TMK 390, aile yurdunun hangi anda kurulmuş sayılacağını belirler. Bir taşınmazın aile yurdu hâline getirilmesi, ancak izne ilişkin mahkeme kararının o taşınmazın tapu kütüğüne şerh verilmesiyle mümkün olur; bu husus mahkemece ilân edilir. Aile yurdu kurulması, tapu kütüğüne şerh verilebilen tasarruf yetkisi kısıtlamaları arasındadır ve şerh verilmekle taşınmaz üzerinde sonradan kazanılan hakların sahiplerine karşı ileri sürülebilir (TMK m. 1010). Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur; eski metindeki "Sicile Kayıt" kenar başlığı ve "tapu siciline kayıt" ifadeleri yerine "tapu kütüğüne şerh verilmesi" ifadesi kullanılmıştır, çünkü söz konusu olan bir tasarruf hakkı sınırlamasının sicile yazılmasıdır.
- Tapu kütüğü
- Taşınmazlara ilişkin kayıtların tutulduğu ana sicil.
- Şerh
- Tapu kütüğüne yazılan ve sonradan hak kazananlara karşı da ileri sürülebilen kayıt.
- İzin kararı
- Mahkemenin aile yurdu kurulmasına izin veren kararı.
- Tasarruf yetkisi kısıtlaması
- Malikin taşınmaz üzerindeki işlem yapma yetkisinin sınırlanması.
TMK 390 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kuruluş anı | İzin kararının tapu kütüğüne şerh verilmesi | TMK m. 390 |
| İlân | Şerh mahkemece ilân edilir | TMK m. 390 |
| Şerhin niteliği | Tasarruf yetkisi kısıtlaması | TMK m. 1010/1-3 |
| Üçüncü kişiler | Şerh, sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebilir | TMK m. 1010/2 |
| Açıklık | Kimse tapu sicilindeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez | TMK m. 1020 |
| Şerhin silinmesi | Malikin ölümü veya sağlığında yurda son verilmesi | TMK m. 394, 395 |
| Kaynak | 743 m. 340; Öntasarı m. 321 | Gerekçe, s. 137 |
TBMM gerekçesine göre 1984 tarihli Öntasarının 321. maddesinden aynen alınan bu hüküm, yürürlükteki Kanun'un 340. maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği olmamakla birlikte, eski metindeki "Sicile Kayıt" kenar başlığı ile metin içindeki "tapu siciline kayıt" ifadeleri yerine "tapu kütüğüne şerh verilmesi" ifadesi kullanılmıştır; çünkü burada söz konusu olan bir tasarruf hakkı sınırlamasının sicile yazılmasıdır. Tasarının 390. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 456).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, mahkemenin izin kararının tek başına aile yurdunu kurmamasıdır; aile yurdu, kararın tapu kütüğüne şerh verilmesiyle kurulur. İkinci nokta, şerhin ayrıca mahkemece ilân edilmesidir. Üçüncü nokta, şerhin bir tasarruf yetkisi kısıtlaması olmasıdır: şerh verildikten sonra taşınmaz üzerinde hak kazananlar bu kısıtlamaya katlanır (TMK m. 1010).
Aile yurdunun kurulduğu an
- İzin: Mahkeme kuruluşa izin verir.
- Şerh: İzin kararı tapu kütüğüne şerh verilir.
- İlân: Şerh mahkemece ilân edilir.
Bir taşınmazın aile yurdu hâline getirilmesi, ancak izne ilişkin mahkeme kararının o taşınmazın tapu kütüğüne şerh verilmesiyle mümkün olur; bu husus mahkemece ilân edilir. Kuruluş üç aşamada tamamlanır: kuruluştan önce mahkemece ilân yapılır ve itirazlar iki ay içinde bildirilir (TMK m. 388); gerekli koşullar bulunur ve itiraz yapılmaz ya da itiraz haksız bulunursa mahkeme kuruluşa izin verir (TMK m. 389); izin kararı tapu kütüğüne şerh verilir ve bu husus ilân edilir.
Eski Kanun'un 340. maddesi de mahkemenin kuruluş iznini tapu siciline kayıt ile resmen ilân olunmadıkça aile yurdunun kurulmuş olmayacağını öngörüyordu. Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur; yalnız "tapu siciline kayıt" yerine "tapu kütüğüne şerh verilmesi" ifadesi kullanılmıştır.
Şerhin niteliği: tasarruf yetkisi kısıtlaması
- Niteliği: Tasarruf hakkı sınırlamasının sicile yazılması.
- Dayanak: TMK m. 1010.
- Etkisi: Sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebilir.
Gerekçe, "tapu kütüğüne şerh verilmesi" ifadesinin tercih sebebini, burada söz konusu olanın bir tasarruf hakkı sınırlamasının sicile yazılması olmasıyla açıklar. Medeni Kanun'a göre aile yurdu kurulması, artmirasçı atanması gibi şerh verilmesi kanunen öngörülen işlemlere dayanan tasarruf yetkisi kısıtlamaları tapu kütüğüne şerh verilebilir; tasarruf yetkisi kısıtlamaları, şerh verilmekle taşınmaz üzerinde sonradan kazanılan hakların sahiplerine karşı ileri sürülebilir (TMK m. 1010).
Yargıtay da aile yurdu kurulmasını tapu kütüğüne şerh verilebilecek işlemler arasında saymış ve bu tür bir şerhle sonradan hak edinenlerin kanundaki yükümlülüklere katlanmak zorunda kalacağını belirtmiştir (Yargıtay 7. HD, 2021/8166 E., 2023/720 K., 08.02.2023). Tapu sicili herkese açıktır ve kimse tapu sicilindeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez (TMK m. 1020).
Şerhin sonuçları ve silinmesi
- Sonuç: Taşınmaz devrolunamaz, rehnedilemez, kiraya verilemez.
- Ölüm: Ölüme bağlı tasarruf yoksa şerh silinir.
- Sağlıkta: Malik mahkemeye başvurarak kaydı sildirebilir.
Şerhle kurulan aile yurdunun sonucu, taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin sınırlanmasıdır: aile yurdu hâline getirilen taşınmazlar devrolunamaz, rehnedilemez ve kiraya verilemez; aile yurdu ve eklentileri hakkında, mahkeme eliyle yönetim hâli saklı kalmak kaydıyla, cebrî icra yoluna başvurulamaz (TMK m. 391).
Şerh aile yurdu sona erdiğinde silinir. Malikin ölümünden sonra aile yurdunun devam edebilmesi, taşınmazın mirasçılara yurt olarak geçmesine ilişkin bir ölüme bağlı tasarrufun yapılmış olmasına bağlıdır; böyle bir tasarruf yoksa, malik ölünce tapu kütüğündeki yurda ilişkin şerh silinir (TMK m. 394). Malik sağlığında da yurda son verebilir; bunun için tapu kütüğündeki kaydı sildirmek üzere mahkemeye başvurur ve istem ilân olunur (TMK m. 395).
Aile yurdu kurulmasına izin verildiyse, kuruluşun tamamlanması için izin kararının tapu kütüğüne şerh verilmesi gerekir; şerh verilmeden aile yurdu kurulmuş olmaz. Aile yurdu olan bir taşınmaz üzerinde işlem yapacaksanız, tapu kaydındaki şerhi kontrol edin; kimse tapu sicilindeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez. Aile yurduna son vermek istiyorsanız, tapu kütüğündeki kaydın silinmesi için mahkemeye başvurmanız gerekir (TMK m. 395).
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 390. maddeyi somut bir aile yurdu uyuşmazlığında uygulayan bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar aile yurdu kurulmasını tapu kütüğüne şerh verilen işlemler arasında sayar. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile yurdu kurulması, tapu kütüğüne şerh verilebilen tasarruf yetkisi kısıtlamalarındandır; bu şerhle sonradan hak edinenler kanundaki yükümlülüklere katlanır
Davacı, satın aldığı taşınmazın tapu kaydına idarece özel bir kanuna dayanılarak konulan satış, devir ve ipotek işlemlerini kısıtlayan şerhin kaldırılmasını istedi. İlk derece mahkemesi davayı reddetti; bölge adliye mahkemesi kararı kaldırarak davayı değişik gerekçeyle reddetti.
“Aile yurdu kurulması, art mirasçı atanması gibi şerh verilmesi kanunen öngörülen işlemler tapu kütüğüne şerh verilebilir. Bu tür bir şerhle sonraki müktesipler kanundaki mükellefiyetlere katlanmak zorunda kalır.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile yurdunun tapu sicilindeki yerini gösterir. Daire, tapu kütüğüne yazılan şerhlerin şahsi hakları kuvvetlendirme, malikin tasarruf yetkisini sınırlandırma ve geçici tescili sağlama amaçlarına hizmet ettiğini belirtmiş; Türk Medeni Kanunu'nun 1010. maddesindeki tasarruf yetkisi kısıtlamaları arasında aile yurdu kurulmasını saymış ve bu tür bir şerhle sonradan hak edinenlerin kanundaki yükümlülüklere katlanmak zorunda kalacağını açıklamıştır. Somut olayda şerhin özel kanunun idareye tanıdığı yetkiye dayandığı ve kaydın yolsuz olmadığı belirtilerek karar onanmıştır (TMK m. 386).
Tapu kütüğündeki şerhler taşınmazın tasarrufunu kısıtlar; aile yurdu kurulması Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen şerhler arasındadır
Davacı, davalıyla noterde yaptığı sözleşmedeki hakların tapu kütüğünün şerhler sütununa işlenmesini istedi. Mahkeme, şerhlerle ilgili olmayan bir maddeye dayanarak davayı reddetti.
“Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanununda öngörülen şerhler; Arsa payı karşılığı inşaat (Türk Medeni Kanunu 1009), taşınmaz satış vaadi, ( Türk Medeni Kanunu 1009. Tapu Kanunu 26), kira sözleşmesi (Türk Medeni Kanunu 1009, Borçlar Kanunu 248 ve devamı), alım (Türk Medeni Kanunu 736), önalım (Türk Medeni Kanunu 735), gerialım (Türk Medeni Kanunu 736), aile yurdu kurulması (Türk Medeni Kanunu 386, 390), art mirasçı atanması (Türk Medeni Kanunu 521, 1010), serbest dereceden yararlanma hakkı (Türk Medeni Kanunu 871), bağışlayana rücu hakkı (Borçlar Kanunu 244).”
Ne anlama geliyor? Karar, aile yurdunun tapu sicilindeki şerhler arasındaki yerini gösterir. Daire, tapu kütüğündeki şerhlerin taşınmazın tasarrufunu kısıtladığını, bir kişisel hakkın şerh verilmesinin onu aynî hak gücüne dönüştürmediğini ancak sonradan hak kazananlara karşı da ileri sürülebilir kıldığını belirtmiş; Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanunu'nda öngörülen şerhleri sayarken aile yurdu kurulmasını 386 ve 390. maddelere dayanarak bu şerhler arasında göstermiştir. Mahkemenin inceleme yapmadan davayı reddetmesi doğru bulunmayarak karar bozulmuştur (TMK m. 386).
Madde gerekçesi
Madde 390- 1984 tarihli Öntasarının 321 inci maddesinden aynen alınan bu hüküm, yürürlükteki Kanunun 340 ıncı maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği olmamakla birlikte, yürürlükteki metinde yer alan "Sicile Kayıt" kenar başlığı ile metin içindeki "... tapu siciline kayıt ..." ifadeleri yerine "tapu kütüğüne şerh verilmesi" ifadesi kullanılmıştır; çünkü burada söz konusu olan bir tasarruf hakkı sınırlamasının sicile yazılmasıdır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 137Gerekçe, maddenin eski Kanun'un 340. maddesini karşıladığını ve hüküm değişikliği olmadığını belirtir; ifade değişikliğinin sebebi, sicile yazılan şeyin bir tasarruf hakkı sınırlaması olmasıdır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 340. maddeydi.
Mahkemenin tesis müsaadesi tapu siciline kayit ile resmen ilan olunmadıkça aile yurdu, kurulmuş olmaz.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 340 | 4721 sayılı Kanun m. 390 | |
|---|---|---|
| Kenar başlığı | Sicile kayıt | Tapu kütüğüne şerh verilmesi |
| Kuruluş | Mahkemenin kuruluş izni tapu siciline kayıtla ilân olunmadıkça aile yurdu kurulmuş olmaz | Aile yurdu, izin kararının tapu kütüğüne şerh verilmesiyle mümkün olur |
| İlân | Resmen ilân | Mahkemece ilân |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 390. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 389: Üçüncü kişilerin haklarının korunması.
- TMK m. 391: Tasarruf hakkının sınırlanması.
- TMK m. 394: Malikin ölümü hâlinde aile yurdu.
- TMK m. 395: Malikin sağlığında yurda son verilmesi.
Aile yurdunun tapuya şerhi, tapu kaydındaki kısıtlamalar veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 390 ne diyor?
Bir taşınmazın aile yurdu hâline getirilmesinin ancak izne ilişkin mahkeme kararının tapu kütüğüne şerh verilmesiyle mümkün olacağını ve bu hususun mahkemece ilân edileceğini düzenler.
Mahkemenin izin kararı aile yurdunu kurmaya yeter mi?
Hayır; aile yurdu, izin kararının tapu kütüğüne şerh verilmesiyle kurulur.
Şerhten sonra ne yapılır?
Bu husus mahkemece ilân edilir.
Aile yurdu şerhi ne işe yarar?
Tasarruf yetkisi kısıtlamasını sicile yazar; şerh verilmekle taşınmaz üzerinde sonradan kazanılan hakların sahiplerine karşı ileri sürülebilir (TMK m. 1010).
Şerhi bilmediğini söyleyen alıcı korunur mu?
Kimse tapu sicilindeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez (TMK m. 1020).
Şerh ne zaman silinir?
Malik öldüğünde yurdun mirasçılara geçmesine ilişkin ölüme bağlı tasarruf yoksa veya malik sağlığında yurda son verirse (TMK m. 394, 395).
Eski Kanun'dan farkı nedir?
Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur; "tapu siciline kayıt" yerine "tapu kütüğüne şerh verilmesi" ifadesi kullanılmıştır.
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 340. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 386, 388, 389, 390, 391, 394, 395, 1010, 1020
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 340 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 390 gerekçesi s. 137, Tasarı ve Komisyon metni s. 456
- Yargıtay 7. HD, 2021/8166 E., 2023/720 K., 08.02.2023
- Yargıtay 14. HD, 2006/6282 E., 2006/7391 K., 26.06.2006