TMK 255: Sağ Kalan Eşin Konut Üzerindeki Hakkı

Kısaca

TMK 255'e göre eşlerden birinin ölümü hâlinde, paylaşma konusu mallar arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa sağ kalan eş bunlar üzerinde kendisine miras ve paylaşmadan doğan hakkına mahsup edilmek, yetmezse bedel eklenmek suretiyle mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Hüküm paylaşmalı mal ayrılığı rejimine özgüdür; yasal rejimde katılma alacağı bulunmayan sağ kalan eş ancak miras hakkına mahsuben özgüleme isteyebilir (Yargıtay 2. HD, 2022/4706 E., 2023/3545 K., 04.07.2023).

Yasal önalım benzeri hak: Sağ kalan eşe tanınan, konut ve ev eşyasını öncelikle edinme imkânı (S. Sayısı 723, s. 100).
Mahsup: İstenen hakkın, miras ve paylaşmadan doğan alacaktan düşülmesi (TMK m. 255/1).
Haklı sebep: Mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasını gerektiren durum (TMK m. 255/2).
Meslek sınırı: Mirasbırakanın meslek icra ettiği ve altsoyunun aynı mesleği sürdürdüğü bölümlerde hakkın kullanılamaması (TMK m. 255/3).

TMK 255 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Uygulama hâli	Eşlerden birinin ölümü	TMK m. 255/1
Konu	Paylaşma konusu ev eşyası ve ortak konut	TMK m. 255/1
İstem	Mülkiyet hakkı tanınması	TMK m. 255/1
Karşılık	Miras ve paylaşmadan doğan hakka mahsup; yetmezse bedel	TMK m. 255/1
Seçenek	Haklı sebep varsa intifa veya oturma hakkı	TMK m. 255/2
İstem sahibi	Sağ kalan eş ya da diğer yasal mirasçılardan biri	TMK m. 255/2
Sınır	Meslek veya sanat icra edilen bölümler	TMK m. 255/3
Saklı hüküm	Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hükümleri	TMK m. 255/3
Rejim koşulu	Yalnız paylaşmalı mal ayrılığında	Yargıtay 2. HD, 2023/3545 K.

TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun yeni 612a maddesine paralel olarak kaleme alınmış ve aynı hükmün paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde de tekrar edilmesinde yarar görülmüştür. Gerekçe, hükmün amacını açıkça belirtir: diğer mirasçıların taksim isteminde bulunmaları sonucunda sağ kalan eşin ortak konuttan çıkmak zorunda kalması veya ev eşyasının elinden alınması suretiyle mağdur edilmesini önlemek üzere eşe bir tür yasal önalım hakkı tanınmıştır. Sağ kalan eş diğer mirasçıların miras hisselerini ödeyebilecek durumda değilse ya da mülkiyet istemi kendisi veya diğer mirasçılar için elverişli değilse, ikinci fıkra uyarınca mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınması istenebilir; ölenin diğer yasal mirasçıları da eş için aynı yönde istemde bulunabilir. Son fıkra ise hakkın kullanılamayacağı hâlleri düzenler ve tarım arazilerinin miras yoluyla taksimine ilişkin hükümleri saklı tutar.

Dikkat

Bu maddeyle ilgili en yaygın yanılgı, onu her ölüm hâlinde uygulanabilir sanmaktır. Hüküm paylaşmalı mal ayrılığı rejimine özgüdür: eşler bu rejimi mal rejimi sözleşmesiyle seçmemişse dayanak olamaz. Yasal rejimdeyseniz iki ayrı yol vardır: katılma alacağınız ya da değer artış payınız varsa konut üzerinde ona mahsuben hak isteyebilirsiniz (TMK m. 240); böyle bir alacağınız yoksa yalnız miras hakkınıza mahsuben özgüleme isteyebilirsiniz ve bu istemde sulh hukuk mahkemesi görevlidir (TMK m. 652). İkinci karıştırılan nokta, mirasbırakanın sağlığında tapuda kurduğu intifa hakkıdır: bu, 255. maddedeki tercih hakkıyla ilgisi olmayan ayrı bir hukuki işlemdir ve geçerliliği genel hükümlere göre incelenir. Üçüncüsü usuldür: diğer mirasçılar konutun satışıyla ortaklığın giderilmesini isterse, açtığınız 255. madde davası o dosyada bekletici sorun yapılır; bu nedenle davanızı gecikmeden açın.

Uygulama koşulları

Ölüm: Hüküm, eşlerden birinin ölümüyle evliliğin sona ermesi hâlinde uygulanır (TMK m. 255/1).
Rejim: Eşler arasında paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin geçerli olması zorunludur (Yargıtay 2. HD, 2022/4706 E., 2023/3545 K., 04.07.2023).
Mal koşulu: Konut ve ev eşyasının paylaşma konusu mallardan olması gerekir (TMK m. 250).
Birlikte yaşama: Konutun eşlerin birlikte yaşadıkları konut olması aranır.
Yasal rejimde: Katılma alacağı varsa istem TMK m. 240'a, yoksa miras hükmüne dayanır (TMK m. 652).
Sona erme biçimi: Boşanma ve iptal hâlleri ayrı maddede düzenlenmiştir (TMK m. 254).

Ne istenebilir?

Mülkiyet: Sağ kalan eş, konut ve ev eşyası üzerinde kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK m. 255/1).
Mahsup: İstem, miras ve paylaşmadan doğan hakka mahsup edilir; bu yetmezse eş aradaki farkı bedel olarak ekler.
Amaç: Gerekçeye göre hüküm, diğer mirasçıların taksim istemiyle sağ kalan eşin konuttan çıkarılmasını önlemek için bir tür yasal önalım hakkı tanır (S. Sayısı 723, s. 100).
İkinci seçenek: Haklı sebeplerin varlığı hâlinde mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına karar verilebilir (TMK m. 255/2).
İstem sahipleri: Bu yöndeki istemi sağ kalan eş ya da ölenin diğer yasal mirasçılarından biri ileri sürebilir.
Haklı sebep örneği: Gerekçe, sağ kalan eşin diğer mirasçıların hisselerini ödeyebilecek durumda olmamasını örnek gösterir (S. Sayısı 723, s. 100).

Hakkın sınırları

Meslek sınırı: Sağ kalan eş, mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde bu hakları kullanamaz (TMK m. 255/3).
Amacı: Kural, işletmenin ve mesleki faaliyetin sürekliliğini korumayı amaçlar.
Tarımsal taşınmazlar: Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hükümleri saklıdır (TMK m. 255/3).
Sağlıkta kurulan haklar: Mirasbırakanın sağlığında kurduğu intifa hakkı bu maddedeki tercih hakkıyla karıştırılamaz (Yargıtay (Kapatılan) 14. HD, 2011/1174 E., 2011/2310 K., 24.02.2011).
Ayrı inceleme: Sağlığında kurulan hakkın geçerliliği muvazaa ve genel hükümlere göre değerlendirilir.
Kapsam: Hüküm yalnız konut ve ev eşyası içindir; diğer mallar genel hükümlere tabidir.

Yasal rejimle karşılaştırma

Yasal rejimde kural: Sağ kalan eş, katılma alacağına mahsuben konut üzerinde intifa veya oturma hakkı isteyebilir (TMK m. 240).
Koşul: Bu istem, tasfiye sonunda ölen eşten alacaklı olma koşuluna bağlıdır.
Alacak yoksa: Katılma alacağı ya da değer artış payı bulunmayan eş ancak miras hakkına mahsuben özgüleme isteyebilir (Yargıtay 2. HD, 2022/4706 E., 2023/3545 K., 04.07.2023).
Görev farkı: Miras hükmüne dayanan özgüleme isteminde sulh hukuk mahkemesi görevlidir.
Mal ortaklığında: Benzer bir hüküm mal ortaklığı rejimi için de öngörülmüştür (TMK m. 279).
Ortak nokta: Üç rejimde de amaç, sağ kalan eşin yaşam düzeninin korunmasıdır.

Görev ve usul

Nitelik: TMK m. 255'e dayanan istem mal rejiminden doğar (Yargıtay 2. HD, 2013/2212 E., 2013/2840 K., 11.02.2013).
Tapu iptali ve tescil: Aynı nitelendirme TMK m. 255/1'e dayanan tapu iptali ve tescil istemleri için de geçerlidir (Yargıtay 1. HD, 2016/6725 E., 2016/5615 K., 06.05.2016).
Görevli mahkeme: Mal rejiminden doğan istemler aile mahkemesinde görülür.
Bekletici sorun: Aynı taşınmaz için açılmış TMK m. 255 davası, ortaklığın giderilmesi davasında bekletici sorun yapılır (Yargıtay 14. HD, 2020/3754 E., 2020/7789 K., 26.11.2020).
Zamanaşımı: Rejim ölümle sona erdiğinden bir yıllık süre değil on yıllık zamanaşımı uygulanır (TMK m. 247).
Talep: Dilekçede hangi malın, hangi hakka mahsuben istendiği açıkça yazılmalıdır.

Uygulamada

Eşinizin ölümünden sonra konutta kalmak istiyorsanız ilk işiniz hangi rejime tabi olduğunuzu belgelemek olsun. Noterden mal rejimi sözleşmesinin onaylı örneğini alın; paylaşmalı mal ayrılığı seçilmişse bu madde doğrudan uygulanır ve konut ile ev eşyasının paylaşma konusu mallardan olduğunu ayrıca ortaya koyun. Sözleşme yoksa yolunuz değişir: katılma alacağınız varsa konut üzerinde ona mahsuben intifa ya da oturma hakkı isteyebilirsiniz; alacağınız yoksa istem miras hakkınıza mahsuben olur ve sulh hukuk mahkemesinde görülür. İkinci adım zamanlamadır: diğer mirasçılar konutun satışıyla ortaklığın giderilmesini isteyebilir; bu nedenle davanızı gecikmeden açın ve açtığınız davayı ortaklığın giderilmesi dosyasına bildirerek bekletici sorun yapılmasını isteyin. Üçüncü adım hesaptır: mülkiyet istiyorsanız diğer mirasçıların hisselerinin bedelini ödemeye hazır olduğunuzu belirtin; ödeme gücünüz yoksa mülkiyet yerine intifa ya da oturma hakkı isteyin ve bunu haklı kılan somut koşulları yazın. Son olarak mirasbırakanın sağlığında size tapuda tanıdığı bir hak varsa onu bu davanın dayanağı olarak göstermeyin; o ayrı bir hukuki işlemdir ve geçerliliği ayrıca tartışılır.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2022/4706 E. · 2023/3545 K.04.07.2023

TMK 255 yalnız paylaşmalı mal ayrılığında uygulanır; yasal rejimde alacağı bulunmayan sağ kalan eş ancak miras hakkına mahsuben özgüleme isteyebilir

Sağ kalan eş, mirasbırakanla birlikte yaşadıkları ve aile konutu olarak kullanılan taşınmaz için katkı payı alacağı ile TMK m. 255 uyarınca katkı payına mahsuben tescil istedi. Katılma alacağı istemi bulunmuyordu.

“davacı vekilinin 4721 sayılı Kanun'un 255 inci maddesi uyarınca, katkı payının miras payına mahsuben yetmezse bedel eklenmek sureti ile müvekkili adına tescili talebinin, bu hükmün paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde uygulanması nedeniyle sağ kalan eşin katılma alacağı ve/veya değer artış payı alacağı yoksa ancak miras hakkına mahsuben 4721 sayılı Kanun'un 652 nci maddesinden yararlanabileceği, davacının katılma alacağı talebinin bulunmadığı gözetildiğinde aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi dair davada Sulh Hukuk Mahkemesi'nin görevli olduğu gerekçesiyle”

Ne anlama geliyor? Daire, Bölge Adliye Mahkemesinin bu değerlendirmesini yerinde bularak kararı onamıştır. Karar iki ayrımı birden yapar. Birincisi: TMK m. 255 paylaşmalı mal ayrılığı rejimine özgüdür; yasal rejimde bu hükme dayanılamaz. İkincisi: yasal rejimde sağ kalan eşin katılma alacağı ya da değer artış payı yoksa konut ancak miras hakkına mahsuben istenebilir (TMK m. 652) ve bu istemde sulh hukuk mahkemesi görevlidir.