TMK 254'e göre evliliğin iptal veya boşanma kararıyla sona ermesi hâlinde, paylaşma konusu olan aile konutunda kalmaya ve ev eşyasını kullanmaya hangi eşin devam edeceği konusunda eşler anlaşabilir; anlaşamazlarsa hâkim hakkaniyet gerektiriyorsa iptal veya boşanma kararıyla birlikte re'sen karar verir. Hüküm ancak eşler arasında paylaşmalı mal ayrılığı rejimi geçerliyse ve paylaşma konusu mallar bakımından uygulanabilir (Yargıtay 2. HD, 2014/5152 E., 2014/14519 K., 25.06.2014).
- Konutta kalma hakkı
- Paylaşmaya konu aile konutunda oturmayı sürdürme hakkı (TMK m. 254/1).
- Şerh
- Konutta kalma hakkının tapu kütüğüne yazılması (TMK m. 254/1-2).
- Re'sen karar
- Eşler anlaşamazsa hâkimin istem olmaksızın karar vermesi (TMK m. 254/2).
- Kiracı olmayan eş
- Kira sözleşmesinin tarafı olmadığı hâlde konutta kalmasına karar verilebilen eş (TMK m. 254/4).
TMK 254 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Uygulama alanı | Paylaşma konusu aile konutu ve ev eşyası | TMK m. 254/1 |
| Önce | Eşlerin anlaşması | TMK m. 254/1 |
| Şerh | Hak sahibi eş şerh isteyebilir | TMK m. 254/1 |
| Anlaşamama | Hâkim re'sen karar verir | TMK m. 254/2 |
| Ölçütler | Olayın özellikleri, ekonomik ve sosyal durum, çocukların menfaati | TMK m. 254/2 |
| Süre | Hâkim belirler; bitiminde hak sona erer | TMK m. 254/3 |
| Değişiklik | Durum değişirse gözden geçirme istenebilir | TMK m. 254/3 |
| Kiralık konut | Kiracı olmayan eşin kalmasına karar verilebilir | TMK m. 254/4 |
| Ön koşul | Paylaşmalı rejimin geçerli olması | Yargıtay 2. HD, 2014/14519 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, evliliğin iptal veya boşanma kararıyla sona erdirilmesi üzerine kanunen paylaşmaya tâbi olan ve ailenin ortak kullanımına özgülenmiş konut ve ev eşyasının paylaşmadan sonra nasıl kullanılacağını düzenler; gerekçe bu hususun iptal veya boşanma davası sonunda çözümlenmesini eşlerin ekonomik ve psikolojik gelecekleri bakımından zorunlu görür. Gerekçe, burada sözü edilen paylaşmanın fiilî değil hukukî paylaşma olduğunu da belirtir. Şerhin işlevi açıkça açıklanmıştır: diğer eşin konutu satış suretiyle el değiştirerek bu yararlanmayı ortadan kaldırması engellenmektedir. Kiralık konutta ise hâkim kararıyla kira sözleşmesinin taraflarında değişiklik yapılması ve kiralayanın haklarının güvence altına alınması öngörülmüştür. Adalet Komisyonu, Tasarının 254. maddesinin üçüncü fıkrasında ifade düzgünlüğünü sağlamak amacıyla redaksiyon yapmıştır (S. Sayısı 723, s. 313).
Bu madde uygulamada iki nedenle sık sık boşa çıkar. Birincisi kapsam: hüküm yalnız paylaşmalı mal ayrılığı rejimi geçerliyse ve konut ile eşya paylaşma konusu mallardansa uygulanır. Yasal rejime tabiyseniz konuttan yararlanma ancak dava süresince geçici önlem olarak mümkündür; boşanma sonrasına uzanan bir özgüleme kararı verilemez. İkincisi usul: istem boşanmanın eki sayılmadığından ayrıca nispi harca tabidir ve dava dilekçesinde açıkça yer almalıdır. Sonradan verilen ek dilekçe ya da tedbir istemi bu konuda dava yaratmaz; harç tamamlanmadan da esas incelenemez. Üçüncü olarak şerhi ihmal etmeyin: konutta kalma hakkını elde eden eş bunun tapu kütüğüne şerhini isteyebilir; şerh, diğer eşin konutu satarak hakkınızı etkisiz kılmasını önler. Son olarak bu hak süreli verilir ve sürenin sonunda kendiliğinden sona erer; süre dolmadan karşı tarafın durumunda değişiklik olursa kararın gözden geçirilmesi istenebilir.
Uygulama koşulları
- Rejim koşulu: Hüküm ancak eşler arasında paylaşmalı mal ayrılığı rejimi geçerliyse uygulanır (Yargıtay 2. HD, 2014/5152 E., 2014/14519 K., 25.06.2014).
- Mal koşulu: Konut ve ev eşyasının paylaşma konusu mallardan olması gerekir (TMK m. 250).
- İkisi birlikte: Koşullardan biri eksikse bu maddeye dayanılamaz (Yargıtay 2. HD, 2009/11403 E., 2009/19298 K., 10.11.2009).
- Yasal rejimde: Eşler yasal rejime tabiyse konuttan yararlanma ancak dava süresince geçici önlem olarak mümkündür (TMK m. 169).
- Sona erme biçimi: Madde yalnız iptal veya boşanma hâlleri içindir; ölüm hâli ayrıca düzenlenmiştir (TMK m. 255).
- Hukukî paylaşma: Gerekçeye göre burada sözü edilen paylaşma fiilî değil hukukî paylaşmadır (S. Sayısı 723, s. 99).
Anlaşma ve hâkimin kararı
- Öncelik: Konutta kalmaya ve ev eşyasını kullanmaya hangi eşin devam edeceği konusunda eşler anlaşabilir (TMK m. 254/1).
- Anlaşamama: Anlaşamamaları hâlinde hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim karar verir (TMK m. 254/2).
- Re'sen: Hâkim bu kararı iptal veya boşanma kararıyla birlikte re'sen verir.
- Sınır: Bu re'sen yetki, rejimin geçerli olması ve konunun usulüne uygun biçimde mahkeme önüne getirilmiş olması koşullarına bağlıdır (Yargıtay 2. HD, 2007/17764 E., 2008/12369 K., 23.09.2008).
- Ölçütler: Olayın özellikleri, eşlerin ekonomik ve sosyal durumları ve varsa çocukların menfaatleri gözetilir.
- Süre: Hâkim kalma ve kullanma süresini belirler ve tapu memurluğuna bildirir.
Şerh ve süre
- Şerh isteme: Konutta kalma hakkını elde eden eş, bu hakkın tapu kütüğüne şerh edilmesini isteyebilir (TMK m. 254/1).
- İşlevi: Gerekçeye göre şerh, diğer eşin konutu satış suretiyle el değiştirerek bu yararlanmayı ortadan kaldırmasını engeller (S. Sayısı 723, s. 99).
- Süreli: Şerh süreli verilir ve sürenin sonunda kendiliğinden sona erer.
- Kendiliğinden sona erme: Hâkim aksine karar vermedikçe hak, belirlenen sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer (TMK m. 254/3).
- Gözden geçirme: Süre dolmadan yararlanan tarafın durumunda değişiklik olursa diğer taraf kararın gözden geçirilmesini isteyebilir.
- Talep: Şerh istemi hakkında da olumlu ya da olumsuz karar verilmesi zorunludur (Yargıtay 2. HD, 2008/13717 E., 2009/19574 K., 12.11.2009).
Kiralık konut
- Kural: Eşler konutta kira ile oturuyorlarsa hâkim, gerektiğinde konutta kiracı sıfatı taşımayan eşin kalmasına karar verebilir (TMK m. 254/4).
- Sözleşmenin tarafı: Gerekçeye göre burada kira sözleşmesinin taraflarında hâkim kararıyla değişiklik söz konusu olur (S. Sayısı 723, s. 99).
- Kiralayanın korunması: Kiralayanın sözleşmeden doğan haklarını güvenceye almak için gerekli düzenleme iptal veya boşanma kararıyla birlikte re'sen yapılır.
- Örnek: Gerekçe, kiracı tarafından verilen güvencelerin yerine yeni kiracı sıfatını kazanan eş tarafından güvence verilmesine karar verilebileceğini belirtir.
- Benzer hüküm: Evlilik sürerken kiracı olmayan eşin bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelmesi ayrıca düzenlenmiştir (TMK m. 194).
- Sınır: Bu fıkra da yalnız paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde uygulanır.
Harç ve usul
- Ekin niteliği: Konutun özgülenmesi istemi boşanmanın eki niteliğinde değildir (Yargıtay 2. HD, 2012/14695 E., 2013/16192 K., 11.06.2013).
- Nispi harç: Bu nedenle istem ayrıca nispi harca tabidir; başvurma harcı ise dilekçedeki bütün istemleri kapsar.
- Süre verme: Harç eksikse mahkeme tamamlanması için süre verir; tamamlanmazsa Harçlar Kanunu'na göre işlem yapılır (Yargıtay 2. HD, 2016/6644 E., 2017/12166 K., 02.11.2017).
- Dilekçede yer alma: İstem dava dilekçesinde bulunmalıdır; sonradan verilen ek dilekçe bu konuda dava yaratmaz (Yargıtay 2. HD, 2015/13166 E., 2016/3643 K., 29.02.2016).
- Tedbirden ayrımı: Tedbir istemi ile özgüleme istemi farklı kurumlardır; nitelendirme açıklaması sonucu değiştirmez.
- Karar verilmemesi: Usulüne uygun ileri sürülen istem hakkında karar verilmemesi bozma sebebidir.
Kanun yolu
- Çekişmesiz yargı: Paylaşmalı mal ayrılığında boşanma veya evliliğin iptali hâlinde konut ve ev eşyasını hangi eşin kullanmaya devam edeceğine karar verilmesi çekişmesiz yargı işidir (6100 s. HMK m. 382/2-b-9).
- Temyiz kapalı: Çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar temyiz edilemez (Yargıtay 2. HD, 2021/1597 E., 2021/2883 K., 12.04.2021).
- Ret de olsa: Talep reddedilmiş olsa bile temyiz yolu açılmaz (Yargıtay 2. HD, 2021/10427 E., 2022/1125 K., 09.02.2022).
- Sonuç: Bu nedenle istem ilk derecede eksiksiz gerekçelendirilmeli ve delilleri sunulmalıdır.
- Görev: İstem mal rejimine ilişkin olduğundan aile mahkemesinde görülür.
- Nitelendirme: Dilekçede hangi maddeye dayanıldığı açıkça yazılmalıdır.
Bu maddeye dayanacaksanız dört adımı sırayla atın. Birincisi rejimi belgeleyin: noterden mal rejimi sözleşmesinin onaylı örneğini ya da evlenme başvurusundaki yazılı bildirimi dosyaya koyun; paylaşmalı mal ayrılığı yoksa bu madde işlemez. İkincisi istemi dava dilekçesine yazın ve nispi harcını yatırın; sonradan verilecek ek dilekçe ya da tedbir istemi bu konuda dava yaratmaz, harç tamamlanmadan da esas incelenmez. Üçüncüsü özgülemeyi haklı kılan olguları somutlaştırın: çocukların okulu ve düzeni, sağlık durumunuz, gelir farkı, konutun size sağladığı işlevsel bağ. Dördüncüsü şerh isteyin; konutta kalma hakkınızın tapuya şerhi, karşı tarafın konutu satarak hakkınızı etkisiz kılmasını önler. Konut kiradaysa kiracı siz olmasanız bile kalmanıza karar verilmesini isteyin ve kiralayanın haklarının güvenceye alınmasına ilişkin düzenlemeyi talebinize ekleyin. Son olarak bu konudaki kararın temyiz edilemeyeceğini baştan bilin: ilk derecede eksik bırakılan her delil telafisi güç bir kayıptır.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
TMK 254 ancak paylaşmalı mal ayrılığı rejimi geçerliyse ve paylaşma konusu mallar için uygulanır; boşanma sonrasına uzanan özgüleme kararı verilemez
Mahkeme, boşanma kararıyla birlikte mülkiyeti davalıya ait konutun içindeki eşyalarla birlikte davacıya "evleninceye kadar" özgülenmesine karar verdi. Eşler arasında paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu ileri sürülmemişti.
“Türk Medeni Kanununun 254. maddesi, eşler arasında paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin geçerli olması halinde ve paylaşma konusu olan mallar hakkında uygulanabilir. Eşler bu rejimin geçerli olduğuna ilişkin bir iddia ileri sürmemişlerdir. O halde boşanma kararıyla birlikte, mülkiyeti davalıya ait konutun içindeki eşyalarla birlikte evleninceye kadar davacıya özgülenmesine karar verilemez. Türk Medeni Kanununun 169. maddesi gereğince de konuttan ve içerisindeki eşyadan yararlanma ise, ancak boşanma veya ayrılığa ilişkin dava süresince mümkün olabilir. Bu husus nazara alınmadan boşanma davasından sonrası için de davalıya ait konutun içindeki eşyalarla birlikte davacıya özgülenmesi usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Karar iki sınırı birden çizer: hüküm yalnız paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde ve paylaşma konusu mallar bakımından uygulanabilir. Rejim geçerli değilse konut ve eşyadan yararlanma ancak boşanma veya ayrılık davası süresince, geçici önlem olarak mümkündür; boşanmadan sonrası için özgüleme kararı verilemez (TMK m. 169).
Paylaşmalı rejimin varlığına dair delil ve usulüne uygun açılmış bir dava yoksa mahkeme kendiliğinden bu maddeye göre karar veremez
Boşanma davasında mahkeme, taraflardan biri lehine kendiliğinden TMK m. 254 uyarınca karar verdi. Dosyada paylaşmalı mal ayrılığının bulunduğuna dair delil yoktu ve bu konuda harcı verilerek açılmış bir dava ya da karşılık dava da bulunmuyordu.
“Taraflar arasında paylaşmalı mal ayrılığının bulunduğuna dair dosya içinde bir delil olmadığı gibi davalı kadın tarafından usulüne uygun harcı verilerek açılmış bir dava ve karşılık dava olmadığı halde mahkemece resen Türk Medeni Kanununun 254. maddesine uygun karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Madde, anlaşamama hâlinde hâkimin iptal veya boşanma kararıyla birlikte re'sen karar vermesini öngörür; ancak bu yetki iki ön koşula bağlıdır. Eşler arasında paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu ortaya konmalı ve konu usulüne uygun biçimde mahkeme önüne getirilmiş olmalıdır. Bu koşullar yoksa re'sen karar verilemez.
Konutun özgülenmesi istemi boşanmanın eki niteliğinde değildir; nispi harca tabidir
Eş, boşanma dava dilekçesinde TMK m. 254 uyarınca aile konutunun özgülenmesini de istedi. Mahkeme bu istem hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar vermedi.
“Davacı-karşı davalı kadın dava dilekçesinde Türk Medeni Kanununun 254. maddesi uyarınca aile konutunun özgülenmesi isteğinde de bulunmuştur. Bu istek boşanmanın eki niteliğinde değildir. Dava dilekçesiyle birlikte alınan başvurma harcı dava dilekçesinde yer alan bütün istemleri kapsar. O halde mahkemece davacı-karşı davalıya dava dilekçesinde yer alan bu isteğiyle ilgili olarak nispi harcın tamamlanması için süre verilmesi (Harçlar Kanunun md.30-32) ve harç eksikliği tamamlanması halinde ise işin esası hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmesi gerekirken bu konuda karar verilmemiş olması usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Bu istem boşanmanın eki sayılmadığından ayrıca nispi harca tabidir; buna karşılık dava dilekçesiyle alınan başvurma harcı dilekçedeki bütün istemleri kapsar. Mahkemenin yapması gereken, eksik nispi harcın tamamlanması için süre vermek ve harç tamamlanırsa istemin esasını incelemektir.
Harç tamamlatılmadan sonraki işlemler yapılamaz; eksik harç için usulüne uygun süre verilmesi zorunludur
Eş, karşı dava dilekçesinde aile konutunun TMK m. 254 uyarınca çocuğunun eğitim hayatı boyunca kendisine özgülenmesini istedi. Karşı dava açılırken başvuru harcı yatırılmış, ancak bu istem için nispi harç alınmamış ve eksiklik yargılama boyunca giderilmemişti.
“Davalı-karşı davacı kadın karşı dava dilekçesinde ayrıca aile konutunun Türk Medeni Kanununun 254. maddesi uyarınca oğlunun eğitim hayatı boyunca kendisine özgülenmesini talep etmiştir. Davalı-karşı davacı kadın karşı dava açarken başvuru harcı yatırmıştır. Dava açılırken alınan başvuru harcı dava dilekçesindeki tüm istekleri kapsar. Davalı-karşı davacının bu talebi ile ilgili harç alınmadığı gibi, bu eksiklik yargılama sırasında da giderilmemiştir. Harç tamamlatılmadan müteakip işlemler yapılamaz. O halde davalı-karşı davacı tarafa eksik harçları yatırması için usulüne uygun süre verilmesi (Harçlar Kanunu m. 30-32), harç noksanlığı giderildiği takdirde talebin esasının incelenmesi ve hasıl olacak sonucuna göre karar verilmesi, aksi halde; Harçlar Kanununun 30. maddesi gereğince işlem yapılması gerekirken, belirtilen hususlar gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmayıp, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Karar, harç eksikliğinin nasıl giderileceğini adım adım gösterir: mahkeme tarafa süre verir, harç tamamlanırsa istemin esası incelenir, tamamlanmazsa Harçlar Kanunu'nun ilgili hükmüne göre işlem yapılır. Harç tamamlatılmadan sonraki işlemlerin yapılması bozma sebebidir.
Dava dilekçesinde bulunmayan özgüleme istemi, sonradan verilen ek dilekçeyle davaya dönüşmez
Eşin dava dilekçesinde konutun özgülenmesine ilişkin bir istemi yoktu. Dava tarihinden yaklaşık bir ay sonra verdiği ek dilekçeyle harçsız olarak tedbir istedi; yargılama sırasında bu istemin özgüleme kapsamında olduğu açıklandı.
“Davacının dava dilekçesinde evin özgülenmesine ilişkin bir talebi bulunmamaktadır. Başka bir ifade ile davacının dava dilekçesinde evin özgülenmesi bakımından açılmış bir davası yoktur. Dava tarihi olan 12.03.2014 tarihinden sonra 08.04.2014 tarihinde verdiği ek dilekçe ile ve harçsız olarak Türk Medeni Kanununun 199. maddesi gereğince tedbir talep etmiş olması, bu talebi ile ilgili harç yatırılmış olsa bile bu hususta açılmış bir davaya varlık kazandırmaz. Yargılama sırasında talebin, Türk Medeni Kanununun 254/2. maddesine göre özgülenme kapsamında olduğu yönündeki açıklama da varılan bu sonucu değiştirmez. Öyleyse, bu konuda usulüne uygun açılmış bir dava bulunmadığı halde bu talebin esası hakkında hüküm kurulması doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Tedbir istemi ile özgüleme istemi farklı hukuki kurumlardır; harcı yatırılmış olsa bile ek dilekçeyle verilen tedbir istemi, özgüleme bakımından açılmış bir dava yaratmaz. Sonradan yapılan nitelendirme açıklaması da bu sonucu değiştirmez. Bu nedenle özgüleme istemi dava dilekçesinde açıkça yer almalıdır.
Usulüne uygun ileri sürülen özgüleme ve şerh istemi hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmemesi bozma sebebidir
Eş, dava dilekçesinde paylaşmalı mal rejimi hükümleri nedeniyle TMK m. 254 uyarınca aile konutu ve ev eşyasından yararlanmayı ve bu hususun tapu kütüğüne şerh edilmesini istedi. Mahkeme bu istem hakkında hiçbir karar vermedi.
“Davacı dava dilekçesinde paylaşmalı mal rejimi hükümleri nedeniyle Türk Medeni Kanununun 254. maddesi uyarınca aile konutu ve ev eşyasından yararlanması ve bu hususun tapu kütüğüne şerh edilmesi talebinde bulunmuş ise de; bu talep hakkında olumlu olumsuz bir karar verilmemesi usul ve yasaya aykırıır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Karar, maddenin iki ayrı sonucunu birlikte anar: konut ve ev eşyasından yararlanma hakkı ile bu hakkın tapu kütüğüne şerh edilmesi. Usulüne uygun biçimde ileri sürülen istem hakkında karar verilmemesi tek başına bozma sebebidir; şerh istemi de ayrıca hüküm altına alınmalıdır.
Madde gerekçesi
Madde 254- Maddeyle, evliliğin iptal veya boşanma kararıyla sona erdirilmesi üzerine, kanunen paylaşmaya tâbi olan ve ailenin ortak kullanımına özgülenmiş olan konut ve ev eşyasının paylaşmadan sonra nasıl kullanılacağı düzenlenmektedir. Bu hususun iptal veya boşanma davası sonunda çözümlenmesi, eşlerin gerek ekonomik ve gerekse psikolojik gelecekleri bakımından zorunludur. Burada sözü edilen paylaşmanın fiilî değil hukukî paylaşma olduğu kuşkusuzdur. Eşler arasında eşit olarak paylaşmaya konu olan ve ailenin ortak kullanımına özgülenen aile konutunda kalmaya ve ev eşyasını kullanmaya hangisinin devam edeceği konusunda aralarında anlaşabileceklerdir. Eşlerin bu konuda anlaşamamaları hâlinde, hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim, somut olayın özelliklerine göre eşlerin ekonomik ve sosyal durumlarını ve varsa özellikle çocukların menfaatlerini göz önünde bulundurarak bu hakka hangisinin ve ne kadar süreyle sahip olacağına iptal veya boşanma kararıyla birlikte re'sen karar verecektir. Ayrıca, konutta kalma hakkını elde eden eşin bu hakkının tapu kütüğüne şerh edileceği belirtilmekte, diğer eşin bu konutu satış suretiyle el değiştirerek diğer eşin bu yararlanmasını ortadan kaldırması engellenmektedir. Bu şerh süreli olarak verilecek ve sürenin sonunda kendiliğinden sona erecektir. Ancak, şerh süresinin sona ermesinden önce de konutta kalma ve ev eşyasını kullanma hakkı bulunan eşin durumunda değişiklik olması hâlinde diğer taraf hâkimden durumun değiştirilmesini isteyebilecektir. Maddenin son fıkrası ile eşlerin birlikte yaşadıkları konutun kiralık olması hâlinde, hâkimin, kiracı sıfatına sahip olmayan eşe kullanım hakkını verebileceği ve kira sözleşmesini bu yönde değiştirebileceği kabul edilmiştir. Burada kira sözleşmesinin taraflarında hâkim kararıyla değişiklik söz konusu olacaktır. Madde, bu durumda hâkimin, iptal veya boşanma kararıyla birlikte re'sen, kiralayanın sözleşmeden doğan haklarını güvence altına alabilme yetkisini de hükme bağlamıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 99Gerekçenin üç vurgusu maddenin okunmasını kolaylaştırır. Birincisi, buradaki paylaşmanın hukukî paylaşma olması: konutun fiilen bölünmesi değil, hukuken eşit paylaşıma tabi olması aranır. İkincisi şerhin işlevi: şerh, yararlanma hakkını üçüncü kişilere karşı korur ve diğer eşin satış yoluyla bu hakkı etkisiz kılmasını önler. Üçüncüsü kira ilişkisi: hâkim kararıyla kira sözleşmesinin tarafı değişebilir; bu, kiralayanın haklarını güvenceye alan bir düzenlemeyle birlikte yapılır. Adalet Komisyonu, Tasarının 254. maddesinin üçüncü fıkrasında ifade düzgünlüğünü sağlamak amacıyla redaksiyon yapmıştır (S. Sayısı 723, s. 313).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da boşanmadan sonra eşlerden birinin konutta kalmasını sağlayan böyle bir düzenleme yoktu. Konutun akıbeti mülkiyet hükümlerine göre belirleniyor, malik olmayan eşin korunması yalnız tazminat ve nafaka yoluyla sağlanabiliyordu. Aile konutunun ayrı bir hukuki kategori olarak korunması 4721 sayılı Kanun'la gelmiştir.
Karı kocadan her birinin bütün mallarının mülkiyet ve idare ve intifa haklarını muhafaza etmesine, mal ayrılığı denir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun dönemi | 4721 sayılı Kanun m. 254 | |
|---|---|---|
| Konutta kalma | Düzenlenmemiş | Düzenlenmiş |
| Şerh | Yok | Var |
| Süre | Yok | Hâkim belirler |
| Kiralık konut | Genel hükümler | Taraf değişikliği |
| Çocukların menfaati | Ölçüt değil | Açık ölçüt |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; üçüncü fıkrada Komisyon redaksiyonu yapıldı | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 169: Geçici önlemler.
- TMK m. 194: Aile konutu.
- TMK m. 240: Edinilmiş mallara katılmada aile konutu ve ev eşyası.
- TMK m. 244: Paylaşmalı mal ayrılığı.
- TMK m. 247: Sona erme anı.
- TMK m. 248: Malların geri alınması ve paylı malın verilmesi.
- TMK m. 250: Aileye özgülenen mallar.
- TMK m. 253: Paylaştırma yöntemi.
- TMK m. 255: Ölüm hâlinde.
Boşanmada konutta kalma hakkı, şerh ve harç adımlarını doğru sırayla atmak için dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 254 ne diyor?
İptal veya boşanmada, paylaşma konusu aile konutunda kalmaya ve ev eşyasını kullanmaya hangi eşin devam edeceği konusunda eşler anlaşabilir; anlaşamazlarsa hâkim re'sen karar verir.
Her boşanmada uygulanır mı?
Hayır; yalnız paylaşmalı mal ayrılığı rejimi geçerliyse (Yargıtay 2. HD, 2014/5152 E., 2014/14519 K., 25.06.2014).
Konutun paylaşma konusu olması şart mı?
Evet; iki koşul birlikte aranır (Yargıtay 2. HD, 2009/11403 E., 2009/19298 K., 10.11.2009).
Yasal rejimdeysek konutta kalabilir miyim?
Ancak dava süresince geçici önlem olarak (TMK m. 169).
Hâkim kendiliğinden karar verir mi?
Evet, ancak rejim geçerliyse ve konu usulüne uygun biçimde önüne getirilmişse (Yargıtay 2. HD, 2007/17764 E., 2008/12369 K., 23.09.2008).
Hâkim neleri gözetir?
Olayın özellikleri, eşlerin ekonomik ve sosyal durumu ve varsa çocukların menfaatleri (TMK m. 254/2).
Bu istem boşanmanın eki mi?
Hayır; ayrıca nispi harca tabidir (Yargıtay 2. HD, 2012/14695 E., 2013/16192 K., 11.06.2013).
Harcı yatırmazsam ne olur?
Mahkeme süre verir; tamamlanmazsa Harçlar Kanunu'na göre işlem yapılır (Yargıtay 2. HD, 2016/6644 E., 2017/12166 K., 02.11.2017).
İstemi sonradan ekleyebilir miyim?
Ek dilekçe bu konuda dava yaratmaz (Yargıtay 2. HD, 2015/13166 E., 2016/3643 K., 29.02.2016).
Tedbir istemi yeterli olur mu?
Hayır; tedbir ile özgüleme farklı kurumlardır.
Mahkeme istemim hakkında karar vermezse?
Bu bozma sebebidir (Yargıtay 2. HD, 2008/13717 E., 2009/19574 K., 12.11.2009).
Hakkımı tapuya şerh ettirebilir miyim?
Evet; konutta kalma hakkını elde eden eş şerh isteyebilir (TMK m. 254/1).
Şerh ne işe yarar?
Diğer eşin konutu satarak yararlanmanızı ortadan kaldırmasını engeller (S. Sayısı 723, s. 99).
Şerh süresiz mi?
Hayır; süreli verilir ve sürenin sonunda kendiliğinden sona erer.
Süreyi kim belirler?
Hâkim; kararında belirtir ve tapu memurluğuna bildirir (TMK m. 254/2).
Süre dolmadan değişiklik olursa?
Diğer taraf kararın gözden geçirilmesini isteyebilir (TMK m. 254/3).
Konut kiralıksa ne olur?
Hâkim kiracı sıfatı taşımayan eşin kalmasına karar verebilir (TMK m. 254/4).
Kiralayanın hakları ne olur?
Güvenceye alınması için gerekli düzenleme re'sen yapılır (TMK m. 254/4).
Bu karar temyiz edilebilir mi?
Hayır; çekişmesiz yargı işidir (Yargıtay 2. HD, 2021/1597 E., 2021/2883 K., 12.04.2021).
Talebim reddedilirse temyiz edebilir miyim?
Eşim ölürse bu madde uygulanır mı?
Hayır; ölüm hâli ayrıca düzenlenmiştir (TMK m. 255).
Eski Kanun'da benzeri var mıydı?
Hayır; aile konutunun ayrı korunması 4721 sayılı Kanun'la gelmiştir (743 s. K. m. 186).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169, 194, 240, 244, 247, 248, 250, 253, 254, 255
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 186
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 30, 32
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 362, 382
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 254 gerekçesi s. 99, Komisyon değişikliği s. 313, Komisyon değişiklik listesi s. 312-313
- Yargıtay 2. HD, 2021/10427 E., 2022/1125 K., 09.02.2022
- Yargıtay 2. HD, 2021/1597 E., 2021/2883 K., 12.04.2021
- Yargıtay 2. HD, 2016/6644 E., 2017/12166 K., 02.11.2017
- Yargıtay 2. HD, 2015/13166 E., 2016/3643 K., 29.02.2016
- Yargıtay 2. HD, 2014/5152 E., 2014/14519 K., 25.06.2014
- Yargıtay 2. HD, 2012/14695 E., 2013/16192 K., 11.06.2013
- Yargıtay 2. HD, 2008/13717 E., 2009/19574 K., 12.11.2009
- Yargıtay 2. HD, 2009/11403 E., 2009/19298 K., 10.11.2009
- Yargıtay 2. HD, 2007/17764 E., 2008/12369 K., 23.09.2008