TMK Madde 494: Vesayet Altındaki Kişinin Alacağının İmtiyazı

İmtiyazlı alacak

Kanunun, diğer alacaklara göre öncelikle ödenmesini öngördüğü alacak (TMK m. 494).

İflasta ikinci sıra

Velâyet ve vesayet nedeniyle malları borçlunun idaresine bırakılan kişilerin bu ilişkiden doğan alacaklarının iflas sıra cetvelindeki yeri (İİK m. 206).

İmtiyazlı hacze iştirak

Belirli alacaklıların önce takip yapmadan, ilk haciz üzerine satılan malın bedeline aynı derecede katılabilmesi (İİK m. 101).

TMK 494 ne düzenler?

TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 438. maddesini karşılar; anlaştırılarak yeniden kaleme alınmıştır ve hüküm değişikliği yoktur (S. Sayısı 723, s. 157). Tasarının 494. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (s. 479). Eski metin "vasi veya vesayet daireleri azası zimmetindeki alacağı" derken yeni metin "vasi veya Devlete karşı alacakları" ifadesini kullanır.

İmtiyazlı alacak kuralı

• Alacaklı: Vesayet altındaki kişi.
• Borçlu: Vasi veya Devlet.
• Sonuç: Alacak imtiyazlıdır.

Madde, vesayet altındaki kişinin vasi veya Devlete karşı alacaklarının imtiyazlı alacak olduğunu düzenler. Bu alacaklar vesayet ilişkisinden doğan sorumluluktan kaynaklanabilir: vasi görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467); Devlet ise vesayet dairelerinde görevli olanların hukuka aykırı olarak sebep oldukları zararlardan doğrudan doğruya, vasi, kayyım ve yasal danışmanlara tazmin ettirilemeyen zararlardan da sorumludur (TMK m. 468).

Eski Kanun, vesayet altındaki kimsenin vasi veya vesayet daireleri üyeleri zimmetindeki alacağını imtiyazlı sayıyordu. Yeni metin ise vasi veya Devlete karşı alacakları anar; Devlet, vesayet dairelerinde görevli olanların verdiği zararlardan doğrudan doğruya sorumludur (TMK m. 468). Gerekçeye göre madde anlaştırılarak yeniden kaleme alınmış ve hüküm değişikliği yapılmamıştır (S. Sayısı 723, s. 157).

İflasta sıra: İcra ve İflas Kanunu m. 206

• Sıra: İkinci sıra.
• Kapsam: Velâyet ve vesayet nedeniyle malları borçlunun idaresine bırakılan kişilerin tüm alacakları.
• Süre şartı: İflasın vesayet sürerken veya bitişini izleyen yıl içinde açılması.

İcra ve İflas Kanunu'nun 206. maddesi, rehinle karşılanmamış veya teminatsız alacakların iflas masasındaki sırasını belirler. İkinci sırada, velâyet ve vesayet nedeniyle malları borçlunun idaresine bırakılan kişilerin bu ilişki nedeniyle doğmuş olan tüm alacakları yer alır; ancak bu alacaklar, iflas vesayet veya velâyetin devam ettiği süre içinde ya da bunların bitmesini izleyen yıl içinde açılırsa imtiyazlı alacak olarak kabul edilir ve bir davanın veya takibin devam ettiği süre hesaba katılmaz (İİK m. 206).

Yargıtay, 206. maddenin iflas tasfiyesindeki sıra cetvelinin imtiyazlarını düzenlediğini, haciz yoluyla takipte ise bu imtiyazların hacze iştirak hâli dışında sonraki tarihli haciz sahibini önceki haciz sahibinin önüne geçiremeyeceğini açıklamıştır (Yargıtay 23. HD, 2017/947 E., 2020/3231 K., 26.10.2020). Daire'nin açıklamasına göre hacze iştirak hâli bu kuralın dışındadır; hacze iştirak ise 101. maddede düzenlenmiştir.

Haciz yoluyla takipte: imtiyazlı hacze iştirak

• Hak sahibi: Borçlunun vasisi veya kayyımı olduğu kişiler.
• Süre şartı: Haciz vesayet sürerken veya sona ermesini izleyen yıl içinde yapılmış olmalı.
• Sulh mahkemesi: Vesayet altındaki kişiler adına da iştirak edebilir.

İcra ve İflas Kanunu'nun 101. maddesine göre borçlunun vasisi veya kayyımı olduğu kişiler, vesayetten doğan alacakları için önce takip yapmaya gerek olmaksızın ilk haciz üzerine satılan malın bedeli vezneye girinceye kadar aynı derecede hacze iştirak edebilir. Bu hak ancak haciz vesayetin devamı sırasında veya sona ermesini izleyen yıl içinde yapılmışsa kullanılabilir; bir dava veya takibin devam ettiği süre hesaba katılmaz. Sulh mahkemesi de vesayet altında bulunanlar veya kendilerine kayyım atanmış olanlar adına aynı şekilde hacze iştirak edebilir (İİK m. 101).

İcra dairesi iştirak taleplerini borçlu ve alacaklılara bildirir ve itiraz için yedi günlük süre verir; itiraz hâlinde iştirak geçici olarak kabul edilir ve iştirak isteyen kişinin yedi gün içinde dava açması gerekir (İİK m. 101). Yargıtay, borçlunun eşinin imtiyazlı hacze iştirak talebinin alacaklı ve borçluya bildirilmeden reddedildiği bir olayda, icra müdürlüğü işleminin talebin bildirilmesi yönünde düzeltilmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 12. HD, 2018/11618 E., 2018/8763 K., 27.09.2018).

Alacağın doğması ve dava süreleri

• Kesin hesap: Vasinin yönetimi kesin hesap sürecinde denetlenir.
• Zamanaşımı: Vasiye karşı davada kesin hesabın tebliğinden bir yıl.
• Üst sınır: Her hâlde kesin hesabın tebliğinden on yıl.

Görevi sona eren vasi son rapor ve kesin hesabı vesayet makamına verir ve malvarlığını teslime hazır bulundurur (TMK m. 489); vesayet makamı kesin hesabı inceleyip onaylar veya reddeder ve tazminat davası açma hakkını belirterek ilgililere tebliğ eder (TMK m. 490, TMK m. 491). Vasi ve kayyıma karşı tazminat davası kesin hesabın tebliğinden başlayarak bir yıl, vesayetten doğan tazminat davaları her hâlde tebliğin üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 492, TMK m. 493). İmtiyaz alacağın sırasına ilişkindir; alacağın zamanaşımına uğramadan ileri sürülmesi ayrıca gerekir.

Yargıtay kararları

Aşağıdaki kararlar, 494. maddedeki imtiyazın uygulandığı İcra ve İflas Kanunu'nun 101. ve 206. maddelerini yorumlayan kararlardan seçilmiştir; olaylar eş ve nafaka alacaklarına ilişkindir, ancak yorumlanan hükümler vesayetten doğan alacakları da kapsar. İlgililerin kimlik bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Madde gerekçesi

Tasarının 494. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 479); Kanun metni Tasarı metniyle aynıdır.

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı

Eski Kanun'da maddenin karşılığı 438. maddeydi; madde "Vesayet altındaki kimsenin imtiyazı" başlığını taşıyordu.

Değişiklik geçmişi

Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 494. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.

İlgili maddeler

Vesayet altındaki kişinin vasiye karşı alacağı, iflasta sıra, hacze iştirak ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular