TMK 367, ev başkanlığının koşullarını ve evi yönetme yetkisinin kapsamını düzenler. Birinci fıkraya göre aile hâlinde yaşayan birden çok kimsenin oluşturduğu topluluğun kanuna, sözleşmeye veya örfe göre belirlenen bir ev başkanı varsa, evi yönetme yetkisi ona aittir. İkinci fıkraya göre bu yetki, kan veya kayın hısımlığı, işçilik, çıraklık veya benzeri sebeplerle ya da koruma ve gözetme ilişkisi içinde ev halkı olarak bir arada yaşayanların hepsini kapsar. Ev başkanlığının sonuçları sonraki maddelerde düzenlenir: ev düzeni ve gözetim, ev başkanının sorumluluğu ve ev halkının alacakları. Anayasa Mahkemesine göre anne ve babanın velayeti birlikte kullanması ve evlilik birliğini birlikte yönetmesi, küçükle aralarındaki ev başkanlığı ilişkisinin kanuni temelidir (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025).
- Ev başkanı
- Aile hâlinde yaşayan topluluğu kanuna, sözleşmeye veya örfe göre yöneten kişi.
- Ev halkı
- Ev başkanının yönetimi altında bir arada yaşayan kişiler.
- Evi yönetme yetkisi
- Ev başkanının ev halkı üzerindeki yönetim yetkisi.
- Kayın hısımlığı
- Evlilik yoluyla kurulan hısımlık.
- Örf
- Toplumda uzun süre uygulanarak yerleşmiş ve bağlayıcı sayılan davranış kuralı.
TMK 367 ne düzenler?
| Unsur | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Topluluk | Aile hâlinde yaşayan birden çok kimse | TMK m. 367/1 |
| Ev başkanı | Kanuna, sözleşmeye veya örfe göre belirlenir | TMK m. 367/1 |
| Yetki | Evi yönetme yetkisi ev başkanına aittir | TMK m. 367/1 |
| Kapsam | Hısımlar, işçiler, çıraklar ve benzerleri; koruma ve gözetme ilişkisi | TMK m. 367/2 |
| Kanuni temel | Velayet ve evlilik birliğinin birlikte yönetimi | AYM, K. 2025/205 |
| Nitelik | Ev başkanlığı görev ve sorumluluk da yükler | Yargıtay HGK, 2008/139 K. |
| Sonuçlar | Ev düzeni, sorumluluk, ev halkının alacakları | TMK m. 368-371 |
| Kaynak | 743 m. 318; Öntasarı m. 299 | Gerekçe, s. 133 |
TBMM gerekçesine göre madde, yürürlükteki Kanun'un 318. maddesini karşılamaktadır ve 1984 tarihli Öntasarının 299. maddesinden yalnız "Aynı çatı altında..." sözcükleri çıkarılarak aynen alınmıştır; gerekçe, yürürlükteki metne göre hüküm değişikliği olmadığını belirtir. Adalet Komisyonu, Tasarının birinci fıkrasının başındaki "Birlikte yaşayan" ibaresini yürürlükteki Kanun'da olduğu gibi "Aile hâlinde yaşayan" şeklinde değiştirmiştir (S. Sayısı 723, s. 315).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, ev başkanlığının yalnız yetki olmadığıdır: Hukuk Genel Kurulu, kurumun gözetime muhtaç aile üyelerinin zarar verdiği üçüncü kişileri de korumayı amaçladığını ve görev ve sorumluluk yüklediğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2008/4-153 E., 2008/139 K., 20.02.2008). İkinci nokta, ev başkanının somut duruma göre belirlenmesidir; babanın uzun süre aileden uzak kalması veya ana ve babanın ayrı yaşaması gibi durumlarda ev başkanlığının fiilen anneye geçtiği kabul edilmiştir (Yargıtay 17. HD, 2008/5959 E., 2009/2626 K., 22.04.2009). Üçüncü nokta, dava sıfatıdır: anne veya baba yalnız küçüğün kanuni temsilcisi olarak gösterilmiş ve ev başkanı sıfatına dayanılmamışsa uyuşmazlık aile mahkemesinin görevine girmez (Yargıtay 17. HD, 2013/11107 E., 2013/11399 K., 12.07.2013).
Birinci fıkra: ev başkanlığının koşulları
- Topluluk: Aile hâlinde yaşayan birden çok kimse.
- Belirlenme: Kanun, sözleşme veya örf.
- Sonuç: Evi yönetme yetkisi ev başkanına aittir.
Birinci fıkra ev başkanlığını üç koşula bağlar: aile hâlinde yaşayan birden çok kimsenin oluşturduğu bir topluluk, bu topluluğun kanuna, sözleşmeye veya örfe göre belirlenen bir ev başkanı ve bu durumda evi yönetme yetkisinin ev başkanına ait olması. Anayasa Mahkemesine göre ev başkanlığından söz edebilmek için birden çok kişinin ortak bir ev başkanlığı yönetimi altında birlikte yaşaması gerekir; ev başkanlığı kanuna, sözleşmeye veya örf ve âdete göre kurulabilir (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025). Maddedeki "aile hâlinde yaşayan" ifadesi Tasarıda "Birlikte yaşayan" olarak yazılmış, Adalet Komisyonu bunu yürürlükteki Kanun'da olduğu gibi "Aile hâlinde yaşayan" şeklinde değiştirmiştir.
Kanundan doğan ev başkanlığına örnek, anne ve babanın ergin olmayan çocuklarıyla ilişkisidir. Anayasa Mahkemesi, ergin olmayan çocuğun ana ve babasının velayeti altında olduğunu (TMK m. 335), evlilik sürdükçe ana ve babanın velayeti birlikte kullanacağını (TMK m. 336) ve birliği eşlerin beraberce yöneteceğini (TMK m. 186) öngören hükümlerin, anne ve baba ile küçük arasındaki ev başkanlığı ilişkisinin kanuni temelini oluşturduğunu belirtmiştir (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025). Bir arada yaşayanlar ev başkanını sözleşmeyle de belirleyebilir; sözleşmeye dayalı ev başkanı gerçek kişi olabileceği gibi özel hukuk tüzel kişisi de olabilir. Birden çok kan veya kayın hısımının bir arada yaşadığı geniş ailede ise ev başkanı örf ve âdete göre belirlenebilir.
Ev başkanlığı zamana göre değişebilir. Anayasa Mahkemesine göre kişi farklı zamanlarda iki farklı ev başkanının yönetimine tabi olabilir ve ev başkanlığı ile buna bağlı sorumluluk birinden diğerine geçebilir (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025). Babanın uzun süre aileden uzak kalması, ana ve babanın ayrı yaşaması gibi durumlarda ev başkanlığının fiilen anneye geçtiğinin kabulü gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 17. HD, 2008/5959 E., 2009/2626 K., 22.04.2009). Bu sayfadaki kararların bir kısmında ev başkanı sıfatıyla anne ve baba birlikte davalı gösterilmiş (Yargıtay 3. HD, 2011/703 E., 2011/3417 K., 07.03.2011), bir kısmında ise dava yalnız babaya yöneltilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2013/17351 E., 2014/1686 K., 06.02.2014).
İkinci fıkra: evi yönetme yetkisinin kapsamı
- Hısımlar: Kan veya kayın hısımlığıyla bir arada yaşayanlar.
- Sözleşme ilişkisi: İşçilik, çıraklık veya benzeri sebepler.
- Koruma ilişkisi: Koruma ve gözetme ilişkisi içinde yaşayanlar.
İkinci fıkra, evi yönetme yetkisinin kimleri kapsadığını gösterir: kan veya kayın hısımlığı, işçilik, çıraklık veya benzeri sebeplerle ya da koruma ve gözetme ilişkisi içinde ev halkı olarak bir arada yaşayanların hepsi. Ölçüt, ev halkı olarak bir arada yaşamaktır; bir arada yaşamanın sebebi hısımlık, iş veya çıraklık ilişkisi ya da koruma ve gözetme ilişkisi olabilir. Anayasa Mahkemesi, birinci fıkradaki "aile hâlinde yaşayan" ifadesine rağmen ikinci fıkra karşısında bir arada yaşayanların yalnız kan veya kayın hısımı aile bireyleri olmasının aranmadığını, koruma ve gözetme ilişkisi bulunması şartıyla fıkrada sayılmayan başka kişilerin de ev başkanının yönetimine tabi olabileceğini belirtmiştir (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025).
Evi yönetme yetkisinin içeriği sonraki maddelerde belirir. Birlikte yaşayan kimseler evin düzenine tâbidir ve bu düzenin kuruluşunda ev halkından her birinin yararı adil biçimde gözetilir (TMK m. 368). Ev başkanı, ev halkından olan küçüğün, kısıtlının, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı bulunan kişinin verdiği zarardan, gerekli dikkat ve özeni gösterdiğini veya bu özeni gösterseydi dahi zararın meydana gelmesini engelleyemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur (TMK m. 369).
Ev başkanlığının niteliği
- Yetki: Evi yönetme yetkisi.
- Görev: Ev halkının gözetimi.
- Amaç: Aile düzeni ve üçüncü kişilerin korunması.
Hukuk Genel Kurulu'na göre ev başkanlığı, aile hâlinde birlikte yaşayanların idare edilmesine, aile üyeleri arasında bir düzenin kurulmasına ve birliğin korunmasına hizmet eder; kurumla güdülen amaç, gözetime muhtaç aile üyelerinin zarar verdiği üçüncü kişileri de korumaktır (Yargıtay HGK, 2008/4-153 E., 2008/139 K., 20.02.2008). Bu nedenle ev başkanlığı yalnız yetki veren bir kurum değil, görev ve sorumluluk da yükleyen bir kurumdur. Hukuk düzeninin ev başkanını koruyucu ve güvenilir kişi, küçüğü ise korunmaya ve gözetime muhtaç kimse olarak kabul ettiği; ehliyetsiz küçüğün kiralanan aracı kullanmasında babanın ev başkanı sıfatıyla gerekli tedbirleri almadığı ve kusursuz sorumlu olduğu belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2015/2316 E., 2016/906 K., 27.01.2016).
Anayasa Mahkemesi, ev başkanının yönetimi altındaki kişiler bakımından sorumluluğunun dikkat ve özen yükümlülüğüne dayanan kusursuz sorumluluk olduğunu, birden fazla ev başkanının bulunduğu hâllerde ev başkanlarının gözetim ve denetimleri altındaki kişilerin verecekleri zararlardan müteselsilen sorumlu olacağını belirtmiştir (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025). Mahkemeye göre ev başkanı aynı zamanda veliyse, ayırt etme gücüne sahip küçükler üzerindeki özen ve gözetim yükümlülüğü velayet hakkından doğar (TMK m. 339). Küçüğün yol açtığı orman yangınında küçüğün haksız fiili nedeniyle kusurlu, ev başkanı olan anne ve babasının ise kusursuz sorumlu olduğu kabul edilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2023/1757 E., 2023/3745 K., 14.12.2023).
Ev başkanına karşı dava
- Sıfat: Ev başkanı kendi adına sorumludur.
- Ayrım: Küçüğün kanuni temsilcisi olarak gösterilmek ev başkanı sıfatı değildir.
- Birlikte dava: Küçüğe ve ev başkanına birlikte veya ayrı ayrı dava açılabilir.
Ev başkanının sorumluluğu, küçüğün kendi sorumluluğundan ayrıdır. Fiil ehliyeti bulunmayan küçüğün haksız fiilinde küçük fail olarak, anne ve babası ev başkanı olarak zarar görene karşı sorumludur; zarar gören ikisine birlikte veya ayrı ayrı dava açabilir, failin dava tarihinde ergin olması ev başkanının sorumluluğunu kaldırmaz ve davanın hukuki sebebini belirlemek hâkimin görevidir (Yargıtay 3. HD, 2016/19881 E., 2018/6343 K., 05.06.2018).
Dava doğrudan ev başkanına karşı açılmalıdır; ev başkanı olan anneye yöneltilen davada hakkında dava bulunmayan küçüğün tazminatla sorumlu tutulması doğru bulunmamıştır (Yargıtay 17. HD, 2008/5959 E., 2009/2626 K., 22.04.2009). Babaya ev başkanı sıfatıyla kendi adına yöneltilen istem hakkında da ayrıca olumlu veya olumsuz hüküm kurulmalıdır (Yargıtay 3. HD, 2014/15214 E., 2015/9183 K., 21.05.2015).
Görevli mahkeme
- Kural: Ev başkanlığına dayanan davalar aile mahkemesinde görülür.
- Dayanak: Ev başkanlığı hükümleri Kanun'un ikinci kitabındadır; 4787 s. K. m. 4.
- İstisna: Yalnız velayeten temsile dayanan davalar genel mahkemede görülür.
Ev başkanının sorumluluğunu düzenleyen 369. madde Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin ikinci kitabında yer aldığından, bu sorumluluğa dayanan davalar 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca aile mahkemesinde görülür (Yargıtay HGK, 2008/4-153 E., 2008/139 K., 20.02.2008). Küçük ile babaya birlikte açılan rücu davasında baba yönünden ev başkanı sıfatına dayanıldığı için aile mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir (Yargıtay 20. HD, 2015/13480 E., 2016/589 K., 19.01.2016). Kiracının küçük oğlunun kiralanan evde çıkardığı yangın için babaya ev başkanı sıfatıyla açılan davanın genel mahkemede görülmesi doğru bulunmamıştır (Yargıtay 3. HD, 2013/17351 E., 2014/1686 K., 06.02.2014). İlk derece mahkemesinin sorumluluğu velayetten doğan bakım ve özen yükümlülüğüne dayandırdığı bir davada da istemin yasal dayanağının ev başkanının sorumluluğu olduğu ve aile mahkemesinin görevli olduğu belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2015/4184 E., 2016/2003 K., 17.02.2016).
Buna karşılık anne veya baba yalnız küçüğün kanuni temsilcisi olarak gösterilmiş ve ev başkanı sıfatıyla sorumluluğuna dayanılmamışsa, uyuşmazlık aile mahkemesinin görevi dışında kalır ve genel mahkemede görülür (Yargıtay 17. HD, 2013/11107 E., 2013/11399 K., 12.07.2013).
Bir küçüğün verdiği zarar için dava açacaksanız, önce ev başkanının kim olduğunu belirleyin: anne ve baba birlikte davalı gösterilebilir; babanın uzun süre aileden uzak kalması gibi durumlarda ev başkanlığının fiilen anneye geçtiği kabul edilmiştir. Davayı ev başkanına kendi adına yöneltin; yalnız küçüğün kanuni temsilcisi olarak gösterilen kişi ev başkanı sıfatıyla davalı olmuş sayılmaz. Ev başkanının sorumluluğuna dayanan davayı aile mahkemesinde açın. Size ev başkanı sıfatıyla dava açıldıysa, gerekli dikkat ve özeni gösterdiğinizi veya bu özeni gösterseydiniz dahi zararın önlenemeyeceğini ispat ederek sorumluluktan kurtulabilirsiniz.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Ev başkanlığı kanun, sözleşme veya örf ve âdete göre kurulur; anne ve babanın velayeti ve birliği birlikte yönetmesi küçükle aralarındaki ev başkanlığının kanuni temelidir
Bir trafik kazası nedeniyle açılan tazminat davasına bakan aile mahkemesi, 369. maddenin birinci fıkrasındaki “küçüğün” ibaresinin ayırt etme gücüne sahip küçükler yönünden Anayasa'ya aykırı olduğu kanısıyla itiraz yoluna başvurdu.
“Öte yandan 367. maddenin birinci fıkrasına göre bir arada yaşayan kişilerin sözleşmeyle ev başkanını belirlemeleri de mümkündür. Sözleşme ilişkisine dayalı ev başkanı, gerçek kişi olabileceği gibi özel hukuk tüzel kişisi de olabilir. Geniş ailenin söz konusu olduğu birden çok kan ve/veya kayın hısımlarının bir arada yaşadığı durumlarda ise ev başkanı örf ve âdete göre belirlenebilir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 367. maddeyi Anayasa Mahkemesi düzeyinde yorumlar. Mahkemeye göre ev başkanlığından söz edebilmek için birden çok kişinin ortak bir ev başkanlığı yönetimi altında birlikte yaşaması gerekir ve ev başkanlığı kanuna, sözleşmeye veya örf ve âdete göre kurulabilir. Ergin olmayan çocuğun ana ve babasının velayeti altında olduğunu, evlilik sürdükçe velayetin birlikte kullanılacağını ve birliğin eşlerce beraberce yönetileceğini öngören hükümler, anne ve baba ile küçük arasındaki ev başkanlığı ilişkisinin kanuni temelini oluşturur. Yönetim yetkisi zamana göre değişebilir ve ikinci fıkra karşısında ev halkının yalnız hısımlardan oluşması gerekmez. Mahkeme, 369. maddedeki “küçüğün” ibaresinin ayırt etme gücüne sahip küçükler yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına oybirliğiyle karar vermiştir (TMK m. 369).
Ev başkanlığı yalnız yetki değil görev ve sorumluluk da yükler; ev başkanının sorumluluğuna dayanan davalar aile mahkemesinde görülür
İdare, ağaçlandırma sahasında çıkan ve bir küçük ile annesinin neden olduğu ileri sürülen yangın nedeniyle uğradığı zararın tazmini için, ev başkanı sıfatıyla küçüğün anne ve babası aleyhine kendi adlarına ve küçük adına velayeten dava açtı. Aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakan asliye hukuk mahkemesi, davanın aile hukukuyla ilgili olmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı verdi ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Zira, ev başkanlığı, aile halinde birlikte yaşayanların idare edilmesine, öncelikle aile üyeleri arasında bir düzenin kurulmasına, bunların yararına olarak birliğin korunmasına hizmet eder. Bununla beraber ev başkanlığı kurumuyla güdülen asıl amaç, gözetime muhtaç aile üyelerine karşı zarara uğramış olan üçüncü kişileri de korumaktır. Yani ev başkanlığı yalnız yetkiler veren bir kurum olmayıp, aynı zamanda görev ve sorumluluklar da yükleyen bir kurumdur.”
Ne anlama geliyor? Karar, ev başkanlığının amacını Hukuk Genel Kurulu düzeyinde açıklar. Kurula göre ev başkanlığı, aile hâlinde birlikte yaşayanların idare edilmesine, aile üyeleri arasında bir düzenin kurulmasına ve birliğin korunmasına hizmet eder; kurumla güdülen amaç, gözetime muhtaç aile üyelerinin zarar verdiği üçüncü kişileri de korumaktır. Bu nedenle ev başkanlığı yalnız yetki veren değil, görev ve sorumluluk da yükleyen bir kurumdur. Ev başkanının sorumluluğunu düzenleyen 369. madde Kanun'un aile hukukuna ilişkin ikinci kitabında yer aldığından, bu sorumluluğa dayanan davaların aile mahkemesinde görülmesi gerektiği belirtilerek direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 369).
Hukuk düzeni ev başkanını koruyucu ve güvenilir kişi sayar; ehliyetsiz küçüğün kiralanan araçla verdiği zarardan baba ev başkanı sıfatıyla kusursuz sorumludur
Kiraladığı aracı davalının küçük oğlunun kullanmasına izin veren davacı, ehliyeti olmayan küçüğün kaza yaparak araçta hasara yol açması üzerine ödediği zararın babadan tahsilini istedi. Mahkeme, davacının aracı küçüğe kendi rızasıyla verdiği ve olayın kendi kusurlu eylemiyle gerçekleştiği gerekçesiyle davayı reddetti.
“Bu benimsemenin nedeni, hukuk düzeninin, ev başkanını koruyucu ve güvenilir kişi, küçüğü ise, korunmaya ve gözetime muhtaç kimse olarak kabul etmesidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, ev başkanlığının hangi düşünceye dayandığını ve babanın ev başkanı sıfatıyla sorumluluğunu gösterir. Daireye göre ev başkanının ev halkından olan küçüğün verdiği zarardan sorumlu tutulmasının nedeni, hukuk düzeninin ev başkanını koruyucu ve güvenilir kişi, küçüğü ise korunmaya ve gözetime muhtaç kimse olarak kabul etmesidir. Ehliyeti olmayan ve yaşı itibarıyla trafikte araç kullanması mümkün olmayan küçüğün eyleminde babanın ev başkanı sıfatıyla gerekli tedbirleri almadığı ve kusursuz sorumlu olduğu belirtilmiş; aracı küçüğe veren davacının kusuru oranında indirim yapılarak zarar belirlenmesi gerektiğinden ret kararı bozulmuştur.
Baba uzun süre aileden uzak kalmış veya ana ve baba ayrı yaşıyorsa ev başkanlığının fiilen anneye geçtiği kabul edilir; dava doğrudan ev başkanına karşı açılmalıdır
Kasko sigortalı araçta bir küçüğün neden olduğu hasarı sigortalısına ödeyen sigorta şirketi, ödediği bedelin rücuen tahsili için dava açtı. Dava dilekçesinde davalı, küçüğün velisi olarak gösterilmişti; mahkeme tazminatın küçükten tahsiline karar verdi.
“Aile başkanının sorumluluğu, sebep sorumluluğu olduğundan objektif özen ve gözetim ödevini ihlal etmesi halinde kusurlu olmasa dahi doğan zarardan sorumlu olacaktır.”
Ne anlama geliyor? Karar, ev başkanının kim olduğunun somut duruma göre belirlenmesini gösterir. Daire, davanın 367 ve 369. maddelere göre aile başkanı aleyhine açılan rücuen tazminat istemine ilişkin olduğunu belirtmiş; aile başkanının sorumluluğunun sebep sorumluluğu olduğunu, babanın uzun süre aileden uzak kalması, ana ve babanın ayrı yaşaması gibi durumlarda ev başkanlığının fiilen anneye geçtiğinin kabulü gerektiğini ve davanın doğrudan aile başkanına karşı açılması gerektiğini vurgulamıştır. Dava küçüğe velayeten açılmış bir dava olmayıp aile başkanı olan anneye yöneltildiğinden, hakkında dava bulunmayan küçüğün tazminatla sorumlu tutulması doğru bulunmamış ve karar bozulmuştur.
Küçük haksız fiilin faili olarak, anne ve babası ev başkanı olarak ayrı hukuki sebeplerle sorumludur; failin sonradan ergin olması ev başkanının sorumluluğunu kaldırmaz
İdare, orman yangınına neden oldukları ileri sürülen çocuklar ile ev başkanı sıfatıyla anne ve babaları aleyhine tazminat davası açtı. Mahkeme davaya genel mahkeme sıfatıyla bakarak hüküm kurdu.
“Küçük Borçlar Kanunu uyarınca haksız fiilin faili olarak, anne ve babası ise Türk Medeni Kanununun 369. maddesi uyarınca ev başkanı olarak zarar görene karşı sorumludur. Her iki sorumluluk da birbirinden farklı hukuki nedenlere dayalı olup, zarar gören küçüğe ve ev başkanına karşı birlikte veya ayrı ayrı davalar açabilir. Aynı zarardan her ikisi de kendi malvarlıkları ile ayrı ayrı sorumlu olurlar.”
Ne anlama geliyor? Karar, ev başkanlığına dayanan sorumluluğun küçüğün kendi sorumluluğundan ayrı olduğunu gösterir. Daireye göre fiil ehliyetine sahip bulunmayan küçüğün haksız fiilinde küçük Borçlar Kanunu uyarınca fail olarak, anne ve babası 369. madde uyarınca ev başkanı olarak zarar görene karşı sorumludur; zarar gören küçüğe ve ev başkanına birlikte veya ayrı ayrı dava açabilir ve her biri kendi malvarlığıyla sorumludur. Zarar olay günü doğduğundan uyuşmazlık olay günündeki koşullara göre çözülür; failin dava tarihinde ergin olması ev başkanının sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakılması gerekirken genel mahkeme sıfatıyla hüküm kurulduğu için karar re'sen bozulmuştur.
Küçüğün yol açtığı orman yangınında küçük haksız fiili nedeniyle kusurlu, ev başkanı olan anne ve babası ise kusursuz sorumludur
İdare, babasının kiraladığı kestane bahçesinde çakmakla oynayan küçüğün orman yangınına yol açtığını ileri sürerek yangına müdahale için yaptığı işçi, araç, arazöz ve helikopter giderlerinin küçük ile ev başkanı olan anne ve babasından tahsilini istedi. İlk derece mahkemesinin kararına karşı taraflar istinaf başvurusunda bulundu; bu başvuru üzerine verilen karar davacı tarafından temyiz edildi.
“Hal böyle olunca Bölge Adliye Mahkemesince; davaya konu edilen yangından, davalı küçüğün haksız fiili nedeniyle kusurlu, ebeveynleri olan diğer davalıların ise kusursuz sorumlu oldukları çekişmesiz olduğuna göre, davacı idarenin yapmış olduğu bu giderleri gerçek zarar ilkesi uyarınca davalılardan isteyebileceğinin gözetilmesi, davalılar yararına oluşan usuli kazanılmış hak dikkate alınmak ve gerekirse görüşüne başvurulan bilirkişiden ek rapor alınması suretiyle karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması usul ve kanuna aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, ev başkanı olan anne ve babanın sorumluluğunun niteliğini gösterir; Anayasa Mahkemesi de ev başkanının sorumluluğunun kusursuz sorumluluk olduğunu belirtirken bu karara atıf yapmıştır. Daireye göre yangından küçük haksız fiili nedeniyle kusurlu, anne ve babası ise kusursuz sorumludur ve bu durum dosyada çekişmesizdir. Orman idaresinin yangını söndürmek için yaptığı işçi, araç, arazöz ve helikopter giderleri gerçek zarar ilkesi kapsamında sorumlulardan istenebileceğinden, bu giderler gözetilmeden verilen karar davacı yararına bozulmuştur.
Babaya ev başkanı sıfatıyla kendi adına yöneltilen istem hakkında olumlu veya olumsuz hüküm kurulmalıdır
Orman yangınına neden olan küçük nedeniyle zarara uğrayan idare; küçüğü, küçük adına velayeten annesini ve hem ev başkanı sıfatıyla kendi adına hem de küçük adına velayeten babasını davalı gösterdi. Mahkeme, küçüğün olay tarihinde on iki yaşını doldurmamış ve geliri bulunmayan bir öğrenci olduğunu, hakkaniyet sorumluluğunu gerektiren bir durum bulunmadığını belirterek davayı reddetti.
“Davada, davalı baba hakkında TMK 369. maddesine dayanılarak talepte bulunulmuş olup, bu taleple olumlu-olumsuz hüküm kurulmaması doğru görülmemiş bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, ev başkanına karşı açılan davanın usul yönünü gösterir. Davacı idare, küçüğün yangına neden olmasından doğan zararı hem velayet hem de ev başkanının sorumluluğu ilkelerine dayanarak istemiş; babayı ev başkanı sıfatıyla kendi adına, ayrıca küçük adına velayeten davalı göstermiştir. Daireye göre mahkeme kararlarının iddia ve savunmaların özetini, delillerin tartışılmasını ve hukuki sebepleri göstermesi zorunludur; baba hakkında 369. maddeye dayanılarak ileri sürülen istem hakkında olumlu veya olumsuz hüküm kurulmaması doğru görülmemiş ve karar bozulmuştur.
Küçük ile babaya birlikte açılan rücu davasında babanın ev başkanı sıfatıyla sorumluluğuna dayanılmışsa uyuşmazlık aile mahkemesinde görülür
Bisikletli bir küçüğün tam kusuruyla meydana gelen kazada hasar gören araç için sigortalısına ödeme yapan sigorta şirketi, küçük ile babası aleyhine rücu davası açtı. Asliye hukuk mahkemesi davanın aile mahkemesinde görülmesi gerektiği, aile mahkemesi ise istemin haksız fiil ve trafik hükümlerine dayandığı gerekçesiyle görevsizlik kararı verdi.
“Somut olayda, davalı küçük ve davalı babaya karşı birlikte dava açılarak, davalı baba yönünden, TMK m.369 gereğince, ev başkanı sıfatıyla sorumluluğuna dayanıldığından, 4787 sayılı Aile Mahkemesinin Kuruluş Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi gereğince aile mahkemesinin görev alanında kalan uyuşmazlığın, aile mahkemesince görülüp sonuçlandırılması gerekir.”
Ne anlama geliyor? Karar, ev başkanlığına dayanan istemin görevli mahkemeyi belirlediğini gösterir. Daire, 369. maddenin ve aile mahkemelerinin görevini belirleyen 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesinin metnini aktararak davalı baba yönünden ev başkanı sıfatıyla sorumluluğa dayanıldığını, bu nedenle uyuşmazlığın aile mahkemesinin görev alanında kaldığını belirtmiş ve olumsuz görev uyuşmazlığında aile mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir.
Anne veya baba yalnız küçüğün kanuni temsilcisi olarak gösterilmiş ve ev başkanı sıfatına dayanılmamışsa uyuşmazlık genel mahkemede görülür
Davacı şirketin davalının kardeşine kiraladığı araç, bir küçüğün kullanımındayken kazada hasar gördü. Şirket, hasar bedeli için kiracı ile küçüğe velayeten davalı aleyhine icra takibi başlattı; itirazın iptali davasında aile mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi görevsizlik kararı verdi.
“Bu durumda 4787 sayılı "Aile Mahkemesinin Kuruluş Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4. maddesi kapsamı dışında kalan uyuşmazlığın Antalya 3. Asliye Hukuk Mahkemesince görülüp sonuçlandırılması gerekir.”
Ne anlama geliyor? Karar, velayet yoluyla temsil ile ev başkanı sıfatı arasındaki farkın görev bakımından sonucunu gösterir. Daireye göre icra takibinde davalı yalnız küçüğün kanuni temsilcisi olarak gösterilmiş, ev başkanı sıfatıyla sorumluluğuna dayanılmamıştır; bu durumda uyuşmazlık aile mahkemesinin görevini belirleyen 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamı dışında kalır. Olumsuz görev uyuşmazlığında asliye hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir.
Ergin olmayan çocuğun eylemi nedeniyle anne ve babanın ev başkanı sıfatıyla sorumluluğuna dayanan dava aile hukukuna ilişkindir ve aile mahkemesinde görülür
Orman yangını nedeniyle zarara uğrayan idare, olay tarihinde ergin olmayan çocuğun eylemi nedeniyle anne ve babasının ev başkanı sıfatıyla sorumlu tutulmasını istedi. Sulh hukuk mahkemesi davalılardan biri hakkındaki davayı husumet yönünden reddetti, diğer davalılar hakkındaki davayı kabul etti.
“Uyuşmazlığın, TMK. nun ikinci kitabı içindeki düzenlemede yer alması nedeniyle "Aile Hukukuna" ilişkin bulunduğu anlaşılmaktadır. O halde açılan bu davaya 4787 Sayılı Kanunun 4. maddesi gereğince, aile mahkemesinde bakılması gerektiği dikkate alınarak görev yönünden davanın reddi gerekirken uyuşmazlığın esası hakkında yargılama yapılıp karar verilmiş olması usul ve yasaya uygun görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, anne ve babanın birlikte ev başkanı sıfatıyla davalı gösterildiği bir davada görevi ele alır. Daireye göre uyuşmazlık Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabındaki düzenlemeye dayandığından aile hukukuna ilişkindir ve 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi gereğince aile mahkemesinde görülmelidir. Görev yönünden davanın reddi gerekirken esas hakkında karar verilmesi usul ve yasaya uygun görülmemiş, karar bozulmuştur.
Kiracının küçük oğlunun kiralanan evde çıkardığı yangından doğan zarar için babaya ev başkanı sıfatıyla açılan dava aile mahkemesinde görülür
Evini kiraya veren davacı, kiracının küçük oğlunun çıkardığı yangın sonucu evde oluşan hasar nedeniyle kiracı baba aleyhine tazminat davası açtı. Genel mahkeme davayı kısmen kabul etti.
“Somut olay itibariyle de TMK'nun 369.maddesinin uygulanması söz konusu olacağından davanın Aile Mahkemesi'nce görülmesi gerekirken genel mahkemede görülmesi usul ve yasaya aykırı görüldüğünden kararın bozulması gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kiraya verenin, kiracının küçük çocuğunun verdiği zarar için babaya ev başkanı sıfatıyla başvurduğu bir olayda görevi ele alır. Daireye göre zararın ev başkanı sıfatıyla babadan istendiği davanın yasal dayanağı 369. maddedir; bu madde Kanun'un ikinci kitabında yer aldığından ve 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi ikinci kitaptan doğan dava ve işleri aile mahkemesine verdiğinden, davanın genel mahkemede görülmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuş ve karar bozulmuştur.
Zarar ev başkanı sıfatıyla babadan istenmişse davanın dayanağı velayet değil ev başkanının sorumluluğudur ve dava aile mahkemesinde görülür
Hayvanları otlatırken ısınmak için yaktığı ateşi kontrol altına alamayan küçük nedeniyle orman yangınından zarar gören idare, zararın babadan tahsilini istedi. Mahkeme, babanın velayetin kendisine verdiği bakım ve özen yükümlülüğüne aykırı davrandığı gerekçesiyle davayı kabul etti.
“Bu durumda davanın yasal dayanağı ev başkanının sorumluluğunun düzenlendiği Türk Medeni Kanunun 369.maddesidir. TMK. nun 369. maddesi, Kanunun İkinci Kitabının İkinci Kısmında yer aldığından, bu maddeye dayalı Aile Hukukundan doğan uyuşmazlıkların çözümü de 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi uyarınca, Aile Mahkemelerinin görev alanına girmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, velayet ile ev başkanlığının ayrı hukuki kurumlar olduğunu görev bakımından gösterir. İlk derece mahkemesi sorumluluğu velayetten doğan bakım ve özen yükümlülüğüne dayandırmış; Daire ise zararın ev başkanı sıfatıyla babadan istendiğini, davanın yasal dayanağının 369. madde olduğunu ve bu madde Kanun'un ikinci kitabının ikinci kısmında yer aldığından uyuşmazlığın aile mahkemesinin görev alanına girdiğini belirtmiştir. Ayrı bir aile mahkemesi varsa görevsizlik kararı verilmesi, yoksa davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakılması gerektiğinden karar bozulmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 367- Yürürlükteki Kanunun 318 inci maddesini karşılamaktadır. Madde, 1984 tarihli Öntasarının 299 uncu maddesinden sadece "Aynı çatı altında..." sözcükleri çıkarılmak suretiyle aynen alınmıştır. Yürürlükteki metne göre hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 133- Tasarının 367 nci maddesinin birinci fıkrasının başında yer alan "Birlikte yaşayan" ibaresi yürürlükteki Kanunda olduğu gibi "Aile hâlinde yaşayan" şeklinde değiştirilmiştir.
Gerekçe, maddenin eski Kanun'un 318. maddesiyle aynı hükmü taşıdığını açıkça belirtir; Öntasarıdan yalnız "Aynı çatı altında..." sözcükleri çıkarılmıştır. Adalet Komisyonu ise Tasarıdaki "Birlikte yaşayan" ibaresini yürürlükteki Kanun'daki "Aile hâlinde yaşayan" ifadesine döndürmüştür.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 318. maddeydi.
Aile halinde yaşayan mütaaddit kimseler üzerinde ev reisliği, kanuna veya akte veya örfe göre, reis olan kimseye aittir. Reislik hakkı, kan veya sıhri hısım sıfatiyle yahut işçi, çırak, amelede olduğu gibi bir akit sebebiyle birlikte yaşayanların kaffesi üzerinde caridir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 318 | 4721 sayılı Kanun m. 367 | |
|---|---|---|
| Kavram | Ev reisliği, reislik hakkı | Ev başkanı, evi yönetme yetkisi |
| Belirlenme | Kanuna, akte veya örfe göre | Kanuna, sözleşmeye veya örfe göre |
| Hısımlar | Kan veya sıhri hısımlar | Kan veya kayın hısımları |
| Sözleşme ilişkisi | İşçi, çırak, amele gibi bir akit sebebiyle birlikte yaşayanlar | İşçilik, çıraklık veya benzeri sebeplerle bir arada yaşayanlar |
| Koruma ve gözetme | Metinde anılmıyordu | Koruma ve gözetme ilişkisi içinde yaşayanlar da anılır |
Gerekçe, bu metin farklarına rağmen yürürlükteki metne göre hüküm değişikliği olmadığını belirtir. Eski Kanun'un 152. maddesi ayrıca kocayı birliğin reisi sayıyordu; 4721 sayılı Kanun ise birliği eşlerin beraberce yöneteceğini öngörür (TMK m. 186).
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu birinci fıkranın başındaki "Birlikte yaşayan" ibaresini "Aile hâlinde yaşayan" olarak değiştirdi | S. Sayısı 723, s. 315 |
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Tasarı aşamasında Adalet Komisyonu birinci fıkranın başında yalnızca bir ifade değişikliği yapmıştır. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 367. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır; Anayasa Mahkemesi, 369. maddenin birinci fıkrasındaki "küçüğün" ibaresine yönelik itirazı reddederken 367. maddeyi yorumlamıştır (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025).
İlgili maddeler
- TMK m. 186: Birliğin yönetimi.
- TMK m. 368: Ev düzeni ve gözetim.
- TMK m. 369: Ev başkanının sorumluluğu.
- TMK m. 370: Ev halkının alacakları.
Ev başkanlığı, ev halkının verdiği zarar veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 367 ne diyor?
Aile hâlinde yaşayan birden çok kimsenin oluşturduğu topluluğun kanuna, sözleşmeye veya örfe göre belirlenen bir ev başkanı varsa evi yönetme yetkisinin ona ait olduğunu ve bu yetkinin ev halkı olarak bir arada yaşayanların hepsini kapsadığını düzenler.
Ev başkanı nasıl belirlenir?
Kanuna, sözleşmeye veya örf ve âdete göre; anne ve babanın velayeti ve birliği birlikte yönetmesi, küçükle aralarındaki ev başkanlığının kanuni temelidir (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025).
Ev halkı kimlerdir?
Kan veya kayın hısımlığı, işçilik, çıraklık veya benzeri sebeplerle ya da koruma ve gözetme ilişkisi içinde bir arada yaşayanlar; yalnız hısımlardan oluşması gerekmez.
Anne ve baba birlikte ev başkanı olabilir mi?
Evet; birden fazla ev başkanı varsa gözetimleri altındaki kişilerin verdiği zararlardan müteselsilen sorumludurlar (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025).
Baba evden uzaksa ev başkanı kim olur?
Babanın uzun süre aileden uzak kalması veya ana ve babanın ayrı yaşaması gibi durumlarda ev başkanlığının fiilen anneye geçtiği kabul edilmiştir (Yargıtay 17. HD, 2008/5959 E., 2009/2626 K., 22.04.2009).
Ev başkanlığı yalnız bir yetki midir?
Hayır; görev ve sorumluluk da yükler (Yargıtay HGK, 2008/4-153 E., 2008/139 K., 20.02.2008).
Çocuğun verdiği zarardan kim sorumludur?
Çocuk fail olarak, ev başkanı ise 369. maddeye göre ayrıca sorumludur; ikisine birlikte veya ayrı ayrı dava açılabilir (Yargıtay 3. HD, 2016/19881 E., 2018/6343 K., 05.06.2018).
Ev başkanlığına dayanan dava hangi mahkemede açılır?
Aile mahkemesinde (Yargıtay HGK, 2008/4-153 E., 2008/139 K., 20.02.2008).
Veli sıfatıyla dava açılırsa da aile mahkemesi mi görevlidir?
Ev başkanı sıfatına dayanılmamış ve kişi yalnız küçüğün kanuni temsilcisi olarak gösterilmişse uyuşmazlık genel mahkemede görülür (Yargıtay 17. HD, 2013/11107 E., 2013/11399 K., 12.07.2013).
Kiracı olarak oturulan evde de ev başkanına dava açılabilir mi?
Kiracının küçük oğlunun kiralanan evde çıkardığı yangın için babaya ev başkanı sıfatıyla dava açılmış ve davanın aile mahkemesinde görülmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2013/17351 E., 2014/1686 K., 06.02.2014).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 318. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır; yalnız Tasarı aşamasında Adalet Komisyonu bir ifade değişikliği yapmıştır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 186, 335, 336, 339, 367, 368, 369, 370, 371
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 152, 318 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 367 gerekçesi s. 133, Komisyon değişiklik listesi s. 315, Tasarı ve Komisyon metni s. 450
- Anayasa Mahkemesi, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025
- Yargıtay HGK, 2008/4-153 E., 2008/139 K., 20.02.2008
- Yargıtay 3. HD, 2023/1757 E., 2023/3745 K., 14.12.2023
- Yargıtay 3. HD, 2016/19881 E., 2018/6343 K., 05.06.2018
- Yargıtay 3. HD, 2015/4184 E., 2016/2003 K., 17.02.2016
- Yargıtay 3. HD, 2015/2316 E., 2016/906 K., 27.01.2016
- Yargıtay 3. HD, 2014/15214 E., 2015/9183 K., 21.05.2015
- Yargıtay 3. HD, 2013/17351 E., 2014/1686 K., 06.02.2014
- Yargıtay 3. HD, 2011/703 E., 2011/3417 K., 07.03.2011
- Yargıtay 17. HD, 2013/11107 E., 2013/11399 K., 12.07.2013
- Yargıtay 17. HD, 2008/5959 E., 2009/2626 K., 22.04.2009
- Yargıtay 20. HD, 2015/13480 E., 2016/589 K., 19.01.2016