TMK 249: Katkı Payı ve Hakkaniyete Uygun Bedel

Kısaca

TMK 249'a göre paylaştırma dışı kalan bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunan eş, rejim sona erdiğinde katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedel isteyebilir. Eşin katkısı sabit olmakla birlikte geliri belirlenemiyorsa hâkim, hakkaniyet ve fedakârlığın denkleştirilmesi gereği katkı oranını kendisi takdir etmek zorundadır (Yargıtay HGK, 2023/709 E., 2025/325 K., 21.05.2025).

Katkı: Malın edinilmesi, iyileştirilmesi veya korunması için para ya da parayla ölçülebilen bir değerin sağlanması (TMK m. 249).
Paylaştırma dışı mal: Aileye özgülenen mallar kapsamına girmediği için eşit paylaşıma tabi olmayan mal (TMK m. 250).
Hakkaniyete uygun bedel: Katkı oranına göre, somut olayın koşulları gözetilerek belirlenen karşılık (TMK m. 249).
Yerine geçen değer: Katkı yapılan mal elden çıkarılmışsa onun yerini alan mal ya da bedel (TMK m. 249/2).

TMK 249 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Kapsam	Paylaştırma dışı kalan mallar	TMK m. 249/1
Katkı türleri	Edinme, iyileştirme, koruma	TMK m. 249/1
Koşul	Hiç ya da uygun karşılık almaksızın	TMK m. 249/1
Zaman	Rejimin sona ermesi	TMK m. 247
Sonuç	Katkı oranında hakkaniyete uygun bedel	TMK m. 249/1
Yerine geçen değer	Aynı istem geçerli	TMK m. 249/2
Katkının niteliği	Bağışlama sayılmaz	Yargıtay HGK, 2015/2406 K.
Ev içi emek	Katkı sayılmaz	Yargıtay 2. HD, 2023/5739 K.
Gelir belirlenemezse	Hâkim hakkaniyete göre takdir eder	Yargıtay HGK, 2025/325 K.

TBMM gerekçesine göre maddede eşlere paylaştırma bedeli dışında kalan mallarda katkısı oranında bedel isteme hakkı tanınmıştır. Böyle bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç karşılık almadan ya da uygun karşılık almadan katkısı olan eş, mal rejiminin sona ermesi hâlinde katkısı oranında hakkaniyete uygun karar verme konusunda hâkimden istemde bulunabilecektir. Gerekçe, hâkimin hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde geniş bir takdir hakkı bulunduğunu açıkça belirtir. Maddenin ikinci fıkrası, katkı istenebilecek malın daha önceden elden çıkarılmış olması hâlinde onun yerini alan mal ya da bedel üzerinde de bu istemin ileri sürülebileceğini kabul etmiştir. Tasarının 249. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 312-313).

Dikkat

Bu madde yalnız paylaştırma dışı kalan mallar için çalışır. Paylaşmalı mal ayrılığında aileye özgülenen mallar zaten eşit paylaşıldığından, onlar için ayrıca katkı istemine gerek yoktur; 249. madde ise miras yoluyla edinilen mallar, manevi tazminat alacakları ve rejimin kurulmasından önce var olan mallar gibi paylaşma dışı kalan kalemler içindir. İkinci nokta, katkının parayla ölçülebilir olmasıdır: uygulamada ev işlerinin görülmesi ve çocuklara bakılması katkı payı bakımından katkı sayılmamaktadır (Yargıtay 2. HD, 2022/7206 E., 2023/5739 K., 29.11.2023). Üçüncü ve en önemli nokta ise şudur: geliriniz belgelenemiyor diye isteminiz reddedilemez. Katkının varlığı ispatlandıysa hâkim, hakkaniyet ve fedakârlığın denkleştirilmesi gereği bir katkı oranı takdir etmek zorundadır. Son olarak, katkı yaptığınız mal satılmış olsa bile hakkınız sona ermez; onun yerine geçen değer üzerinden istemde bulunabilirsiniz.

Hangi mallar için istenebilir?

Kural: İstem, diğer eşe ait olup paylaştırma dışı kalan mallar için ileri sürülür (TMK m. 249/1).
Paylaşıma giren mallar: Rejimin kurulmasından sonra edinilip ailenin ortak kullanımına özgülenen mallar zaten eşit paylaşılır (TMK m. 250).
Paylaşma dışı kalanlar: Manevi tazminat alacakları, miras yoluyla edinilen mallar ve karşılıksız kazandırmalarla edinilen mallar paylaşma dışıdır.
Sonuç: 249. madde, paylaşımdan yararlanılamayan bu mallar bakımından dengeyi sağlar.
Üç katkı türü: Malın edinilmesi, iyileştirilmesi veya korunması için yapılan katkılar sayılır.
Yerine geçen değer: Katkı yapılan mal elden çıkarılmışsa, onun yerini alan mal ya da bedel üzerinde de aynı istem ileri sürülebilir (TMK m. 249/2).

Katkı ne demektir, ne değildir?

Ölçüt: Katkı, para ya da parayla ölçülebilen maddi veya hizmet değeriyle yapılmış olmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2022/7206 E., 2023/5739 K., 29.11.2023).
Ev içi emek: Ev işlerinin görülmesi ve çocuklara bakılması katkı payı ya da değer artış payı bakımından katkı sayılmaz.
Karşılık: Katkı hiç ya da uygun bir karşılık alınmaksızın yapılmış olmalıdır; bedeli ödenmiş bir hizmet katkı doğurmaz.
Bağışlama değil: Eşin diğerinin malvarlığına yaptığı katkı bağışlama sayılmaz (Yargıtay HGK, 2013/2418 E., 2015/2406 K., 04.11.2015).
Gerekçesi: Bu katkılar birliktelikten doğan dayanışma kapsamında, katkıyı yapan eşin de yararlanacağı düşüncesiyle yapılır.
Dengeleyici kural: Yasal rejimde katılma alacağı için katkı aranmaz; paylaşmalı rejimde ise aileye özgülenen malların eşit paylaşımı aynı işlevi görür.

Bedel nasıl hesaplanır?

İlk adım: Eşlerin gelirleri, zorunlu ve kişisel giderleri ayrı ayrı belirlenip tasarruf miktarları saptanır (Yargıtay 2. HD, 2024/6404 E., 2024/6441 K., 26.09.2024).
Yaygın hata: Salt gelirlerin birbirine oranlanması yeterli değildir ve tek başına bozma sebebidir.
İkinci adım: Toplam tasarruf içindeki pay, katkı oranını verir; geçindirme yükümlülüğü de gözetilir (Yargıtay 2. HD, 2024/4405 E., 2024/8528 K., 07.11.2024).
Üçüncü adım: Katkı oranı, malın ilgili tarihteki gerçek değeriyle çarpılır (Yargıtay 8. HD, 2012/6259 E., 2013/1714 K., 19.02.2013).
Bilirkişi: Hesap, konusunda uzman bilirkişiden alınacak denetime elverişli raporla yapılır.
Gerekçe: Hükmün denetlenebilir bir gerekçe içermesi zorunludur; aksi hâlde karar bozulur.

Gelir belirlenemezse ne olur?

Kural: Katkının varlığı sabit ama gelir tam olarak belirlenemiyorsa istem reddedilemez (Yargıtay HGK, 2023/709 E., 2025/325 K., 21.05.2025).
Hâkimin görevi: Hâkim, hakkaniyet ve fedakârlığın denkleştirilmesi gereği katkı oranını kendisi takdir eder.
Dayanak: Bu takdirde dürüstlük kuralı ile tazminatın belirlenmesine ilişkin genel hükümler gözetilir (4721 s. K. m. 4, 6098 s. TBK m. 50).
Gerekçedeki yetki: TBMM gerekçesi de hâkimin hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde geniş bir takdir hakkı bulunduğunu belirtir.
Sonuç: "Hakkaniyete uygun bedel" ölçütü, matematiksel kesinlik yerine somut olaya uygun bir denkleştirmeyi amaçlar.
Sınır: Takdir keyfî olamaz; dosyadaki delillere dayanmalı ve gerekçelendirilmelidir.

Katkı nasıl ispatlanır?

İspat yükü: Katkıda bulunduğunu iddia eden eş bunu ispatla yükümlüdür (TMK m. 245).
Belgeler: Banka dekontları, havale kayıtları, kredi ödeme planları, maaş bordroları ve fatura kayıtları kullanılır.
Yurt dışı gelirleri: Yurt dışında çalışan eşin gelir belgeleri ve transfer kayıtları da delildir (Yargıtay HGK, 2013/2418 E., 2015/2406 K., 04.11.2015).
Tanık: Tanık beyanları destekleyici olabilir; ancak tek başına yeterli görülmeyebilir.
Kayıt dışı gelir: Belgelenemeyen gelirlerde hâkimin takdir yetkisi devreye girer.
Karşı savunma: "Bağışlamıştı" savunması kural olarak sonuç doğurmaz; bunu ileri süren ispatlamalıdır.

Usul

Zaman: İstem, mal rejiminin sona ermesi hâlinde ileri sürülebilir (TMK m. 247).
Ön koşul: Boşanma sebebiyle sona ermede tasfiye hükmü, boşanma kararı kesinleşmeden kurulamaz.
Görev: Mal rejiminden doğan istemler aile mahkemesinde görülür.
Talep biçimi: Hangi mala, hangi katkının yapıldığı ve istenen bedel dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Islah: Bilirkişi raporundan sonra talep ıslahla artırılabilir.
Süre: Boşanmada bir yıllık, ölüm ve diğer sona erme hâllerinde on yıllık süre uygulanır (TMK m. 178).

Uygulamada

Katkı istemine hazırlanırken önce malı doğru seçin: bu madde yalnız paylaştırma dışı kalan mallar içindir; aileye özgülenen ve zaten eşit paylaşılacak mallar için ayrıca katkı istemenize gerek yoktur. Sonra katkınızı parasallaştırın: hangi tarihte, ne kadar ve hangi kanaldan ödeme yaptığınızı gösteren banka dekontlarını, havale kayıtlarını ve kredi ödeme planlarını dosyalayın; yurt dışında çalıştıysanız gelir belgelerinizi ve transfer kayıtlarınızı da ekleyin. Ev işleri ve çocuk bakımı tek başına katkı sayılmadığından, istemi yalnız buna dayandırmayın; buna karşılık ev dışında çalışıp elde ettiğiniz geliri aileye aktardıysanız bunu belgeleyin. Geliriniz kayıt dışıysa umutsuzluğa kapılmayın: katkınızın varlığını tanık ve diğer delillerle ortaya koyduğunuzda hâkim, hakkaniyet gereği bir katkı oranı takdir etmek zorundadır; dilekçenizde bunu açıkça talep edin. Karşı taraf "bağışladın" derse bu savunmanın kural olarak kabul görmediğini hatırlatın. Son olarak katkı yaptığınız mal satılmışsa davadan vazgeçmeyin; onun yerine geçen değer üzerinden isteminizi sürdürebilirsiniz.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2013/2418 E. · 2015/2406 K.04.11.2015

Bir eşin diğerinin malvarlığına yaptığı katkı bağışlama sayılmaz; rejim sona erdiğinde diğer eşten istenebilir

Uzun yıllar yurt dışında çalışan eş, bedelini kendi geliriyle ödediği taşınmazları eşine olan güveni nedeniyle onun adına tescil ettirmişti. Boşanmadan sonra katkısının karşılığını istedi; karşı taraf bunun bağış olduğunu savundu.

“Gerçekten, karı-kocanın kendilerine daha iyi bir gelecek hazırlama düşüncesi ile aralarında akdi bir ilişki kurdukları her türlü duraksamadan uzaktır. Katkı yapılan malın edinme nedeninin temelinde de, bu düşünce yatmaktadır. Katkıyı sağlayan eşin, diğer eşe bu maddi desteği, bağışlama olarak kabul etmek de, mümkün değildir. Uygulamada da, eşlerin evlilik döneminde mal rejiminin sona ermesi anına kadar, diğer eşin edinimlerine yaptıkları katkının karşılıksız olmasının işin doğasında bulunduğu, karşılıksız olan bu katkıların birliktelikten doğan dayanışma kapsamında, kendisinin de yararlanacağı düşüncesiyle yapıldığı, bağış amacı gütmeyen bu katkının mal rejiminin sona ermesi halinde diğer eşten istenebileceği kabul edilmektedir”

Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu, eşler arasındaki maddi desteğin hukuki niteliğini belirlemiştir: bu katkılar birliktelikten doğan dayanışma kapsamında, katkıyı yapan eşin de yararlanacağı düşüncesiyle yapılır ve bağışlama sayılmaz. Bu nedenle rejim sona erdiğinde katkının karşılığı istenebilir. TMK m. 249, paylaşmalı mal ayrılığında bu istemin dayanağıdır.