Aşağıdaki tablolar, eserde ayrıntısıyla ele alınan kuralları ve kararları hızlı başvuru için bir araya getirmektedir. Her satırın gerekçesi ve kararın tam künyesi için gösterilen bölüme ve dipnota bakılmalıdır. Eserde anılan bütün kararlar, künyeleri ve resmî bağlantılarıyla birlikte Kararlar Dizini’nde ayrıca listelenmiştir.
Tablo 1 – Tanık Delilinin Aşamaları#
| Aşama | Yapılacak iş | Dayanak | Kaçırılırsa |
|---|---|---|---|
| Dava ve cevap dilekçesi | Vakıaları numaralı ve somut yazmak; her vakıa için tanık deliline dayanmak | HMK m. 119/1-e, f; 129/1-d, e | Dayanılmayan vakıa tanık beyanında geçse de kusur olarak yüklenemez (6. Bölüm) |
| Cevaba cevap ve ikinci cevap | Vakıaları tamamlamak | HMK m. 141 | Sonra iddia ve savunma ancak ıslah veya açık muvafakatle genişletilir |
| Ön inceleme | Çekişmeli vakıaların tespiti; delil için kesin süre | HMK m. 137, 140 | Tahkikat ön inceleme tutanağı üzerinden yürür |
| Tanık listesi | Ad, soyad, tebliğe elverişli adres ve dinlenecek vakıa | HMK m. 240/2 | İkinci liste verilemez; dinleme gününde tanığı hazır bulundurma imkânı (HMK m. 243/1) |
| Delil avansı | Tanık ücreti ve tebligat giderini kesin sürede yatırmak | HMK m. 324 | Delilden vazgeçilmiş sayılabilir; adli yardımda devlet karşılar (7. Bölüm) |
| Çağrı | Davetiye duruşmadan en az bir hafta önce tebliğ edilir | HMK m. 243–244 | Gelmeyen tanık zorla getirilir (HMK m. 245) |
| Dinleme | Kimlik, yakınlık, çekinme, yemin, ayrı dinleme, sorular, tutanak | HMK m. 152, 254–261 | Usulsüz dinleme istinaf sebebidir |
| Beyanlara karşı beyan | Duyum, soyutluk, çelişki ve husumet itirazları | HMK m. 255 | İtiraz edilmeyen husus kanun yolunda zorlaşır |
| İstinaf | Usul ve değerlendirme hatalarını karara etkisiyle göstermek | HMK m. 355, 357/3 | Nispi hata dilekçede gösterilmezse incelenmez (22. Bölüm) |
Tablo 2 – Beyanın Niteliğine Göre Değeri#
| Beyanın niteliği | Örnek anlatım | Sonuç | Karar |
|---|---|---|---|
| Görgüye dayalı ve somut | Tanık, belli bir ziyarette erkeğin kadına vurduğunu kendisi görmüştür | Hükme esas alınır | HGK 2023/976 (Yargıtay HGK, 2022/768 E., 2023/976 K., 18.10.2023) |
| Sonucu görme | Tanık olaydan sonra kadının yüzündeki morlukları görmüştür | Görgüye dayalıdır | 2. HD 2026/7357 (Yargıtay 2. HD, 2026/1444 E., 2026/7357 K., 29.06.2026) |
| Duyuma dayalı | Tanık olayı taraflardan birinin anlatmasından öğrenmiştir | Kusur için tek başına yetmez | HGK 2024/147 (Yargıtay HGK, 2023/130 E., 2024/147 K., 06.03.2024) |
| Eşin tanığa doğrudan açıklaması | Erkek kendi ilişkisini tanığa bizzat anlatmıştır | Bizzat duyulan olgudur; diğer delillerle birlikte değerlendirilir | HGK 2026/200 (Yargıtay HGK, 2025/201 E., 2026/200 K., 01.04.2026; oyçokluğuyla) |
| Soyut | “Sürekli kavga ederlerdi” | Evliliğin temelinden sarsıldığını ispatlamaz | HGK 2023/1039 (Yargıtay HGK, 2022/771 E., 2023/1039 K., 01.11.2023) |
| Süreklilik anlatımı | Tanık yıllar boyunca benzer şiddet olaylarını ve izlerini görmüştür | Tarih verilmedi diye soyut sayılmaz | HGK 2026/470 (Yargıtay HGK, 2025/454 E., 2026/470 K., 09.09.2026) |
| Kişisel kanaat | “Bence kadın haklıdır” | Vakıa yerine geçmez | (13. Bölüm) |
| Yakın akraba beyanı | Tarafın annesinin görgüsü | Yakınlık tek başına değeri düşürmez | HGK 2023/974 (Yargıtay HGK, 2022/765 E., 2023/974 K., 18.10.2023) |
| Somut husumet | Tanıkla taraf arasında kesinleşmiş ceza davası | Esas alınmayabilir | 2. HD 2025/10769 (Yargıtay 2. HD, 2025/3085 E., 2025/10769 K., 08.12.2025) |
| Sosyal inceleme raporundaki açıklama | Çocuğun uzmana anlattıkları | Kusur için esas alınmaz | 2. HD 2025/9055 (Yargıtay 2. HD, 2024/7219 E., 2025/9055 K., 21.10.2025) |
| Önceki dosyadaki beyan | Önceki boşanma davasında dinlenen tanık | Delil olarak dayanılmışsa birlikte değerlendirilir | 2. HD 2025/8448 (Yargıtay 2. HD, 2025/1397 E., 2025/8448 K., 08.10.2025) |
| Tek tanık | Davacının yeğeninin görgüsü | Görgüye dayalı ve inandırıcıysa yeterli olabilir | HGK 2025/416 (Yargıtay HGK, 2023/1143 E., 2025/416 K., 02.07.2025) |
Tablo 3 – Tanıklıktan Çekinme ve Yemin#
| Tanık | Çekinebilir mi? | Yemin | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tarafın nişanlısı | Evet | Eder | HMK m. 248/1-a |
| Tarafın eşi, eski eşi | Evet | Eder | HMK m. 248/1-b |
| Tarafın veya eşinin altsoyu ve üstsoyu (çocuk, torun, anne, baba) | Evet | On beş yaşından küçükse etmez | HMK m. 248/1-c; 257/1-a |
| Evlatlık bağı bulunanlar | Evet | Eder | HMK m. 248/1-ç |
| Üçüncü derece dâhil kan hısımları (kardeş, amca, dayı, hala, teyze, yeğen) | Evet | Eder | HMK m. 248/1-d |
| Üçüncü derece dâhil kayın hısımları (kayınpeder, kayınvalide, görümce, kayınbirader) | Evet, evlilik bağı sona ermiş olsa da | Eder | HMK m. 248/1-d |
| Koruyucu aile ve çocukları, koruma altındaki çocuk | Evet | Kural olarak eder | HMK m. 248/1-e |
| Kuzen, komşu, arkadaş, iş arkadaşı | Kişisel nedenle hayır | Eder | HMK m. 248 kapsamı dışında |
| Sır saklama yükümlüsü (doktor, avukat, psikolog) | Sır olan konuda evet | Eder | HMK m. 249; Avukatlık Kanunu m. 36 |
| Beyanı kendisine veya yakınına maddi zarar, şeref ihlali veya kovuşturma doğuracak tanık | O konuda evet | Eder | HMK m. 250 |
| Yeminin önemini kavrayamayacak durumdaki kişi | Yakınlığa göre | Etmez | HMK m. 257/1-b |
| Aile bireyleri arasındaki mali uyuşmazlık, doğum, ölüm, evlenme olayları | Yakın olsa da hayır | Eder | HMK m. 251 |
Tablo 4 – Konulara Göre Tanığın Anlatması Gerekenler#
| Konu | Tanığın anlatması gerekenler | Destekleyici deliller | Bölüm |
|---|---|---|---|
| Fiziksel şiddet | Olayı veya izlerini nerede, ne zaman gördüğü; olayın nasıl başladığı; tekrarlanıp tekrarlanmadığı | Doktor raporu, kolluk tutanağı, ceza dosyası, koruma kararı | 12, 13, 16 |
| Hakaret ve aşağılama | Söylenen sözler, kime, kimlerin yanında; süreklilik | Mesajlar, ceza dosyası | 13, 17 |
| Güven sarsıcı davranış | Gördüğü buluşma, yazışma veya davranış; eşin kendisine açıklaması | Fotoğraf, mesaj, sosyal medya kayıtları | 18 |
| Zina | Cinsel ilişkiye dair kuvvetli emareler; kişilerin teşhisi | Fotoğraf ve teşhis, konaklama kayıtları | 18 |
| Ekonomik ilgisizlik | Evin ihtiyaçlarının karşılanmaması, gelirin harcanma biçimi | Banka ve kredi kartı kayıtları | 17, 19 |
| Aile müdahalesi | Eşin ailesinin müdahalesi ve eşin buna karşı tutumu | Mesajlar, ortak konut bilgisi | 17 |
| Af ve barışma | Olaydan sonra birlikte yaşama, tatil, ortak hayatın sürmesi | Fotoğraflar, kira ve adres kayıtları | 17 |
| Terk ve fiili ayrılık | Ayrılışın tarihi ve sebebi; dönüş çağrısı | İhtar, adres kayıtları | 18 |
| Ekonomik durum | İş, gelir, mal varlığı, yaşam biçimi | SGK, tapu, araç, banka kayıtları ve ekonomik araştırma | 19 |
| Velayet | Çocuğun bakımı, okul ve sağlık işleri, çocukla ilişki | Sosyal inceleme raporu, okul kayıtları, uzman görüşü | 20 |
| Ziynet | Takılanlar, kime teslim edildiği, nerede saklandığı, bozdurulması | Düğün fotoğraf ve videosu, kuyumcu kaydı | 21 |
Tablo 5 – Tanıkla İlgili Yaptırımlar#
| Durum | Yaptırım | Dayanak |
|---|---|---|
| Mazeret bildirmeden gelmeme | Zorla getirme, giderler ve beş yüz Türk lirasına kadar disiplin para cezası | HMK m. 245 |
| Kanuni sebep olmadan tanıklıktan veya yeminden çekinme | Beş yüz Türk lirasından beş bin Türk lirasına kadar disiplin para cezası ve giderler | HMK m. 253/1 |
| Cevap vermemekte veya yemin etmemekte direnme | İki haftayı geçmemek üzere disiplin hapsi | HMK m. 253/2 |
| Mahkeme huzurunda yalan tanıklık | Bir yıldan üç yıla kadar hapis | TCK m. 272/2 |
| Hak kısıtlaması kararı veya hükümden önce gerçeği söyleme | Ceza verilmez | TCK m. 274/1 |
| Tanığı hukuka aykırı olarak etkilemeye teşebbüs | İki yıldan dört yıla kadar hapis; iltimas derecesinde altı aydan iki yıla kadar | TCK m. 277 |
| Tanığın sözünü kesme, övme veya tahkir | Uyarıya rağmen sürdürülürse HMK m. 79 veya 151 uyarınca işlem | HMK m. 262 |
Tablo 6 – Tanık Deliline İlişkin Usul Hataları#
| Hata | Sonuç | Ne yapılmalı | Karar |
|---|---|---|---|
| Dilekçede dayanılmayan tanığın dinlenmesi | Nispi usul hatası; ileri sürülmezse gözetilmez | Beyanlara karşı ve istinaf dilekçesinde açıkça bildirmek | HGK 2025/637 (Yargıtay HGK, 2024/760 E., 2025/637 K., 15.10.2025) |
| İkinci liste ile tanık dinlenmesi | Kamu düzenine aykırılık; resen gözetilir | Beyan dilekçesinde bildirmek | HGK 2021/807 (Yargıtay HGK, 2017/2301 E., 2021/807 K., 22.06.2021) |
| Usulüne uygun gösterilen tanığın dinlenmemesi | Hukuki dinlenilme hakkının ihlali | İstinafta tanığın dinlenmesini istemek (HMK m. 357/3) | HGK 2018/1998 (Yargıtay HGK, 2017/2707 E., 2018/1998 K., 20.12.2018) |
| Talimat yazısının konuları göstermemesi | Sorulmayan konu bakımından tanık dinlenmiş sayılmaz | Eksikliği bildirip yeniden dinleme istemek | 2. HD 2024/9220 (Yargıtay 2. HD, 2024/1912 E., 2024/9220 K., 28.11.2024) |
| Çekinme hakkının hatırlatılmaması | Beyan usulsüz alınmış olur | İtiraz etmek, istinafta ileri sürmek | 10. HD 2025/12836 (Yargıtay 10. HD, 2025/12634 E., 2025/12836 K., 01.10.2025) |
| Çekinme hakkı bulunan tanığın yeminsiz dinlenmesi | Kaldırma sebebi sayılmıştır | Usulüne uygun dinlenmeyi istemek | 2. HD 2023/6258 (Yargıtay 2. HD, 2023/4241 E., 2023/6258 K., 14.12.2023) |
| Dayanılmayan vakıanın kusur sayılması | Hatalı kusur belirlemesi | İstinafta vakıanın dilekçede bulunmadığını göstermek | HGK 2026/524 (Yargıtay HGK, 2025/463 E., 2026/524 K., 23.09.2026) |
| Beyanın bölünerek değerlendirilmesi | Hatalı değerlendirme | Beyanın bütününü istinaf dilekçesine aktarmak | HGK 2025/378 (Yargıtay HGK, 2023/947 E., 2025/378 K., 18.06.2025) |
| Tek ve belirleyici tanık hakkında yalan tanıklık soruşturması | Bekletici mesele yapılmalı | Soruşturmanın beklenmesini istemek | 2. HD 2026/3530 (Yargıtay 2. HD, 2025/7799 E., 2026/3530 K., 01.04.2026) |
| Delillerle çelişen vakıa tespiti | Yargıtay tespitle bağlı değildir | Temyizde çelişkiyi somut göstermek | HGK 2022/409 (Yargıtay HGK, 2022/280 E., 2022/409 K., 29.03.2022) |