TMK 243'e göre mal ayrılığı rejiminde ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesi konularında paylaşmalı mal ayrılığı rejimine ilişkin hükümler uygulanır. Mal rejiminden doğan istemlerde görevli mahkeme aile mahkemesidir ve görev yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir (Yargıtay 8. HD, 2013/8312 E., 2014/2769 K., 20.02.2014).
- Yollama
- Bir maddenin başka maddelerin uygulanmasını öngörmesi (TMK m. 243).
- İspat kuralı
- Belirli bir malın kendisine ait olduğunu iddia edenin ispatla yükümlü olması (TMK m. 245).
- Paylı mülkiyet karinesi
- Kime ait olduğu ispatlanamayan malların eşlerin paylı mülkiyetinde sayılması (TMK m. 245).
- Özgüleme
- Paylı malın üstün yarar ispat edilerek bir eşe verilmesi (TMK m. 248).
TMK 243 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yollama | Paylaşmalı mal ayrılığı hükümleri uygulanır | TMK m. 243 |
| Birinci konu | İspat | TMK m. 245 |
| İkinci konu | Borçlardan sorumluluk | TMK m. 246 |
| Üçüncü konu | Paylı mülkün özgülenmesi | TMK m. 248 |
| İspat yükü | Malın kendisine ait olduğunu iddia edende | TMK m. 245 |
| Karine | İspatlanamayan mal paylı mülkiyette sayılır | TMK m. 245 |
| Sorumluluk | Her eş kendi borcundan kendi malvarlığıyla sorumlu | TMK m. 246 |
| Görev | Aile mahkemesi | Yargıtay 8. HD, 2014/2769 K. |
| Nitelendirme | İstemin dayanağı görevli mahkemeyi belirler | Yargıtay 8. HD, 2014/220 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, seçimlik rejim olarak mal ayrılığında ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesi konularında paylaşmalı mal ayrılığı rejimine yollama yapmaktadır. Gerekçe buna somut bir örnek verir: bir malın mülkiyetinin tartışmalı olması hâlinde, bu malın kendisine ait olduğunu iddia eden eş veya ona ait olduğu öne sürülen üçüncü kişi, bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Tasarının 243. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 312-313).
Bu madde kendi başına bir kural koymaz; üç konuda başka maddelere yol gösterir. Uygulamada en çok işe yarayan yanı ispat kuralıdır: bir malın kime ait olduğu tartışmalıysa, o malın kendisine ait olduğunu söyleyen taraf bunu ispatlamak zorundadır; ispatlanamayan mallar eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır. Bu karine, özellikle ev eşyası ve ziynet uyuşmazlıklarında belirleyici olur. İkinci önemli nokta borçlardan sorumluluktur: mal ayrılığında her eş kendi borcundan kendi malvarlığıyla sorumludur; eşinizin borcu sizin malınıza yönelmez. Üçüncüsü, paylı mülkiyete konu bir malda üstün yararını ispat eden eş, diğerinin payını ödeyerek malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir. Son olarak dava açarken istemin hangi hükme dayandığını net yazın: mal rejiminden doğan istemler aile mahkemesinde, miras hukukundaki özgüleme istemi ise sulh hukuk mahkemesinde görülür.
Yollamanın kapsamı
- Kural: Mal ayrılığı rejiminde ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesi konularında paylaşmalı mal ayrılığı rejimine ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 243).
- Üç konu: Yollama yalnız bu üç başlıkla sınırlıdır; paylaşmalı mal ayrılığının paylaşmaya ilişkin hükümleri mal ayrılığında uygulanmaz.
- Uygulanan maddeler: İspat (TMK m. 245), borçlardan sorumluluk (TMK m. 246) ve paylı mülkün özgülenmesi (TMK m. 248).
- Tasfiye yok: Mal ayrılığında paylaşılacak bir kütle bulunmadığından bu yollama tasfiye sonucu doğurmaz (TMK m. 242).
- Gerekçedeki örnek: Bir malın mülkiyeti tartışmalıysa, o malın kendisine ait olduğunu iddia eden eş ya da üçüncü kişi iddiasını ispatla yükümlüdür.
- Benzer hüküm: Aynı ispat kuralı edinilmiş mallara katılma rejiminde de yer alır (TMK m. 222).
İspat ve paylı mülkiyet karinesi
- İspat yükü: Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını ispatla yükümlüdür (TMK m. 245).
- Karine: Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır.
- Üçüncü kişiler: Malın kendisine ait olduğunu ileri süren üçüncü kişi de aynı ispat yükü altındadır.
- Deliller: Fatura, garanti belgesi, çeyiz senedi, banka kayıtları, düğün görüntüleri ve tanık beyanları kullanılır.
- Ev eşyası: Kime ait olduğu ispatlanamayan ev eşyası paylı mülkiyette sayıldığından bedelin yarısı istenebilir (TMK m. 226).
- Envanter: Malların getirilmesinden itibaren bir yıl içinde noterde düzenlenen envanter, aksi ispatlanmadıkça doğru sayılır (TMK m. 216).
Borçlardan sorumluluk ve paylı malın özgülenmesi
- Sorumluluk: Her eş, kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur (TMK m. 246).
- Sonuç: Eşin borcu için diğerinin malvarlığına başvurulamaz; alacaklılar yalnız borçlu eşin malvarlığına yönelebilir.
- Ailenin korunması: Bu kural, ailenin geçimine katılma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz (TMK m. 196).
- Özgüleme: Paylı mülkiyete konu malda üstün yararını ispat eden eş, diğerinin payını ödeyerek malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir (TMK m. 248).
- Ölçüt: Üstün yarar somut olarak ispatlanmalıdır; ekonomik sıkıntı gibi genel gerekçeler yeterli görülmez (TMK m. 226).
- Aile konutu: Aile konutu ve ev eşyası bakımından ayrıca özel hükümler uygulanır (TMK m. 254).
Görev ve nitelendirme
- Aile mahkemesi: Temel istem mal rejiminden doğuyorsa dava aile mahkemesinde görülür (Yargıtay 8. HD, 2013/8312 E., 2014/2769 K., 20.02.2014).
- Kamu düzeni: Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir.
- Miras istemi: İstem miras hukukundaki özgüleme hükmüne dayanıyorsa görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (Yargıtay 8. HD, 2013/3352 E., 2014/220 K., 14.01.2014).
- Nitelendirme: Hangi rejimin geçerli olduğu ve istemin hangi temele dayandığı dosyadan açıkça anlaşılmalıdır.
- Sıra: Mal rejiminin tasfiyesi terekenin tasfiyesinden önce yapılır; alacak terekenin öncelikle ödenmesi gereken borcudur (Yargıtay 8. HD, 2013/8312 E., 2014/2769 K., 20.02.2014).
- Talep biçimi: Dilekçede dayanılan madde ve rejim açıkça yazılmalıdır.
Mal ayrılığı rejimine tabi bir dosyada ev eşyası, ziynet ve taşınır uyuşmazlıkları öne çıkar. Bu nedenle ispat hazırlığını baştan yapın: eşyaları tek tek listeleyin, her biri için fatura, garanti belgesi, çeyiz senedi ya da düğün görüntüsü gibi bir delil eşleştirin. Deliliniz yoksa panik yapmayın; kime ait olduğu ispatlanamayan mallar paylı mülkiyette sayıldığından bedelin yarısını isteyebilirsiniz. Eşinizin borçları için size başvurulduğunda, mal ayrılığında her eşin yalnız kendi borcundan sorumlu olduğunu hatırlatın. Tapuda yarı yarıya paylı bir mal varsa ve bölünmeden size verilmesini istiyorsanız, üstün yararınızı somut verilerle ortaya koyun ve karşı tarafın payını ödemeye hazır olduğunuzu dilekçede belirtin. Son olarak istemin hangi hükme dayandığını net yazın: yanlış nitelendirme görevsizlik kararına ve aylarca süre kaybına yol açar.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Temel istem katılma alacağının belirlenmesine ilişkinse dava aile mahkemesinde görülür; görev kamu düzenindendir
Eşin ölümü üzerine açılan davada hem mal rejiminin tasfiyesi hem terekeye ilişkin istemler bir arada ileri sürüldü. Mahkeme davayı hatalı nitelendirerek görevsizlik kararı verdi.
“Davada dayanılan temel istek katılma alacağının belirlenmesine ilişkin olduğundan davanın çözüm yeri 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4. maddesinde 4721 sayılı TMK.nun ikinci kitabından üçüncü kısım hariç olmak üzere Aile Hukukundan (TMK.nun 118-395 md.) kaynaklanan bütün davalara Aile Mahkemesinde bakılacağı hükme bağlandığından Aile Mahkemesidir. Görev kamu düzenine ilişkin olmakla yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözönünde bulundurulur. Davacının açtığı davaya Aile Mahkemesi olarak bakılıp, tarafların delilleri toplanarak sonucuna göre işin esası ile ilgili bir hüküm kurulması gerekirken, davanın nitelendirilmesinde hataya düşülerek yazılı şekilde görevsizlik kararı verilmiş olması usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Mal rejiminden doğan istemler 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca aile mahkemesinin görev alanındadır ve görev yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir. Kararda ayrıca katılma alacağının tasfiyesinin terekenin tasfiyesinden önce yapılacağı, çünkü bu alacağın terekenin öncelikle ödenmesi gereken borcu olduğu da belirtilmiştir.
İstem mal rejimine değil miras hukukundaki özgüleme hükmüne dayanıyorsa görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir
Sağ kalan eş, ölen eşe ait konut üzerinde hak tanınmasını istedi. Dosyadan eşler arasında paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin geçerli olup olmadığı anlaşılamıyordu ve katılma alacağına mahsuben mülkiyet istemi de bulunmuyordu.
“Ne varki dosyadaki duruşma tutanakları, dava dilekçesi ve öteki belgelerden davacı ile ölen eşi arasında paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin geçerli olup olmadığı belli olmadığı gibi davacı vekilinin mal rejiminin tasfiyesi sebebiyle katılma alacağına mahsuben mülkiyet hakkı tanınması isteğinin de bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda Mahkemece davacının talebinin TMK'nun 652.maddesine dayanılarak açıldığı ve dosyada yargılama yapma görevinin Sulh Hukuk Mahkemesi'nin görev alanında kaldığı dikkate alınmadan hatalı nitelendirme ile yazılı şekilde görevsizlik kararı verilmesi doğru olmamıştır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Konut üzerinde hak tanınması istemi iki ayrı temele dayanabilir: mal rejiminden doğan katılma alacağına mahsuben özgüleme ya da miras hukukundaki özgüleme. Hangi temele dayanıldığı, hem uygulanacak hükümleri hem görevli mahkemeyi belirler. Bu nedenle rejimin hangisi olduğu ve istemin niteliği dosyadan açıkça anlaşılmalıdır.
Madde gerekçesi
Madde 243- Madde seçimlik rejim olarak mal ayrılığında, ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesi konularında paylaştırmalı mal ayrılığı rejimine yollama yapmaktadır. Örneğin, bir malın mülkiyetinin tartışmalı olması hâlinde, bu malın kendisine ait olduğunu iddia eden eş veya ona ait olduğu öne sürülen üçüncü kişi, bu iddiasını ispatla yükümlüdür. (m. 245)
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 96Gerekçenin verdiği örnek, yollamanın uygulamadaki en sık karşılaşılan sonucunu gösterir: mal ayrılığında da malın kime ait olduğu tartışmalıysa ispat yükü iddia edendedir ve ispatlanamayan mallar paylı mülkiyette sayılır. Gerekçede rejimin adı "paylaştırmalı mal ayrılığı" olarak geçmektedir; kanunlaşan metinde bu rejim "paylaşmalı mal ayrılığı" adını almıştır. Tasarının 243. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 312-313).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da mal ayrılığı yasal rejim olmakla birlikte, ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı malın özgülenmesi konularında böyle toplu bir yollama bulunmuyordu. Bu konular genel hükümlere ve eşya hukuku kurallarına göre çözülüyordu.
Karı koca, evlenme mukavelenamesi ile kanunda muayyen diğer usullerden birini kabul etmedikleri takdirde veya kabul edipte kanunda gösterilen sebeplerden birinin hüdusu halinde, aralarında mal ayrılığı cereyan eder.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun dönemi | 4721 sayılı Kanun m. 243 | |
|---|---|---|
| İspat | Genel hükümler | Özel yollama |
| Karine | Yoktu | Paylı mülkiyet karinesi |
| Borçlar | Genel hükümler | Açık düzenleme |
| Özgüleme | Yoktu | Üstün yararla mümkün |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 196: Ailenin geçimine katılma.
- TMK m. 216: Envanter.
- TMK m. 222: İspat.
- TMK m. 226: Paylı malın özgülenmesi.
- TMK m. 242: Mal ayrılığı.
- TMK m. 244: Paylaşmalı mal ayrılığı.
- TMK m. 245: İspat.
- TMK m. 246: Borçlardan sorumluluk.
- TMK m. 247: Paylaşmalı rejimin sona erme anı.
- TMK m. 248: Malların geri alınması ve paylı malın verilmesi.
- TMK m. 254: Aile konutu ve ev eşyası.
Mal ayrılığında ev eşyası, ziynet ve paylı mal uyuşmazlıklarında ispat hazırlığınızı yapmak için dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 243 ne diyor?
TMK m. 243'e göre mal ayrılığı rejiminde ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesi konularında paylaşmalı mal ayrılığı rejimine ilişkin hükümler uygulanır.
Yollama hangi maddelere yapılıyor?
İspat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesine ilişkin hükümlere (TMK m. 245, TMK m. 246, TMK m. 248).
Paylaşmalı rejimin paylaşma kuralları da uygulanır mı?
Hayır. Yollama yalnız bu üç konuyla sınırlıdır.
Malın kime ait olduğunu kim ispatlar?
Malın kendisine ait olduğunu iddia eden eş ya da üçüncü kişi (TMK m. 245).
İspatlayamazsam ne olur?
Kime ait olduğu ispat edilemeyen mallar eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır.
Paylı sayılan eşyada ne isteyebilirim?
Aynen iade mümkün değilse bedelin yarısını (TMK m. 226).
Hangi deliller kullanılır?
Fatura, garanti belgesi, çeyiz senedi, banka kayıtları, düğün görüntüleri ve tanık beyanları.
Noter envanteri işe yarar mı?
Evet. Malların getirilmesinden itibaren bir yıl içinde düzenlenen envanter, aksi ispatlanmadıkça doğru sayılır (TMK m. 216).
Eşimin borcundan sorumlu olur muyum?
Hayır. Mal ayrılığında her eş kendi borçlarından kendi malvarlığıyla sorumludur (TMK m. 246).
Alacaklılar benim malıma başvurabilir mi?
Borç size ait değilse hayır.
Ailenin geçimine katılma yükümlülüğüm var mı?
Evet; bu kural borçlardan sorumluluktan ayrıdır (TMK m. 196).
Paylı evin tamamını alabilir miyim?
Üstün yararınızı ispat edip diğerinin payını öderseniz (TMK m. 248).
Üstün yarar nasıl ispatlanır?
Somut verilerle; ekonomik sıkıntı gibi genel gerekçeler yeterli görülmez (TMK m. 226).
Aile konutu için özel kural var mı?
Evet, ayrı hükümler uygulanır (TMK m. 254).
Hangi mahkemede dava açılır?
Mal rejiminden doğan istemlerde aile mahkemesinde (Yargıtay 8. HD, 2013/8312 E., 2014/2769 K., 20.02.2014).
Görev itirazı yapılmazsa sorun olmaz mı?
Görev kamu düzenindendir ve her aşamada kendiliğinden gözetilir (Yargıtay 8. HD, 2013/8312 E., 2014/2769 K., 20.02.2014).
Miras hükmüne dayanırsam hangi mahkeme?
Sulh hukuk mahkemesi (Yargıtay 8. HD, 2013/3352 E., 2014/220 K., 14.01.2014).
Mal rejimi mi önce tasfiye edilir, tereke mi?
Önce mal rejimi; katılma alacağı terekenin öncelikle ödenmesi gereken borcudur (Yargıtay 8. HD, 2013/8312 E., 2014/2769 K., 20.02.2014).
Bu madde tek başına bir hak veriyor mu?
Hayır; başka maddelere yollama yapan bir hükümdür.
Eski Kanun'da böyle bir yollama var mıydı?
Hayır. Bu konular genel hükümlere göre çözülüyordu (743 s. K. m. 170).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 196, 216, 222, 226, 242, 243, 244, 245, 246, 247, 248, 254
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 170
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 107, 176, 326
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 243 gerekçesi s. 96, Komisyon değişiklik listesi s. 312-313
- Yargıtay 8. HD, 2013/8312 E., 2014/2769 K., 20.02.2014
- Yargıtay 8. HD, 2013/3352 E., 2014/220 K., 14.01.2014