TMK 378, aile malları ortaklığında yönetici atanmasını ve temsili düzenler. Birinci fıkraya göre ortaklar içlerinden birini yönetici olarak atayabilir. İkinci fıkraya göre yönetici ortaklığı yönetir ve ortaklıkla ilgili işlemlerde onu temsil eder. Üçüncü fıkraya göre ortaklığı kimin temsil edeceği ticaret siciline kaydedilmiş olmadıkça, diğer ortakların temsil yetkisi bulunmadığı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Gerekçeye göre sicile kayıt, temsilciye tacir sıfatı kazandırmaz. Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır; durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m. 3).
- Yönetici
- Ortakların içlerinden atadıkları ve ortaklığı yöneten ortak.
- Temsil
- Ortaklık adına üçüncü kişilerle işlem yapma yetkisi.
- Ticaret sicili
- Ticari işletmelerle ilgili kayıtların tutulduğu resmî sicil.
- İyiniyetli üçüncü kişi
- Temsil yetkisindeki sınırlamayı bilmeyen ve bilmesi de gerekmeyen kişi.
- Tacir sıfatı
- Ticari işletmeyi kendi adına işleten kişinin hukuki durumu.
TMK 378 ne düzenler?
| Fıkra | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Atama | Ortaklar içlerinden birini yönetici atayabilir | TMK m. 378/1 |
| Yetki | Yönetici ortaklığı yönetir ve temsil eder | TMK m. 378/2 |
| Sicil | Kayıt yoksa diğer ortakların yetkisizliği iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez | TMK m. 378/3 |
| Tacir sıfatı | Sicil kaydı temsilciye tacir sıfatı kazandırmaz | Gerekçe, s. 135 |
| Sicil etkisi | Tescil, ilanı izleyen iş gününden itibaren sonuç doğurur | TTK m. 36 |
| İyiniyet | Asıl olan iyiniyettir; özen göstermeyen iyiniyet iddia edemez | TMK m. 3 |
| Kaynak | 743 m. 328; Öntasarı m. 309; İsviçre MK m. 341 | Gerekçe, s. 135 |
TBMM gerekçesine göre 1984 tarihli Öntasarının 309. maddesinden alınan bu madde, yürürlükteki Kanun'un 328. maddesini karşılamaktadır ve İsviçre Medenî Kanunu'nun 341. maddesinde olduğu gibi üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Gerekçe, maddede belirtilen ticaret siciline kaydın temsilcinin tacir sıfatı kazanmasına neden olmayacağının açık olduğunu belirtir. Tasarının 378. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 453).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, yöneticinin ortaklar arasından atanmasıdır. İkinci nokta, temsilin üçüncü kişilere karşı etkisidir: ortaklığı kimin temsil edeceği ticaret siciline kaydedilmemişse, diğer ortakların temsil yetkisinin bulunmadığı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Üçüncü nokta, sicile kaydın tacir sıfatı kazandırmamasıdır; kayıt, temsil yetkisinin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesine hizmet eder.
Birinci fıkra: yöneticinin atanması
- Kim atar: Ortaklar.
- Kim atanır: Ortaklardan biri.
- Atama yoksa: Tüm ortakların elbirliği ile yönetim.
Ortaklar içlerinden birini ortaklığa yönetici olarak atayabilir. Madde, yöneticinin ortaklar arasından seçileceğini öngörür; ortaklık dışından bir kişinin yönetici atanmasından söz etmez. Yönetici atanmadıkça ortaklık tüm ortakların elbirliği ile yönetilir ve her ortak olağan yönetim işlerini tek başına yapabilir (TMK m. 377).
İkinci fıkra: yöneticinin yetkisi
- Yönetim: Yönetici ortaklığı yönetir.
- Temsil: Ortaklıkla ilgili işlemlerde ortaklığı temsil eder.
- Kazanç paylı ortaklık: İşletme ve temsil kazanç payı karşılığında bir ortağa bırakılabilir.
Yönetici ortaklığı yönetir ve ortaklıkla ilgili işlemlerde onu temsil eder. Eski Kanun'un 328. maddesi de müdürün şirkete ilişkin bütün tasarruflarda onu temsil edeceğini ve işletme işlerini idare edeceğini öngörüyordu. Ortaklar sözleşmeyle ortaklığın işletilmesini ve temsilini, yıllık kazançtan kendilerine belli bir pay verilmesi kaydıyla içlerinden birine bırakırsa kazanç paylı aile malları ortaklığı söz konusu olur (TMK m. 384).
Üçüncü fıkra: ticaret sicili ve iyiniyetli üçüncü kişiler
- Sicil: Ortaklığı kimin temsil edeceği ticaret siciline kaydedilebilir.
- Kayıt yoksa: Diğer ortakların yetkisizliği iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
- Tacir sıfatı: Kayıt temsilciye bu sıfatı kazandırmaz.
Ortaklığı kimin temsil edeceği ticaret siciline kaydedilmiş olmadıkça, diğer ortakların temsil yetkisi bulunmadığı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Türk Ticaret Kanunu'na göre ticaret sicili kayıtları, tescilin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edildiği günü izleyen iş gününden itibaren üçüncü kişiler hakkında hukuki sonuçlarını doğurur; üçüncü kişilerin kendilerine karşı sonuç doğurmaya başlayan sicil kayıtlarını bilmediklerine ilişkin iddiaları dinlenmez (TTK m. 36). Kanunun iyiniyete hukuki sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır; durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m. 3).
Gerekçeye göre maddede belirtilen ticaret siciline kayıt, temsilcinin tacir sıfatı kazanmasına neden olmaz. Aile malları ortaklığı tüzel kişiliği olmayan bir elbirliği ortaklığıdır (TMK m. 373); ortaklığın alacakları da ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle istenebilir (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
Ortaklığa yönetici atadıysanız, temsil yetkisinin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için ortaklığı kimin temsil edeceğini ticaret siciline kaydettirin. Aile malları ortaklığıyla işlem yapacaksanız, temsil yetkisini ticaret sicilinden kontrol edin; kayıt ilan edildikten sonra bilmediğiniz iddiası dinlenmez. Yönetici atanmamışsa ortaklık tüm ortakların elbirliği ile yönetilir.
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 378. maddeyi doğrudan uygulayan bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar aile malları ortaklığına ilişkindir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile malları ortaklığına giren alacak hakları elbirliği hâlinde alacaklılık oluşturur; bu alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareketiyle istenebilir
Mirasbırakanın kiraya verdiği taşınmaz payı için atanan miras ortaklığı temsilcisi, kiracıdan ödenmeyen kira bedellerini istedi. Mahkeme, kiranın bölünerek bir kısım mirasçılara ödendiğini ve bu ödemelerin iyiniyetli kiracıyı borcundan kurtardığını belirterek istemi reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Elbirliği halinde alacaklılık durumları bazı kanun hükümlerinde özel olarak düzenlenmiştir. Buna göre, adi ortaklıkta ortaklık alacakları (818 sayılı Borçlar Kanunu m.534);miras ortaklığı devam ettiği sürece mirasçıların mirasbırakandan intikal eden alacak hakları (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.640);eşler arasında mal ortaklığı rejimi varsa bunların ortaklık kapsamına giren alacakları (TMK m.256);aile malları ortaklığında bu ortaklığa giren alacak hakları (TMK. m.373) için elbirliği halinde alacaklılık söz konusudur. Bu emredici kanun hükümlerine göre, söz konusu alacak hakları ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan talep edilebilir.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının elbirliği niteliğinin alacaklar bakımından sonucunu gösterir. Hukuk Genel Kurulu, elbirliği hâlinde alacaklılığın kanunda özel olarak düzenlendiği hâller arasında adi ortaklık alacaklarını, miras ortaklığı sürerken mirasbırakandan intikal eden alacakları, mal ortaklığı rejimindeki ortaklık alacaklarını ve aile malları ortaklığına giren alacak haklarını saymış; bu alacakların ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebileceğini belirtmiştir. Somut olayda miras ortaklığına ilişkin bu ilke uygulanmış, mirasçılardan birine veya birkaçına yapılan ödemenin kiracıyı terekeye karşı borcundan kurtarmayacağı belirtilerek direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 376).
Mirasçılar terekedeki tarım arazisini aile malları ortaklığına devredebilir; ancak bu imkânı getiren hüküm, yürürlüğünden önce ölen mirasbırakanın arazilerine uygulanamaz
Mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılardan biri, terekedeki tarım arazilerinin ehil mirasçı olarak tarımsal gelir değeri üzerinden kendisine devrini istedi. Bir kısım davalılar derdest ortaklığın giderilmesi davasını ileri sürdü ve başka bir mirasçının ehil mirasçı olduğunu savundu; mahkeme davayı kabul etti.
“Mirasçılar, terekede bulunan tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazinin mülkiyeti hakkında; a) Bir mirasçıya veya yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerini karşılaması durumunda birden fazla mirasçıya devrini,b) 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 373 üncü ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini, c) Mirasçıların tamamının miras payı oranında hissedarı oldukları 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kuracakları limited şirkete devrini, ç) Mülkiyetin üçüncü kişilere devrini, kararlaştırabilirler.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının tarım arazilerinin mirasçılar arasında korunmasındaki yerini gösterir. Daire, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8/C maddesini aktararak mirasçıların terekedeki tarımsal arazinin bir mirasçıya, 373 ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına, limited şirkete ya da üçüncü kişilere devrini kararlaştırabileceklerini belirtmiştir. Ancak bu hükmün ve geçiş hükmünün yürürlüğe girmesinden önce mirasbırakan öldüğünden, 8/C maddesine dayanılarak hüküm kurulamayacağı ve davanın reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 378- 1984 tarihli Öntasarının 309 uncu maddesinden alınan bu madde, yürürlükteki Kanunun 328 inci maddesini karşılamaktadır. Madde İsviçre Medenî Kanununun 341 inci maddesinde olduğu gibi üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Maddede belirtilen "ticaret siciline kayıt" keyfiyetinin temsilcinin tacir sıfatı kazanmasına neden olmayacağı açıktır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 135Gerekçe, maddenin eski Kanun'un 328. maddesini karşıladığını ve kaynak İsviçre hükmü gibi üç fıkraya ayrıldığını gösterir; ayrıca ticaret siciline kaydın temsilciye tacir sıfatı kazandırmayacağını açıkça belirtir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 328. maddeydi.
Aza, içlerinden birini şirkete müdür tayin edebilirler. Müdür, şirkete mütaallik bütün tasarruflarda onu temsil ve işletme umurunu idare eder. Şirketi kimin temsil edeceği, siciline kaydedilmiş olmadıkça; diğer şeriklerin temsil hakkından mahrumiyetleri iddası, hüsnü niyet sahibi üçüncü şahıslara karşı dermeyan edilemez.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 328 | 4721 sayılı Kanun m. 378 | |
|---|---|---|
| Atama | Aza içlerinden birini müdür tayin edebilir | Ortaklar içlerinden birini yönetici atayabilir |
| Yetki | Müdür şirketi bütün tasarruflarda temsil eder ve işletmeyi idare eder | Yönetici ortaklığı yönetir ve işlemlerde temsil eder |
| Sicil | Temsilci siciline kaydedilmedikçe diğer şeriklerin yetkisizliği iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez | Temsilci ticaret siciline kaydedilmedikçe aynı sonuç |
| Fıkra düzeni | İki fıkra | Üç fıkra |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 378. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 377: Ortaklığın yönetimi.
- TMK m. 379: Ortak mallar ve kişisel mallar.
- TMK m. 384: Kazanç paylı aile malları ortaklığı.
- TMK m. 373: Aile malları ortaklığının koşulları.
Aile malları ortaklığında yönetim, temsil veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 378 ne diyor?
Ortakların içlerinden birini yönetici atayabileceğini, yöneticinin ortaklığı yönetip temsil edeceğini ve temsil yetkisi ticaret siciline kaydedilmedikçe diğer ortakların yetkisizliğinin iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemeyeceğini düzenler.
Yönetici kim olabilir?
Ortaklardan biri.
Yönetici ne yapar?
Ortaklığı yönetir ve ortaklıkla ilgili işlemlerde onu temsil eder.
Temsil yetkisi ticaret siciline kaydedilmezse ne olur?
Diğer ortakların temsil yetkisi bulunmadığı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
Sicil kaydı ne zaman sonuç doğurur?
Tescilin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edildiği günü izleyen iş gününden itibaren (TTK m. 36).
Sicile kaydedilen yönetici tacir olur mu?
Hayır; gerekçeye göre ticaret siciline kayıt temsilciye tacir sıfatı kazandırmaz.
İyiniyet nasıl değerlendirilir?
Asıl olan iyiniyetin varlığıdır; durumun gereklerine göre beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m. 3).
Yönetici atanmamışsa ortaklığı kim yönetir?
Tüm ortaklar elbirliği ile; her ortak olağan yönetim işlerini tek başına yapabilir (TMK m. 377).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 328. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 3, 373, 377, 378, 384
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8/C
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 36
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 328 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 378 gerekçesi s. 135, Tasarı ve Komisyon metni s. 453
- Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011
- Yargıtay 14. HD, 2017/1289 E., 2021/226 K., 21.01.2021