181/2).
• Terk davasında 166'ya göre karar verilemez: Yargıtay, yalnız 164'e dayanan ve ıslahla değiştirilmeyen davada mahkemenin 166. maddeye göre karar vermesini doğru bulmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2015/6714 E., 2015/21393 K., 16.11.2015).
• İhtardan sonra açılan 166 davası: Yargıtay'a göre terk davası kabul edilirse kadının eve dönmemekte haklı olmadığı sabit olacağından, ihtardan sonra boşanma sebebi olacak yeni bir vakıa kanıtlanmadıkça kadının 166'ya dayalı davasının da reddi gerekir (Yargıtay 2. HD, 2015/4855 E., 2015/21617 K., 17.11.2015).

Kusur, tazminat ve nafaka

• Mutlak sebebin sonucu: Hukuk Genel Kurulu'na göre mutlak bir boşanma sebebine dayanan davada şart gerçekleşince hâkim ortak hayatın çekilmezliğini incelemeden boşanmaya karar verir ve tarafların başka kusurlu davranışlarını dikkate alamaz; ayrıca bağımsız bir boşanma davası bulunmayan davalı, tazminat ve yoksulluk nafakası isteyemez (Yargıtay HGK, 2022/400 E., 2023/514 K., 24.05.2023).
• Manevi tazminat: Hukuk Genel Kurulu'na göre terk sebebiyle verilen boşanmada boşanmaya sebep olan olay davalının haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesidir; terk edilmiş olmak kişilik haklarına saldırı niteliği taşımadığından manevi tazminata hükmedilemez (Yargıtay HGK, 2017/2717 E., 2021/761 K., 15.06.2021).
• Maddi tazminat: Yargıtay ise terk sebebiyle boşanmada davalıyı tam kusurlu sayarak terk edilen eş yararına 174/1. maddeye göre uygun miktarda maddi tazminat takdir edilmesi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2015/14848 E., 2016/5627 K., 22.03.2016).
• Terke zorlayan eşin sorumluluğu: Terke zorlama sabit olduğunda sonuç tersine döner; Yargıtay, eşini aile bireyleriyle yaşamaya zorlayan ve annesiyle tartışma olursa valizini alıp çıkmasını söyleyen kocayı tamamen kusurlu saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/23331 E., 2013/27534 K., 25.11.2013). MS hastası eşiyle ilgilenmeyen kocanın dosyasında da kadın yararına maddi ve manevi tazminat verilmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/25412 E., 2013/30558 K., 24.12.2013).
• Yoksulluk nafakası: Yoksulluk nafakası, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe verilir (TMK m. 175). Yargıtay, kendi gönderdiği ihtarla kocasının önceki kusurlarını affetmiş sayılan ve boşanmaya neden olan olaylarda tamamen kusurlu bulunan kadın yararına yoksulluk nafakasına hükmedilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/26583 E., 2014/10696 K., 08.05.2014).
• Mal paylaşımı: Artık değerdeki payın azaltılması veya kaldırılması yalnız zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada mümkündür (TMK m. 236/2). Terk sebebiyle boşanma bu sonucu doğurmaz; katılma alacağı genel hükümlere göre hesaplanır.

Yargıtay kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Madde gerekçesi

Tasarı'da ikinci fıkranın son cümlesi "Şu kadar ki" ifadesiyle başlıyordu; Adalet Komisyonu bu ifadeyi "Ancak," olarak değiştirmiş, maddenin geri kalanını Tasarı'daki gibi kabul etmiştir (S. Sayısı 723, s. 400). Tasarı'da ve 2002'de yürürlüğe giren metinde ihtarı yalnız hâkim yapabiliyordu; "veya noter" ibaresi 2011'de eklenmiştir.

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı

Değişiklik geçmişi

6217 sayılı Kanun Resmî Gazete'de 14.04.2011 tarihinde yayımlanmış, ancak Kanun'un 32. maddesine göre bu değişiklik 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Aynı Kanun'un 14. maddesiyle Noterlik Kanunu'na eklenen 71/A maddesi, terk eden eşin ortak konuta davet edilmesini noterlerin yapabileceği işlemler arasında saymıştır. Noter ihtarının şekli, 04.10.2011 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelikle düzenlenmiştir. mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.

İlgili maddeler

Terk nedeniyle boşanma, eve dön ihtarının hazırlanması, terke zorlama savunması ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular