TMK 269'a göre her eş, TMK 268'de sayılanlar dışındaki bütün borçlarından kendi kişisel mallarıyla ve ortaklık mallarının değerinin yarısı kadarıyla sorumludur; ortaklığın zenginleşmesinden kaynaklanan istemler ise saklıdır. Gerekçeye göre birinci fıkra eşitlik ilkesinin doğal sonucudur; ikinci fıkra ise sorumluluk sınırlarını ortaklığın zenginleşmesi oranında genişletir (S. Sayısı 723, s. 104).
- Kişisel borç
- TMK 268'de sayılanlar dışında kalan borç (TMK m. 269/1).
- Yarı değer sorumluluğu
- Ortaklık mallarının değerinin yarısıyla sınırlı sorumluluk (TMK m. 269/1).
- Zenginleşme istemi
- Ortaklığın zenginleşmesi oranında genişleyen sorumluluk (S. Sayısı 723, s. 104).
- Alacaklının istemi
- Hacizde zarara uğrayan alacaklının mal ayrılığı istemi (4721 s. K. m. 210).
TMK 269 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | TMK 268 dışındaki bütün borçlar | TMK m. 269/1 |
| Kişisel mallar | Tamamıyla sorumlu | TMK m. 269/1 |
| Ortaklık malları | Değerinin yarısı kadar sorumlu | TMK m. 269/1 |
| Dayanak | Eşitlik ilkesinin doğal sonucu | S. Sayısı 723, s. 104 |
| Kaynak | İsviçre Medenî Kanunu m. 234 | S. Sayısı 723, s. 104 |
| Genişleme | Ortaklığın zenginleşmesi oranında | TMK m. 269/2 |
| Karşılaştırma | TMK 268'de ortaklık mallarının tamamı sorumlu | TMK m. 268 |
| Alacaklının yolu | Hacizde mal ayrılığı istemi | 4721 s. K. m. 210 |
| Kapsam sınırı | Bu yol yalnız mal ortaklığında işler | Yargıtay 2. HD, 2007/12112 K. |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 234. maddesinden aynen alınmıştır. Gerekçe birinci fıkrayı eşitlik ilkesine bağlar: eşlerden her biri, bir önceki madde dışında kalan bütün borçlarından hem kendi kişisel mallarıyla hem de ortaklık mallarının değerlerinin yarısı oranında sorumludur. İkinci fıkra bakımından gerekçe, bu sınırın mutlak olmadığını belirtir: eşlerin kişisel mallarının tamamı ve ortaklık mallarının yarısı oranındaki sorumluluğu dışında, ortaklık mallarının zenginleşmesi oranında sorumluluk sınırları genişletilmiştir. Tasarının 269. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Bu maddeyi TMK 268 ile birlikte okumak zorunludur; çünkü ikisi arasındaki tek fark ortaklık mallarına ne ölçüde başvurulabileceğidir. TMK 268'de sayılan dört tür borçta ortaklık mallarının tamamı sorumludur; buradaki "diğer bütün borçlar"da ise ortaklık mallarının yalnız yarı değeri sorumludur. Bu nedenle bir icra takibiyle karşılaştığınızda ilk sorulacak soru, borcun hangi maddeye girdiğidir. İkinci fıkra ise alacaklı lehine bir açık kapı bırakır: ortaklık bu borç sayesinde zenginleşmişse, sorumluluk yarı değerle sınırlı kalmaz. Örneğin bir eşin kişisel borçla aldığı bir malın ortaklık malına dönüşmesi hâlinde alacaklı bu zenginleşmeyi ileri sürebilir. Son olarak, haczin uygulanmasında zarara uğrayan alacaklının elinde ayrı bir silah daha vardır: hâkimden eşler arasında mal ayrılığına geçilmesine karar vermesini isteyebilir; bu yol yalnız mal ortaklığına özgüdür.
Sorumluluğun kapsamı
- Kural: Her eş diğer bütün borçlardan kişisel mallarıyla ve ortaklık mallarının değerinin yarısı kadarıyla sorumludur (TMK m. 269/1).
- Dayanak: Gerekçeye göre bu, eşitlik ilkesinin doğal sonucudur (S. Sayısı 723, s. 104).
- Kişisel mallar: Kişisel malların tamamı sorumludur.
- Ortaklık malları: Yalnız değerinin yarısı kadar sorumludur.
- Kapsam: TMK 268'de sayılanlar dışındaki bütün borçlar (TMK m. 268).
- Örnekler: Haksız fiilden, kişisel yatırımdan ya da evlilik dışı ilişkilerden doğan borçlar.
TMK 268 ile farkı
- 268: Sayılan dört borçta ortaklık mallarının tamamı sorumludur (TMK m. 268).
- 269: Diğer borçlarda ortaklık mallarının yarı değeri sorumludur (TMK m. 269/1).
- Ayrım ölçütü: Borcun niteliği; eşin sıfatı değil.
- İlk soru: Takiple karşılaşıldığında borcun hangi maddeye girdiği belirlenmelidir.
- İspat: Borcun niteliğini iddia eden taraf bunu kanıtlar (4721 s. K. m. 6).
- Sonuç: Nitelendirme, alacaklının hangi mallara başvurabileceğini belirler.
Zenginleşme istisnası
- Kural: Ortaklığın zenginleşmesinden kaynaklanan istemler saklıdır (TMK m. 269/2).
- Gerekçe: Sorumluluk sınırları ortaklığın zenginleşmesi oranında genişletilmiştir (S. Sayısı 723, s. 104).
- Örnek: Kişisel borçla edinilen bir değerin ortaklık malına dönüşmesi.
- Sonuç: Bu hâlde sorumluluk yarı değerle sınırlı kalmaz.
- İç ilişki: Eşler arasında ayrıca denkleştirme gündeme gelir (TMK m. 270).
- Tasfiye: Zenginleşme tasfiye hesabında da gözetilir (TMK m. 275).
Alacaklının başvurabileceği yollar
- Takip: Alacaklı borcun niteliğine göre kişisel ve ortaklık mallarına başvurur.
- Mal ayrılığı istemi: Hacizde zarara uğrayan alacaklı hâkimden mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir (4721 s. K. m. 210).
- Kapsam: Bu yol yalnız mal ortaklığı rejiminde işler (Yargıtay 2. HD, 2007/2779 E., 2007/12112 K., 18.09.2007).
- Yöneltme: İstem her iki eşe yöneltilir (4721 s. K. m. 210/2).
- Yetki: Borçlunun yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (4721 s. K. m. 210/3).
- Eski rejime dönüş: Alacaklı tatmin edilirse mal ortaklığı yeniden kurulabilir (4721 s. K. m. 211).
Eşler arasındaki alacaklar
- Muacceliyet: Mal rejimi eşler arasındaki borçların muaccel olmasını önlemez (TMK m. 270).
- İspat: Ödünç iddiası senetle ispat kuralına tabidir (Yargıtay 3. HD, 2023/368 E., 2023/1654 K., 30.05.2023).
- Tanık: Tanık dinlenebilmesi için kanundaki istisnalardan biri bulunmalıdır.
- Delil başlangıcı: Her belge delil başlangıcı sayılmaz.
- Ortak harcama: Birlikte yaşanan eve yapılan harcama hayatın olağan akışına uygundur.
- Süre isteme: Ödeme birliği tehlikeye düşürecekse borçlu eş süre isteyebilir (TMK m. 270).
Usul
- Görev: Mal rejiminden doğan istemler aile mahkemesinde görülür (4787 s. K. m. 4).
- Borç ilişkisi: Borçlar Kanunu'ndan doğan istemler kendi hükümlerine tabidir.
- Değerleme: Ortaklık mallarının değeri tasfiye ölçütlerine göre belirlenir (TMK m. 275).
- İflâs: Eşlerden birinin iflâsı hâlinde ortaklık kendiliğinden mal ayrılığına dönüşür (4721 s. K. m. 209).
- Sona erme: İflâs aynı zamanda rejimi sona erdirir (TMK m. 271).
- Belge: Borcun kaynağı ve kullanımı belgeyle ortaya konulmalıdır.
Mal ortaklığındayken bir icra takibiyle karşılaşırsanız paniğe kapılmadan borcu sınıflandırın. Borç ailenin sürekli ihtiyaçları, ortaklık mallarının yönetimi, ortaklık mallarıyla yürütülen bir işletme ya da üçüncü kişilerle yapılan özel bir anlaşma kaynaklıysa TMK 268 uygulanır ve ortaklık mallarının tamamı sorumludur. Bunların dışındaki borçlarda ise ortaklık mallarının yalnız yarı değeri sorumludur; bu ayrımı icra dosyasında açıkça ileri sürün. Alacaklı iseniz tersini yapın: borcun TMK 268 kapsamına girdiğini ya da ortaklığın bu borç sayesinde zenginleştiğini gösterin. Haciz sırasında zarara uğradıysanız hâkimden eşler arasında mal ayrılığına geçilmesini isteyebilirsiniz; istemi her iki eşe yöneltin ve borçlunun yerleşim yeri mahkemesine başvurun. Eşinizden olan kişisel alacağınız varsa bunu yazılı belgeye bağlayın; birlikte yaşanan eve yapılan harcamalar tek başına alacak doğurmaz ve senet olmadan tanıkla ispat çoğu hâlde mümkün değildir.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Alacaklının istemiyle mal ayrılığına geçilmesi yalnız mal ortaklığı rejiminde mümkündür
Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi geçerliydi. Bir alacaklı, borçlu eşe karşı yürüttüğü icra takibinde zarara uğradığını ileri sürerek eşler arasındaki rejimin mal ayrılığına dönüştürülmesini istedi. Mahkeme istemi reddetti; hüküm duruşmalı olarak temyiz edildi.
“davalılar arasında edinilmiş mallara katılma rejimi geçerli olup Türk Medeni Kanununun 210. maddesinin mal ortaklığı rejiminde tatbik edilebileceğine göre hükmün ONANMASINA”
Ne anlama geliyor? Daire hükmü onamıştır. Karar, mal ortaklığındaki sorumluluk yapısının alacaklılara özel bir yol açtığını gösterir: ortaklık malları TMK 268'de sayılan borçların tamamından, diğer borçlardan ise yarı değeri kadar sorumlu olduğundan, haczin uygulanmasında zarara uğrayan alacaklıya hâkimden mal ayrılığına geçilmesini isteme hakkı tanınmıştır (4721 s. K. m. 210). Bu yol yalnız mal ortaklığına özgüdür; edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş zaten kendi malının maliki olduğundan alacaklının böyle bir istemi dinlenmez.
Birlikte yaşayanlar arasında ödünç iddiası senetle ispatlanmalıdır; ortak eve yapılan harcama hayatın olağan akışına uygundur
Birlikte yaşayan taraflardan biri, diğerine ödünç para verdiğini ve onun yararına harcama yaptığını ileri sürerek 140.000,00 TL alacak istedi. İddiasını tanık beyanı ve çeklerle kanıtlamaya çalıştı. İlk derece mahkemesi davayı reddetti, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti.
“davacının, davalıya ödünç verdiğini ve davalı yararına harcama yaptığını yasal delillerle kanıtlayamadığı, taraflar arasında bulunan ilişkinin senetle ispat kuralının istisnaları kapsamında tanık dinlenebilecek ve kanunda istisnai olarak sayılan hususlar kapsamında bulunmadığı, dava değerinin 140.000,00 TL olması ve yukarıda yer verilen karar tarihinden yürürlükte bulunan AAÜT gereği, davanın konusunun ödünç verme sözleşmesinden ve sebepsiz zenginleşmeden kaynaklı alacak olması nedeniyle davalı lehine nispi vekalet ücretine hükmedilmesinde bir isabetsizlik bulunmadığı, davacı tarafça delil başlangıcı niteliğinde olduğu öne sürülen çeklerin kanunda yer verilen delil başlangıcı tanımının kapsamı içinde kalmadığı, yine tarafların birlikte yaşadığı eve eşya alıp masraf yapmasının hayatın olağan akışına uygun olduğu”
Ne anlama geliyor? Daire kararı onamıştır. Karar iki noktayı gösterir. Birincisi ispat: birlikte yaşayan kişiler arasındaki ödünç iddiası senetle ispat kuralına tabidir; tanık dinlenebilmesi için kanunda sayılan istisnalardan birinin bulunması gerekir ve ibraz edilen çekler delil başlangıcı sayılmamıştır. İkincisi değerlendirme ölçüsü: birlikte yaşanan eve eşya alınması ve masraf yapılması hayatın olağan akışına uygundur, dolayısıyla tek başına ödünç ya da sebepsiz zenginleşme iddiasını temellendirmez. Mal ortaklığında eşler birbirinden alacaklı olabilir ve bu alacaklar muaccel olur (TMK m. 270); ancak alacağın varlığını ispat yükü iddia edendedir.
Madde gerekçesi
Madde 269- Madde İsviçre Medeni Kanununun 234 üncü maddesinden aynen alınmıştır. Maddenin birinci fıkrasında, eşitlik ilkesinin doğal bir sonucu olarak eşlerden herbirinin, bir önceki madde dışında kalan bütün borçlarından hem kendi kişisel mallarıyla hem de ortaklık mallarının değerlerinin yarısı oranında sorumlu olduğu hükme bağlanmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında eşlerin kişisel mallarının tamamı ve ortaklık mallarının yarısı oranındaki sorumluluğu dışında, ortaklık mallarının zenginleşmesi oranında sorumluluk sınırları genişletilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 104Gerekçe iki kademeli bir sorumluluk kurar. Birinci kademe sınırlı sorumluluktur: TMK 268'de sayılanlar dışındaki borçlarda alacaklı, borçlu eşin kişisel mallarının tamamına ve ortaklık mallarının yalnız yarı değerine başvurabilir. İkinci kademe ise bu sınırı aşan bir genişletmedir: ortaklık, söz konusu borç sayesinde zenginleşmişse sorumluluk zenginleşme oranında genişler. Bu ikinci fıkra, ortaklık mallarının bir eşin kişisel borcuyla beslenip alacaklıdan kaçırılmasını önler. Tasarının 269. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun sınırlı sorumluluğu yine eşlere göre düzenliyordu. Kocanın sorumluluğu geniş tutulmuşken (743 s. K. m. 215), kadının bazı borçlardan yalnız "mahfuz mallarının kıymeti nispetinde" sorumlu olacağı 217. maddede ayrıca hükme bağlanmıştı. Bugünkü metin bu ayrımı kaldırmış, sınırlı sorumluluğu her iki eş bakımından aynı ölçüye bağlamış ve ölçüyü kişisel malların tamamı ile ortaklık mallarının yarı değeri olarak belirlemiştir.
Karı, evliliğin devamı esnasında ve evliliğin zevalinden sonra atideki borçlardan ancak mahfuz mallarının kıymeti nisbetinde mesul olur. 1 – Yalnız mahfuz mallarından mesul olmak üzere ettiği borçlardan. 2 – Kocasının rızası olmaksızın ettiği borçlardan. 3 – Birliğin temsildeki salahiyetini tecavüz ederek yapdığı borçlardan.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 217 | 4721 sayılı Kanun m. 269 | |
|---|---|---|
| Kime uygulanır | Yalnız karıya | Her iki eşe |
| Ölçü | Mahfuz malların kıymeti | Kişisel mallar ve ortaklık mallarının yarı değeri |
| Kapsam | Üç bent hâlinde sayılmış | Sayılanlar dışındaki bütün borçlar |
| Zenginleşme | Dava hakkı saklı tutulmuş | İstemler saklı (m. 269/2) |
| Sistem | Eşin sıfatına göre | Borcun niteliğine göre |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; sınırlı sorumluluk her iki eş için aynı ölçüye bağlandı | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 206: Mal ayrılığına geçiş kararı.
- TMK m. 209: İflâsta mal ayrılığına dönüşme.
- TMK m. 210: Hacizde mal ayrılığına geçiş.
- TMK m. 211: Eski rejime dönme.
- TMK m. 257: Genel mal ortaklığı.
- TMK m. 267: Kişisel mallarda yönetim.
- TMK m. 268: Ortaklık borçları.
- TMK m. 270: Eşler arasındaki borçlar.
- TMK m. 271: Sona erme anı.
- TMK m. 275: Değerlendirme anı.
Bir icra takibinde ortaklık mallarının ne ölçüde sorumlu olduğunu belirlemek için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 269 ne diyor?
Her eş diğer bütün borçlardan kişisel mallarıyla ve ortaklık mallarının değerinin yarısı kadarıyla sorumludur; ortaklığın zenginleşmesinden kaynaklanan istemler saklıdır.
"Diğer bütün borçlar" ne demek?
TMK 268'de sayılanlar dışındaki borçlar (TMK m. 268).
Kişisel mallarım tamamıyla mı sorumlu?
Evet (TMK m. 269/1).
Ortaklık malları ne kadar sorumlu?
Değerinin yarısı kadar.
TMK 268'deki borçlarda fark ne?
Orada ortaklık mallarının tamamı sorumludur.
Bu ayrımın dayanağı ne?
Borcun niteliği; eşin sıfatı değil (S. Sayısı 723, s. 104).
Zenginleşme istisnası ne anlama geliyor?
Ortaklık bu borç sayesinde zenginleşmişse sorumluluk genişler (TMK m. 269/2).
Örnek verebilir misiniz?
Kişisel borçla edinilen bir değerin ortaklık malına dönüşmesi.
Alacaklıysam ne yapabilirim?
Borcun TMK 268 kapsamında olduğunu ya da ortaklığın zenginleştiğini gösterebilirsiniz.
Hacizde zarara uğradım, başka yolum var mı?
Hâkimden mal ayrılığına geçilmesini isteyebilirsiniz (4721 s. K. m. 210).
Bu yol her rejimde işler mi?
Hayır; yalnız mal ortaklığında (Yargıtay 2. HD, 2007/2779 E., 2007/12112 K., 18.09.2007).
İstemi kime yöneltmeliyim?
Her iki eşe (4721 s. K. m. 210/2).
Hangi mahkeme yetkili?
Borçlunun yerleşim yeri mahkemesi.
Borcumu ödersem rejim geri gelir mi?
Alacaklı tatmin edilirse mal ortaklığı yeniden kurulabilir (4721 s. K. m. 211).
Eşimin iflâsı ne sonuç doğurur?
Ortaklık kendiliğinden mal ayrılığına dönüşür (4721 s. K. m. 209).
Eşimden alacağım var, isteyebilir miyim?
Evet; mal rejimi muaccel olmayı önlemez (TMK m. 270).
Ödünç verdiğimi nasıl ispatlarım?
Kural olarak senetle (Yargıtay 3. HD, 2023/368 E., 2023/1654 K., 30.05.2023).
Tanık dinletebilir miyim?
Ancak kanundaki istisnalar varsa.
Ortak eve yaptığım harcamalar alacak doğurur mu?
Tek başına hayır; hayatın olağan akışına uygun sayılır.
Borcun niteliğini kim ispatlar?
İddia eden taraf (4721 s. K. m. 6).
Eski Kanun'da durum neydi?
Kadın bazı borçlardan yalnız mahfuz mallarının kıymeti nispetinde sorumluydu (743 s. K. m. 217).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6, 206, 209, 210, 211, 257, 267, 268, 269, 270, 271, 275
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 215, 217
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 269 gerekçesi s. 104, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay 2. HD, 2007/2779 E., 2007/12112 K., 18.09.2007
- Yargıtay 3. HD, 2023/368 E., 2023/1654 K., 30.05.2023