TMK 374, aile malları ortaklığı sözleşmesinin şeklini düzenler. Sözleşmenin resmî şekilde yapılması ve bütün ortakların veya temsilcilerinin imzalarını taşıması gerekir. Kanunda sözleşmeler için öngörülen şekil kural olarak geçerlilik şeklidir; öngörülen şekle uyulmaksızın kurulan sözleşmeler hüküm doğurmaz (TBK m. 12). Eski Kanun, bu şekle uyulmadıkça ortaklığın kurulmuş olmayacağını açıkça belirtiyordu; gerekçeye göre yeni metinde hüküm değişikliği yoktur, madde yalnız daha sade ve açık bir dille yazılmıştır.
- Resmî şekil
- Sözleşmenin, kanunla yetkilendirilmiş bir makam tarafından düzenlenmesi.
- Geçerlilik şekli
- Uyulmadığında sözleşmenin hüküm doğurmadığı şekil.
- Ortak
- Aile malları ortaklığına katılan hısım.
- Temsilci
- Ortak adına imza atmaya yetkili kişi.
- Aile malları ortaklığı
- Hısımların mirastan veya ortaya koydukları mallarla, tüzel kişilik oluşturmadan kurdukları mal ortaklığı.
TMK 374 ne düzenler?
| Unsur | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Şekil | Resmî şekil | TMK m. 374 |
| İmza | Bütün ortakların veya temsilcilerinin imzası | TMK m. 374 |
| Şeklin niteliği | Kural olarak geçerlilik şekli | TBK m. 12/2 |
| Eski Kanun | Şekle uyulmadıkça ortaklık kurulmuş olmaz | 743 s. K. m. 324 |
| Değişiklik | Hüküm değişikliği yok; daha sade dil | Gerekçe, s. 135 |
| Kaynak | Öntasarı m. 305 | Gerekçe, s. 135 |
TBMM gerekçesine göre 1984 tarihli Öntasarının 305. maddesi örnek alınarak yazılan bu madde, yürürlükteki Kanun'un 324. maddesini karşılamaktadır; hüküm değişikliği yoktur, madde yalnız daha sade ve açık bir dille kaleme alınmıştır. Tasarının 374. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 452).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, şeklin resmî şekil olmasıdır; adi yazılı bir sözleşme yetmez. İkinci nokta, sözleşmenin bütün ortakların veya temsilcilerinin imzasını taşıması gerektiğidir; ortaklardan birinin imzası eksik olan sözleşme maddenin aradığı şekli karşılamaz. Üçüncü nokta, şekle uyulmamasının sonucudur: kanunda sözleşmeler için öngörülen şekil kural olarak geçerlilik şeklidir ve şekle uyulmaksızın kurulan sözleşme hüküm doğurmaz (TBK m. 12/2).
Resmî şekil
- Şekil: Sözleşme resmî şekilde yapılır.
- Adi yazılı sözleşme: Yeterli değildir.
- Amaç: Ortakların iradesinin güvenilir biçimde belgelenmesi.
Madde, aile malları ortaklığı sözleşmesinin resmî şekilde yapılmasını arar. Resmî şekil, sözleşmenin kanunla yetkilendirilmiş bir makam tarafından düzenlenmesidir; bu nedenle tarafların kendi aralarında düzenleyip imzaladıkları adi yazılı bir sözleşme maddenin aradığı şekli karşılamaz. Aile malları ortaklığı hısımlara geçen mirasın tamamı veya bir bölümüyle ya da ortaya konan başka mallarla kurulduğundan (TMK m. 373), şekil şartı ortakların bu mallar üzerindeki iradesini güvenilir biçimde belgelemeye hizmet eder.
Bütün ortakların veya temsilcilerinin imzası
- Kural: Sözleşme bütün ortakların imzasını taşır.
- Temsil: Ortak yerine temsilcisi de imza atabilir.
- Eksik imza: Maddenin aradığı şekli karşılamaz.
Sözleşmenin bütün ortakların veya temsilcilerinin imzalarını taşıması gerekir. Ortaklık bütün ortakları elbirliği ile iktisadi faaliyette bulunmak üzere birleştirdiğinden (TMK m. 376) ve ortaklar ortaklık mallarının elbirliği hâlinde maliki olduğundan (TMK m. 379), ortaklardan her birinin katılımı sözleşmede imzayla görünmelidir. Madde, ortakların kendileri yerine temsilcilerinin de imza atabileceğini açıkça kabul eder.
Şekle uyulmamasının sonucu
- Genel kural: Kanundaki şekil kural olarak geçerlilik şeklidir.
- Sonuç: Şekle uyulmadan kurulan sözleşme hüküm doğurmaz.
- Eski Kanun: Ortaklık "tesis edilmiş olmaz".
Türk Borçlar Kanunu'na göre kanunda sözleşmeler için öngörülen şekil kural olarak geçerlilik şeklidir ve öngörülen şekle uyulmaksızın kurulan sözleşmeler hüküm doğurmaz (TBK m. 12/2). Eski Kanun'un 324. maddesi de bütün şeriklerin veya temsilcilerinin imzalarını taşıyan resmî bir senet düzenlenmedikçe mal ortaklığının kurulmuş olmayacağını açıkça söylüyordu. Gerekçeye göre yeni metinde hüküm değişikliği bulunmadığından, bu sonuç yeni düzenleme için de geçerlidir.
Hısımlarınızla aile malları ortaklığı kuracaksanız, sözleşmeyi resmî şekilde yaptırın; kendi aranızda imzaladığınız bir belge yeterli değildir. Bütün ortakların ya da yetkili temsilcilerinin sözleşmeyi imzalamasını sağlayın. Sözleşmede ortaklığa konulan malları, ortaklığın süresini ve yönetimini açıkça belirleyin.
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 374. maddeyi doğrudan uygulayan bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar aile malları ortaklığına ilişkindir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile malları ortaklığına giren alacak hakları elbirliği hâlinde alacaklılık oluşturur; bu alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareketiyle istenebilir
Mirasbırakanın kiraya verdiği taşınmaz payı için atanan miras ortaklığı temsilcisi, kiracıdan ödenmeyen kira bedellerini istedi. Mahkeme, kiranın bölünerek bir kısım mirasçılara ödendiğini ve bu ödemelerin iyiniyetli kiracıyı borcundan kurtardığını belirterek istemi reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Elbirliği halinde alacaklılık durumları bazı kanun hükümlerinde özel olarak düzenlenmiştir. Buna göre, adi ortaklıkta ortaklık alacakları (818 sayılı Borçlar Kanunu m.534);miras ortaklığı devam ettiği sürece mirasçıların mirasbırakandan intikal eden alacak hakları (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.640);eşler arasında mal ortaklığı rejimi varsa bunların ortaklık kapsamına giren alacakları (TMK m.256);aile malları ortaklığında bu ortaklığa giren alacak hakları (TMK. m.373) için elbirliği halinde alacaklılık söz konusudur. Bu emredici kanun hükümlerine göre, söz konusu alacak hakları ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan talep edilebilir.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının elbirliği niteliğinin alacaklar bakımından sonucunu gösterir. Hukuk Genel Kurulu, elbirliği hâlinde alacaklılığın kanunda özel olarak düzenlendiği hâller arasında adi ortaklık alacaklarını, miras ortaklığı sürerken mirasbırakandan intikal eden alacakları, mal ortaklığı rejimindeki ortaklık alacaklarını ve aile malları ortaklığına giren alacak haklarını saymış; bu alacakların ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebileceğini belirtmiştir. Somut olayda miras ortaklığına ilişkin bu ilke uygulanmış, mirasçılardan birine veya birkaçına yapılan ödemenin kiracıyı terekeye karşı borcundan kurtarmayacağı belirtilerek direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 376).
Mirasçılar terekedeki tarım arazisini aile malları ortaklığına devredebilir; ancak bu imkânı getiren hüküm, yürürlüğünden önce ölen mirasbırakanın arazilerine uygulanamaz
Mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılardan biri, terekedeki tarım arazilerinin ehil mirasçı olarak tarımsal gelir değeri üzerinden kendisine devrini istedi. Bir kısım davalılar derdest ortaklığın giderilmesi davasını ileri sürdü ve başka bir mirasçının ehil mirasçı olduğunu savundu; mahkeme davayı kabul etti.
“Mirasçılar, terekede bulunan tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazinin mülkiyeti hakkında; a) Bir mirasçıya veya yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerini karşılaması durumunda birden fazla mirasçıya devrini,b) 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 373 üncü ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini, c) Mirasçıların tamamının miras payı oranında hissedarı oldukları 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kuracakları limited şirkete devrini, ç) Mülkiyetin üçüncü kişilere devrini, kararlaştırabilirler.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının tarım arazilerinin mirasçılar arasında korunmasındaki yerini gösterir. Daire, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8/C maddesini aktararak mirasçıların terekedeki tarımsal arazinin bir mirasçıya, 373 ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına, limited şirkete ya da üçüncü kişilere devrini kararlaştırabileceklerini belirtmiştir. Ancak bu hükmün ve geçiş hükmünün yürürlüğe girmesinden önce mirasbırakan öldüğünden, 8/C maddesine dayanılarak hüküm kurulamayacağı ve davanın reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 374- 1984 tarihli Öntasarının 305 inci maddesi örnek alınarak yazılan bu madde, yürürlükteki Kanunun 324 üncü maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur; ancak daha sade ve açık bir dille kaleme alınmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 135Gerekçe, maddenin eski Kanun'la aynı hükmü taşıdığını ve değişikliğin yalnız dile ilişkin olduğunu açıkça belirtir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 324. maddeydi.
Bütün şeriklerin veya mümessillerinin imzalarını havi resmi bir senede raptedilmedikçe, mal ortaklığı, tesis edilmiş olmaz.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 324 | 4721 sayılı Kanun m. 374 | |
|---|---|---|
| Şekil | Resmî senet | Resmî şekil |
| İmza | Bütün şeriklerin veya mümessillerinin imzası | Bütün ortakların veya temsilcilerinin imzası |
| Sonuç | Şekle uyulmadıkça ortaklık kurulmuş olmaz | Maddede ayrıca yazılmamıştır; gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 374. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 373: Aile malları ortaklığının koşulları.
- TMK m. 375: Ortaklığın süresi.
- TMK m. 376: Elbirliği ile işletme.
- TMK m. 379: Ortak mallar ve kişisel mallar.
Aile malları ortaklığı sözleşmesi veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 374 ne diyor?
Aile malları ortaklığı sözleşmesinin resmî şekilde yapılması ve bütün ortakların veya temsilcilerinin imzalarını taşıması gerektiğini düzenler.
Adi yazılı bir sözleşme yeterli mi?
Hayır; madde resmî şekil arar.
Sözleşmeyi kimler imzalamalı?
Bütün ortaklar veya onların temsilcileri.
Ortak yerine temsilcisi imza atabilir mi?
Evet; madde temsilcilerin imzasını da kabul eder.
Şekle uyulmazsa ne olur?
Kanunda öngörülen şekil kural olarak geçerlilik şeklidir; şekle uyulmaksızın kurulan sözleşme hüküm doğurmaz (TBK m. 12/2).
Eski Kanun ne öngörüyordu?
Bütün şeriklerin veya temsilcilerinin imzasını taşıyan resmî bir senet düzenlenmedikçe mal ortaklığının kurulmuş olmayacağını.
Yeni metin eski hükmü değiştirdi mi?
Hayır; gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur, madde daha sade ve açık bir dille yazılmıştır.
Ortaklığın alacağını bir ortak tek başına isteyebilir mi?
Hayır; aile malları ortaklığına giren alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle istenebilir (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 324. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 373, 374, 376, 379
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8/C
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 12
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 324 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 374 gerekçesi s. 135, Tasarı ve Komisyon metni s. 452
- Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011
- Yargıtay 14. HD, 2017/1289 E., 2021/226 K., 21.01.2021