Yardım Nafakası Nedir? 2026 Anne, Baba, Ergin Çocuk ve Kardeşe Nafaka Şartları

"Annem yaşlandı, emekli maaşı ilaçlarına bile yetmiyor; kardeşlerim yardım etmiyor, onları zorlayabilir miyim?" Bu soruyu, yaşlı anne ve babasının bakımını tek başına üstlenen kişilerden duyarım. Bazen de soru tersinden gelir: Üniversite okuyan bir genç, babasının desteğini kesmesinden sonra ne yapabileceğini sorar.

Meslek hayatım boyunca yardım nafakası davalarında sonucu, yoksulluğun ve karşı tarafın mali gücünün ne kadar somut gösterildiğinin belirlediğini gördüm. Aile bağlarının zayıflamış olması bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz; ama yükümlü kişinin kendi geçimi de tehlikeye sokulamaz. Bu rehberde nafakanın şartlarını, kimden hangi sırayla isteneceğini ve kararların hangi ölçüleri esas aldığını anlatıyorum.

Yardım nafakası: kısa cevap

Yardım nafakası nedir, kimden istenir?

Yardım nafakası, aile bireylerini yoksulluk ve düşkünlükten kurtarmaya yönelik kanuni bir yükümlülüktür. Kanun yükümlüleri şöyle sayar.

Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.

Bu cümle nafaka yükümlülerini düzenleyen maddenin ilk fıkrasıdır (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 364). Üstsoy anne, baba, büyükanne ve büyükbabadır; altsoy çocuk ve torunlardır. Aynı maddeye göre kardeşlerin nafaka yükümlülüğü refah içinde bulunmalarına bağlıdır. Eşin ve ana babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler ise saklıdır.

Bu liste sınırlıdır. Amca, dayı, yeğen, kayınvalide ya da kayınpeder gibi kişiler bu nafakanın tarafı değildir. Eşler arasındaki nafaka da ayrı hükümlere bağlıdır; boşanma sonrası nafakayı boşanmada nafaka rehberinde anlattım.

Yoksulluk nasıl değerlendirilir?

Kanun yoksulluğu tanımlamaz. Kararlarda yoksulluk, yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu giderleri karşılayacak düzeyde geliri olmamak olarak ele alındı. Bu ölçü ülkenin ekonomik ve sosyal koşullarına göre değerlendirilir.

Yardım isteyenin kendi kusuruyla muhtaç duruma düşmüş olması da yükümlüyü kurtarmaz. Aile bağlarının herhangi bir nedenle zayıflamış olması da yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Buna karşılık nafaka, yükümlünün kendi geçimini tehlikeye sokmayacak şekilde ve hakkaniyete uygun belirlenir.

Eğitimi süren ergin çocuğun durumu ayrıca düzenlenmiştir. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa anne ve baba, durum ve koşullarına göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 328). Tıp fakültesinde okuyan bir öğrenci için babanın aylık 15.000 TL yardım nafakası ödemesine ve nafakanın her yıl ÜFE oranında artırılmasına ilişkin karar onandı (Yargıtay 2. HD, 2024/605 E., 2024/806 K., 13.02.2024). Ergin çocuğun nafakasını nafaka 18 yaşında biter mi rehberinde ayrıntılı anlattım.

Kardeşten nafaka istenebilir mi?

İstenebilir; ama kardeşin yükümlülüğü daha sınırlıdır. Kanun, kardeşlerin nafaka yükümlülüğünü refah içinde bulunmalarına bağlar. Kardeşin yalnız kendi geçimini sağlayabiliyor olması yetmez; yardım edecek kadar varlıklı olması gerekir.

Nafaka hangi sırayla ve ne kadar istenir?

Nafaka davası mirasçılıktaki sıra gözetilerek açılır. Dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın mali gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 365). Bu yüzden yaşlı bir anne ya da baba önce çocuklarına, onlar yoksa torunlarına başvurur; kardeşler ise ancak refah içindeyse sorumludur.

Nafakanın yükümlülerin birinden ya da birkaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim onların yükümlülüğünü azaltabilir ya da kaldırabilir. Birden fazla çocuk varsa her birinin gücüne göre ayrı ayrı tutar istenir. Aynı maddeye göre hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumuna göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir; bu yüzden dilekçede yıllık artış da istenebilir.

Tutar, yargılama sırasında yapılan ekonomik ve sosyal durum araştırmasıyla belirlenir. Kararlarda günün ekonomik koşullarına göre az bulunan nafakalar, hakkaniyet ilkesi gerekçesiyle bozuldu (Yargıtay 2. HD, 2026/2473 E., 2026/3882 K., 09.04.2026). Dilekçenizde zorunlu giderlerinizi kalem kalem yazın; kira, ilaç, bakım ve okul giderlerini belgeleyin.

İlgilenmeyen ebeveyn de nafaka isteyebilir mi?

Kanun, ebeveynin geçmişteki ilgisizliğini ayrı bir ret sebebi olarak saymaz. Kararlarda aile bağlarının herhangi bir nedenle zayıflamış olmasının yardım nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı vurgulandı (Yargıtay 3. HD, 2016/22092 E., 2017/9682 K., 12.06.2017). Bu yüzden yıllarca görüşülmemiş bir anne ya da baba da yoksulluğa düşmüşse çocuğundan nafaka isteyebilir.

Bununla birlikte hâkimin bir denge yetkisi vardır. Nafakanın yükümlülerin birinden ya da birkaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim, onların nafaka yükümlülüğünü azaltabilir ya da kaldırabilir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 365). Geçmişte yaşanan ağır olayları, kendi geçim yükünüzü ve diğer kardeşlerin durumunu bu yüzden savunmanızda ayrıntılı anlatın.

Dava hakkı nafakaya muhtaç olan kişiye aittir. Anneye ya da babaya bakan bir çocuk, diğer kardeşlerden kendi adına değil, ebeveyninin adına ve onun temsilcisi olarak nafaka ister. Ebeveyn kısıtlanmışsa davayı vasisi açar; bir kurumda bakılıyorsa kurum da dava açabilir.

Huzurevi ya da kurum nafaka davası açabilir mi?

Evet. Nafaka davası, nafaka alacaklısına bakmakta olan resmî ya da kamuya yararlı kurumlar tarafından da açılabilir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 365). Korunmaya muhtaç kişilerin bakımı bununla yükümlü kurumlarca sağlanır; bu kurumlar yaptıkları masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 366).

Yardım nafakası davası nerede ve nasıl açılır?

Yetkili mahkeme, taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 365). Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Görev kurallarını aile mahkemesi hangi davalara bakar rehberinde anlattım.

Nafaka davaları dava tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Bu yüzden ihtiyaç doğduğunda davayı geciktirmeyin; dava öncesine ilişkin dönem için nafaka istenemez. Mahkeme yargılama sırasında tarafların gelirini, malvarlığını, kiminle yaşadığını ve giderlerini kolluk aracılığıyla yaptırdığı ekonomik ve sosyal durum araştırmasıyla tespit eder. Bu araştırmada söyleyeceklerinizin dilekçenizle ve belgelerinizle uyumlu olması, talebinizin inandırıcılığını belirler. Sağlık raporları ve ilaç giderleri, özellikle yaşlı ve hasta kişilerin taleplerinde önemli delildir. Nafaka verilmesine dair hükümlerde karar ve ilam harcı, bir yıllık nafaka bedeli üzerinden binde 11,38'dir (Harçlar Kanunu Genel Tebliği, Seri No: 98).

Yardım nafakası diğer nafakalardan nasıl ayrılır?

Yardım nafakası hısımlık ilişkisine dayanır; evlilikten ya da boşanmadan doğmaz. Bu yüzden şartları ve tarafları diğer nafakalardan farklıdır.

Çocuk ergin olunca iştirak nafakası kendiliğinden sona erer. Eğitimi süren ergin çocuk bundan sonra kendi adına yardım nafakası davası açar. Boşanan eşin nafakasını boşanmada nafaka, tedbir nafakasını tedbir nafakası dilekçe örneği rehberinde anlattım.

Yardım nafakası sonradan değiştirilebilir mi?

Evet. Tarafların ekonomik durumu değişirse nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir. Nafakanın bağlanmasında olduğu gibi artırılmasına ve azaltılmasına yönelik talepler de dava tarihinden itibaren hüküm ifade eder (Yargıtay HGK, 2017/995 E., 2018/514 K., 21.03.2018). Bu yüzden durum değiştiğinde yeni davayı geciktirmeyin.

Nafaka alacaklısının yoksulluğu sona ererse, örneğin düzenli bir işe girerse ya da eğitimi biterse, yükümlü nafakanın kaldırılmasını isteyebilir. Yükümlünün kendi geliri azalırsa da indirim talep edilebilir. Nafakanın artırılmasını nafaka artırım davası, kaldırılmasını nafaka kaldırma davası rehberinde anlattım.

Yardım nafakası ödenmezse ne olur?

Yardım nafakası kararı ödenmezse ilamlı icra takibine konulabilir. Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir (2004 sayılı Kanun m. 344). Borçlu nafakanın kaldırılması ya da azaltılması için dava açmışsa, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir.

Biriken nafakanın nasıl isteneceğini birikmiş nafaka alacağı rehberinde anlattım. Maaşı olan yükümlü için maaş haczi de istenebilir; takibi başlatırken yükümlünün işyerini ve sosyal güvenlik kaydını bildirin.

Mahkemeler nasıl değerlendirdi?

Yazıda dayandığım kararlarda yardım nafakası şöyle değerlendirildi.

Her satırın kararı yazının sonundaki tabloda yer alıyor.

Ne yapmalısınız?

1. Hısımlığı belirleyin. Talebin anne, baba, çocuk, torun ya da kardeş arasında olduğunu kontrol edin.
2. Yoksulluğu belgeleyin. Gelirinizi, zorunlu giderlerinizi ve sağlık durumunuzu belgelerle gösterin.
3. Sırayı gözetin. Önce çocuklara, sonra torunlara başvurun; kardeşten ancak refah içindeyse isteyin.
4. Karşı tarafın gücünü gösterin. Maaş, kira geliri, taşınmaz ve araç kayıtlarını dilekçede belirtin.
5. Talebi ayırın. Her yükümlüden gücüne göre ayrı tutar isteyin.
6. Artış isteyin. Gelecek yıllar için nafakanın artırılmasını talep edin.
7. Davayı geciktirmeyin. Nafaka dava tarihinden itibaren hüküm ifade eder.

Yazıda dayandığım kararlar

Sonuç

Yardım nafakası, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşlere karşı kanuni bir yükümlülüktür. Anne ve baba çocuklarından, eğitimi süren ya da çalışamayan ergin çocuk anne ve babasından nafaka isteyebilir. Kardeşten ise ancak kardeş refah içindeyse nafaka istenebilir. Dava mirasçılık sırası gözetilerek açılır ve davacının geçinmesi için gerekli, karşı tarafın gücüne uygun bir tutar istenir.

Kişiye bakan resmî ya da kamuya yararlı kurum da dava açabilir; muhtaç kişinin dava sırasında ölmesi davayı konusuz bırakmaz. Dava taraflardan birinin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılır ve nafaka dava tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Yoksulluğunuzu ve karşı tarafın mali gücünü belgelerle gösterin; aile bağlarının zayıflamış olması bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.

Yardım nafakası talebinizi belgelerinizle birlikte değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.