TMK 442, vasinin göreve başlarken vesayet altındaki kişinin mevcut yatırımlarını nasıl ele alacağını düzenler. Yeteri kadar güven verici olmayan yatırımlar, güvenli yatırımlara dönüştürülür. Dönüştürme işleminin uygun zamanda ve vesayet altındaki kişinin menfaati gözetilerek yapılması gerekir. Madde, paraların faiz getirmek üzere millî bir bankaya yatırılmasını veya Hazine menkul kıymetlerine çevrilmesini öngören 441. maddeyi tamamlar. Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 386. maddesini karşılar ve İsviçre Medeni Kanunu'nun 402. maddesiyle paralellik sağlamak üzere yeniden kaleme alınmıştır. Maddeyi doğrudan uygulayan yayımlanmış bir karara bu sayfa hazırlanırken rastlanmamıştır.
- Yatırım
- Vesayet altındaki kişinin getiri elde etmek amacıyla değerlendirilmiş malvarlığı unsuru.
- Güven verici olmayan yatırım
- Değer kaybı veya tahsil edilememe tehlikesi taşıyan yatırım.
- Dönüştürme
- Güven verici olmayan yatırımın elden çıkarılarak güvenli bir yatırıma çevrilmesi.
- Uygun zaman
- Kişinin zarar görmeyeceği, menfaatine elverişli zaman.
- Vesayet makamı
- Sulh hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
TMK 442 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Yeteri kadar güven verici olmayan yatırımlar | TMK m. 442/1 |
| Sonuç | Güvenli yatırımlara dönüştürülür | TMK m. 442/1 |
| Zaman | Uygun zamanda | TMK m. 442/2 |
| Ölçüt | Vesayet altındaki kişinin menfaati | TMK m. 442/2 |
| İlgili kural | Gerekli olmayan paralar millî bankaya veya Hazine menkul kıymetlerine | TMK m. 441 |
| İzin | Olağan yönetim dışı hak ve değerlerin alımı, satımı ve devri izne bağlıdır | TMK m. 462/2 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 386 | Gerekçe, s. 147 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 386. maddesini karşılar ve kaynak Kanunun 402. maddesiyle paralellik sağlamak üzere yeniden kaleme alınarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir (S. Sayısı 723, s. 147). Tasarının 442. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 468).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, dönüştürme yükümlülüğünün yeteri kadar güven verici olmayan yatırımlar için söz konusu olmasıdır. İkinci nokta, dönüştürmenin hemen değil uygun zamanda yapılması ve bu zamanın vesayet altındaki kişinin menfaatine göre belirlenmesidir. Üçüncü nokta, olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan hak ve değerlerin alımı, satımı ve devri için vesayet makamının izninin gerekmesidir (TMK m. 462).
Dönüştürülecek yatırımlar
- Kapsam: Yeteri kadar güven verici olmayan yatırımlar.
- Sonuç: Güvenli yatırımlara dönüştürülür.
442. maddenin birinci fıkrasına göre yeteri kadar güven verici olmayan yatırımlar güvenli yatırımlara dönüştürülür. Kanun hangi yatırımların güven verici sayılacağını tek tek saymaz; değerlendirme her olayın koşullarına göre yapılır. Eski Kanun aynı kuralı alacaklar üzerinden kurmuş ve "kâfi derecede teminatı bulunmayan alacakların sağlam alacağa tahvil olunacağını" öngörmüştü (743 s. K. m. 386). Yeni metin, yalnız alacakları değil yatırımları genel olarak kapsayacak biçimde kaleme alınmıştır.
Dönüştürmenin zamanı ve menfaat ölçütü
- Zaman: Uygun zamanda.
- Ölçüt: Vesayet altındaki kişinin menfaati.
İkinci fıkraya göre dönüştürme işleminin uygun zamanda ve vesayet altındaki kişinin menfaati gözetilerek yapılması gerekir. Maddenin sözüne göre dönüştürme, kişinin menfaatine uygun olmayan bir zamanda yapılmaz; eski Kanun da tahvil işleminin vesayet altındaki kişinin menfaatine en uygun zamanda yapılmasını istiyordu (743 s. K. m. 386). Vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek zorundadır (TMK m. 454).
Paraların yatırılmasıyla ilişkisi
- 441. madde: Gerekli olmayan paralar millî bankaya veya Hazine menkul kıymetlerine.
- 442. madde: Güven verici olmayan yatırımlar güvenli yatırımlara.
442. madde, "Paraların yatırılması" başlığı altında 441. maddenin devamı olarak yer alır. Vesayet altındaki kişinin kendisi veya malvarlığının yönetimi için gerekli olmayan paralar, faiz getirmek üzere vesayet makamının belirlediği millî bir bankaya yatırılır veya Hazine tarafından çıkarılan menkul kıymetlere çevrilir (TMK m. 441). 442. madde ise yapılmış yatırımlar yeteri kadar güven verici değilse bunların güvenli yatırımlara dönüştürülmesini öngörür.
Paraların değerlendirilmesinde getiri de gözetilir. Vesayet hesabına bankanın cari orandan düşük faiz uygulamasını ilk derece mahkemesi 441 ve 466. maddelere aykırı bulmuş, Yargıtay bu kararı onamıştır (Yargıtay 11. HD, 2012/15934 E., 2013/14363 K., 05.07.2013).
İzin, özen ve sorumluluk
- İzin: Olağan yönetim dışındaki hak ve değerlerin alımı, satımı ve devri vesayet makamının iznine bağlıdır.
- Özen: Vesayet organları iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni gösterir.
- Sorumluluk: Vasi ve Devlet zarardan sorumlu olabilir.
Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan taşınır veya diğer hak ve değerlerin alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462). Kanunen gerektiği hâlde izin alınmadan yapılan işlemler, vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmaksızın yaptığı işlem hükmündedir (TMK m. 465).
Vesayet organları görevlerini yerine getirirken iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle yükümlüdür (TMK m. 466); vasi kusurlu davranışıyla verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467). Devlet, vesayet dairelerinde görevli olanların hukuka aykırı olarak sebebiyet verdikleri zararlardan doğrudan doğruya, vasiye tazmin ettirilemeyen zararlardan da sorumludur (TMK m. 468). Yargıtay, kısıtlının parasının vadeli hesaba yatırılmaması nedeniyle açılan tazminat davasında Hazinenin davaya katılmasını aramıştır (Yargıtay 18. HD, 2012/2905 E., 2012/6233 K., 24.05.2012).
Kanun yolu
- Şikâyet: Vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına.
- İtiraz: Vesayet makamının kararlarına karşı on gün içinde denetim makamına.
Ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi ve her ilgili, vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilir; vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 461). Denetim makamı itirazı kesin karara bağlar (TMK m. 488).
Bir yakınınızın vasisiyseniz, vesayet altındaki kişinin mevcut yatırımlarını defterde gösterin ve güven verici olmayanlar için vesayet makamına bilgi verin (TMK m. 438, 442). Dönüştürme için, zamanlamanın kişinin menfaatine uygun olup olmadığını gerekçesiyle açıklayın ve gereken izni isteyin (TMK m. 462). Vasinin yatırımlarla ilgili bir işlemine karşı, vesayet makamına şikâyette bulunabilirsiniz (TMK m. 461).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar 442. maddeyi doğrudan uygulamaz; maddeyi doğrudan uygulayan yayımlanmış bir karara bu sayfa hazırlanırken rastlanmamıştır. Kararlar, vesayet altındaki kişinin parasının değerlendirilmesinde getiri ölçütünü ve bu konudaki yükümlülüklere aykırılığın sorumluluk yönünü gösterdikleri için seçilmiştir ve 441. madde sayfasında da yer alır. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vesayet altındaki kişinin parasının değerlendirilmesinde amaç getiri sağlamaktır; vesayet hesabına cari orandan düşük faiz uygulanması hukuka aykırı bulunmuştur
Bir kişi hakkında verilen kısıtlama kararı üzerine, başka bir bankadaki vadeli mevduatı bozdurularak davalı bankada açılan vesayet hesabına aktarıldı. Kısıtlılık kaldırıldıktan sonra kişi, bankanın bu hesaba o dönem uygulanan orandan daha düşük faiz uyguladığını ileri sürerek kâr kaybının tahsilini istedi; mahkeme davayı kısmen kabul etti.
“davalı bankaca vesayet altına alınan davacının hesabına daha düşük düzeylerde faiz oranlarının uygulanmış olmasının MK'nın 441 ve 466. maddelerine aykırılık teşkil ettiği; davalı bankanın davacı aleyhine BK'nın 61.maddesi uyarınca sebepsiz zenginleştiği”
Ne anlama geliyor? Karar 442. maddeyi doğrudan uygulamaz; vesayet altındaki kişinin parasının değerlendirilmesinde getiri ve güvenlik ölçütlerinin önemini gösterdiği için seçilmiştir. İlk derece mahkemesi, vesayet hesabına daha düşük faiz uygulanmasının 441 ve 466. maddelere aykırı olduğunu ve bankanın sebepsiz zenginleştiğini kabul etmiş; Daire bu kararı usul ve yasaya uygun bularak onamıştır. 442. madde ise güven verici olmayan yatırımların, kişinin menfaati gözetilerek uygun zamanda güvenli yatırımlara dönüştürülmesini öngörür (TMK m. 441).
Kısıtlının parasının uygun biçimde değerlendirilmemesi nedeniyle açılan tazminat davası Devletin sorumluluğunu da içerir; davada Devleti Hazine temsil eder
Kısıtlının mirasçıları, kısıtlılık süresince malvarlığını yöneten vasi ile vesayet makamının kısıtlının parasını vadeli hesaba yatırmayarak zarara yol açtığını ileri sürerek tazminat istedi. Mahkeme davayı kabul etti; karar davalılardan biri tarafından temyiz edildi.
“Dava, vesayet organlarının sorumluluğunu düzenleyen Türk Medeni Kanunu'nun 466 ve devamı maddelerine dayanmakta olup, devletin de sorumluluğunu getirmektedir. Devleti Hazine temsil eder. Mahkemece, husumetin Hazineye de yöneltilmesi için davacı tarafa süre verilip Hazinenin davaya dahil edilmesi sağlandıktan sonra gösterdiği takdirde delillerinin toplanması ve oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, Devleti temsil sıfatı bulunmayan ... aleyhine de hüküm kurulması doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar 442. maddeyi doğrudan uygulamaz; malvarlığının değerlendirilmesine ilişkin yükümlülüklere aykırılığın sorumluluk yönünü gösterdiği için seçilmiştir. Daire, davanın vesayet organlarının sorumluluğunu düzenleyen 466 ve devamı maddelere dayandığını ve Devletin sorumluluğunu da getirdiğini belirtmiş; Devleti Hazine temsil ettiğinden Hazinenin davaya katılması sağlanmadan temsil sıfatı bulunmayan kuruma karşı hüküm kurulmasını doğru bulmamıştır (TMK m. 468).
Madde gerekçesi
Madde 442- Yürürlükteki Kanunun 386 ncı maddesini karşılamaktadır. Kaynak Kanunun 402 nci maddesiyle paralellik sağlamak üzere yeniden kaleme alınarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 147Tasarının 442. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 468).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 386. maddeydi; madde "Nukut" başlığı altında "Tahvil" kenar başlığını taşıyordu.
Kafi derecede teminatı bulunmayan alacaklar, sağlam alacağa tahvil olunur. Tahvil muamelesi vesayet altındaki kimsenin menfaatine en muvafık bir zamanda yapılır.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 386 | 4721 sayılı Kanun m. 442 | |
|---|---|---|
| Kapsam | Yeterli teminatı bulunmayan alacaklar | Yeteri kadar güven verici olmayan yatırımlar |
| Sonuç | Sağlam alacağa çevrilir | Güvenli yatırımlara dönüştürülür |
| Zaman | Vesayet altındaki kişinin menfaatine en uygun zamanda | Uygun zamanda ve kişinin menfaati gözetilerek |
| Yapı | Tek fıkra | İki fıkra |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 442. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 441: Paraların yatırılması.
- TMK m. 443: Ticarî ve sınaî işletmeler.
- TMK m. 454: Yönetim ve hesap tutma yükümlülüğü.
- TMK m. 462: Vesayet makamının izni.
- TMK m. 465: İznin bulunmaması.
- TMK m. 467: Vasinin sorumluluğu.
- TMK m. 468: Devletin sorumluluğu.
Bir yakınınız için vasi atanması, vesayet altındaki kişinin yatırımlarının korunması, boşanma davasında vesayet veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 442 ne diyor?
Vesayet altındaki kişinin yeterince güven verici olmayan yatırımlarının güvenli yatırımlara dönüştürüleceğini ve dönüştürmenin uygun zamanda, kişinin menfaati gözetilerek yapılacağını düzenler.
Hangi yatırımlar dönüştürülür?
Yeteri kadar güven verici olmayan yatırımlar; değerlendirme olayın koşullarına göre yapılır.
Dönüştürme hemen mi yapılmalı?
Hayır; uygun zamanda ve vesayet altındaki kişinin menfaati gözetilerek yapılır.
441. maddeden farkı nedir?
441. madde gerekli olmayan paraların bankaya yatırılmasını veya Hazine menkul kıymetlerine çevrilmesini, 442. madde mevcut yatırımların güvenli hâle getirilmesini düzenler.
Dönüştürme için izin gerekir mi?
Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan hak ve değerlerin alımı, satımı ve devri vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462).
Yatırım zarara uğrarsa kim sorumlu olur?
Vasi kusurlu davranışıyla verdiği zarardan sorumludur; Devlet de vesayet dairelerindeki görevlilerin hukuka aykırı sebep oldukları zararlardan sorumludur (TMK m. 467, 468).
Vasinin işlemine karşı ne yapılabilir?
Vesayet makamına şikâyette bulunulabilir; vesayet makamının kararına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 461).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 386. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 397, 438, 441, 442, 454, 461, 462, 465, 466, 467, 468, 488
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 386 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 442 gerekçesi s. 147, Tasarı ve Komisyon metni s. 468
- Yargıtay 11. HD, 2012/15934 E., 2013/14363 K., 05.07.2013
- Yargıtay 18. HD, 2012/2905 E., 2012/6233 K., 24.05.2012