TMK 154'e göre kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi, evlenmenin butlanını gerektirmez. Bekleme süresi evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gündür; kadın doğurursa biter, mahkeme belirli hâllerde kaldırır (TMK m. 132). Süre dolmadan kıyılan nikâh geçerli bir evlilik doğurur; butlan sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023). Bekleme süresi dolmamış kadını evlendiren memur hakkında ise görevi kötüye kullanma iddiasıyla ceza davası gündeme gelebilir; köy muhtarı için önce soruşturma izni alınmalıdır (Yargıtay 5. CD, 2013/13734 E., 2015/17299 K., 14.12.2015).
- Bekleme süresi (iddet)
- Evliliği sona eren kadının yeniden evlenebilmesi için geçmesi gereken üç yüz günlük süre (TMK m. 132).
- Butlan
- Evlenmenin, kanunda sayılan sebeplerle hâkim kararıyla ortadan kaldırılması; mutlak ve nispi butlan olarak ikiye ayrılır.
- Babalık karinesi
- Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babasının koca sayılması (TMK m. 285).
- Karinelerin çatışması
- Çocuk ilk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki kocanın baba sayılması (TMK m. 290).
TMK 154 ne düzenler?
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Bekleme süresi dolmamış kadın evlenmek için başvurdu | Evlendirme memuru başvuruyu reddeder | TMK m. 132, 137; Evlendirme Yönetmeliği m. 15/c, 23 |
| Süre dolmadan nikâh kıyıldı | Evlilik geçerlidir; bu sebeple butlan istenemez | TMK m. 154 |
| Kadın süre içinde doğum yaptı | Süre biter | TMK m. 132 |
| Mahkeme süreyi kaldırdı | Evlenme engeli kalkar | TMK m. 132 |
| Yeni evlilikte, ilk evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde çocuk doğdu | İkinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır | TMK m. 290 |
| Memur süreye aykırı nikâh kıydı | Görevi kötüye kullanma iddiasıyla yargılanabilir; muhtar için soruşturma izni gerekir | Yargıtay 5. CD, 2015/17299 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 122. maddesini karşılar ve kadın açısından geçerli olan bekleme süresine rağmen yapılan evliliğin butlanının istenemeyeceğini düzenler. Eski Kanun'un 142. maddesinde öngörülen "kazaî müddetler" 3444 sayılı Kanunla kaldırıldığından bu husus maddeye alınmamıştır. İsviçre Medenî Kanunu'nun Fransızca metninde olduğu gibi, hem mutlak hem nispi butlan hâllerini ifade etmek üzere "fesih" yerine "butlan" sözcüğü kullanılmıştır.
Bekleme süresi yalnız kadın için öngörülmüştür; erkek için böyle bir süre yoktur (TMK m. 132). Madde yalnız bekleme süresine ilişkindir. Evli olan kişinin yeniden evlenmesi veya yasak derecede hısımlık gibi mutlak butlan sebepleri bu kapsamda değildir (TMK m. 145).
Süre dolmadan evlenmenin sonuçları
- Evlilik geçerlidir: Butlan sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır ve bekleme süresine uymama bunlar arasında değildir (TMK m. 154). Yargıtay, bekleme süresi kaldırılarak aynı gün kıyılan nikâha karşı Sosyal Güvenlik Kurumunun açtığı mutlak butlan davasının reddini onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/7901 E., 2024/2490 K., 16.04.2024).
- Soybağı: Çocuk ilk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m. 290). Ana yeniden evlenmemişse babalık karinesi eski koca yönünden işler (TMK m. 285).
- Soybağının düzeltilmesi: Yargıtay, bekleme süresi içinde doğup eski kocanın nüfusuna yazılan çocuk için soybağı geçersiz kılınmadıkça babalık davası açılamayacağını kabul eden kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/2906 E., 2023/2613 K., 23.05.2023).
- Memurun sorumluluğu: Evlendirme memuru, evlenmeye yasal bir engel bulunduğunu anlarsa başvuruyu reddetmelidir (TMK m. 137). Yargıtay, Yönetmeliğin bekleme süresine ilişkin 15/c bendine aykırı nikâh kıydığı iddia edilen köy muhtarı hakkında soruşturma izni alınmadan dava açılamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 5. CD, 2013/13734 E., 2015/17299 K., 14.12.2015).
Bekleme süresi dolmadan evlenmek isteyen kadın, gebe olmadığının anlaşılması veya eski eşiyle yeniden evlenmek istemesi hâlinde mahkemeden sürenin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m. 132). Gebe olan ve eski eşinden başka biriyle evlenmek isteyen kadın için süre kaldırılamaz (Yargıtay 2. HD, 2021/8858 E., 2021/8931 K., 30.11.2021).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Bekleme süresi kaldırılarak aynı gün kıyılan nikâha karşı açılan mutlak butlan davası reddedildi
Kadın Ekim 2001'de boşandı. Sulh hukuk mahkemesi 01.11.2001'de bekleme süresini kaldırdı; kadın aynı gün köy muhtarı önünde yeniden evlendi ve yeni eşi ertesi gün öldü. Sosyal Güvenlik Kurumu, kadının dul ve yetim aylığı alabilmek için muvazaalı olarak boşandığını ve evliliğin sahte olduğunu ileri sürerek evliliğin mutlak butlanla iptalini istedi. Nikâha ilişkin köy evlendirme kütüğü kayıptı; yalnız evlenme bildirim formu bulunuyordu. Kadın ve muhtar hakkında açılan dolandırıcılık davası beraatle sonuçlanmıştı. İlk derece mahkemesi, nikâhın muhtar tarafından tanıklar huzurunda kanuna uygun kıyıldığını ve 145. maddede sayılan mutlak butlan sebeplerinden hiçbirinin bulunmadığını belirterek davayı reddetti. Bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti, Daire kararı onadı.
“maddede belirtilen mutlak butlan sebeplerinin bulunmadığının anlaşıldığını belirterek, davacının davasının reddine karar verilmiştir”
Ne anlama geliyor? Alıntı, Yargıtay'ın onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir. Butlan sebepleri kanunda sınırlıdır; bekleme süresine ilişkin iddialar da muvazaa iddiası da bu sebepler arasında yer almaz.
Butlan sebepleri sınırlıdır; muvazaalı evlilik ayrı bir butlan sebebi değildir
Yaşlı bir erkek, aralarında büyük yaş farkı bulunan kadınla evlendikten on sekiz gün sonra, bakım vaadiyle kandırıldığını ve kadının evlenme iradesi taşımadığını ileri sürerek evliliğin iptalini istedi. İlk derece mahkemesi, kadının gerçek amacının mal edinmek olduğunu ve erkeğin yanıltıldığını kabul ederek evliliğin nispi butlan sebebiyle iptaline karar verdi; bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti. Yargılama sırasında davacı öldü ve mirasçısı davayı sürdürdü. Daire, butlan sebeplerinin kanunda sınırlı olarak sayıldığını, muvazaalı evliliğe ilişkin bir butlan sebebinin kanunda yer almadığını belirtti. Nispi butlanı gerektirecek bir sebebin kanıtlanmadığını kabul ederek kararı bozdu.
“Mutlak butlan ve nisbi butlan sebepleri kanunda sınırlı biçimde (numerus clausus) sayılmış olup muvazaalı evliliğe ilişkin bir butlan sebebi kanunda yer almamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Kanunda sayılmayan bir aykırılık evliliği batıl kılmaz. Bekleme süresine uymamanın butlan sebebi olmadığı ise 154. maddede açıkça belirtilmiştir.
Bekleme süresi dolmamış kadını evlendiren muhtar hakkında dava açmak için soruşturma izni gerekir
Köy muhtarı, evlendirme memuru sıfatıyla Evlendirme Yönetmeliği'nin bekleme süresine ilişkin 15/c bendine aykırı olarak nikâh kıydığı iddiasıyla ihmali davranışla görevi kötüye kullanma suçundan yargılandı ve sulh ceza mahkemesi hüküm kurdu. Cumhuriyet savcısı kararı temyiz etti. Daire, muhtar hakkında 4483 sayılı Kanun uyarınca yetkili merciden soruşturma izni alınmadan dava açılamayacağını, bunun kovuşturma şartı olduğunu belirterek hükmü esasını incelemeden bozdu.
“Evlendirme Yönetmeliğinin 15/c bendine aykırı şekilde evlendirme işlemi yapmak suretiyle görevi kötüye kullandığı iddia edilen sanık hakkında 442 sayılı Kanunun 11. maddesi de nazara alınarak 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca yetkili merciden soruşturma izni alındıktan sonra dava açılması gerektiği”
Ne anlama geliyor? Bekleme süresine aykırı nikâh evliliği geçersiz kılmaz; sonuç memurun sorumluluğu yönünden doğar. Kararda muhtarın evlendirme memuru yetkisini 5490 sayılı Kanun'un 22/2. maddesinden aldığı belirtilmiştir.
Gebe olan ve eski eşinden başka biriyle evlenmek isteyen kadın için bekleme süresi kaldırılamaz
Kadının boşanma kararı 8 Eylül 2021'de kesinleşti. Kadın üç yüz günlük süre dolmadan, 28 Eylül 2021'de bekleme süresinin kaldırılması davası açtı. Devlet hastanesinin raporuna göre gebeydi ve duruşmada boşandığı eşinden başka biriyle evlenmek istediğini söyledi. Mahkeme davayı kabul ederek süreyi kaldırdı. Adalet Bakanlığının istemi üzerine Daire, 132. maddenin koşullarının kadın yararına gerçekleşmediğini belirterek davanın reddi gerekirken kabul edilmesini sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozdu.
“Davacı kadın hakkında düzenlenen ve dosya içerisinde bulunan Denizli Devlet Hastanesinin 01.10.2021 tarihli sağlık raporuna göre davacı kadının gebe olduğu ve 01.10.2021 tarihli duruşmada davacı kadının, boşandığı eşinden başka biri ile evlenmek istediğini beyan ettiği, bu nedenle Türk Medeni Kanunu'nun 132 nci maddesi koşullarının somut olayda davacı kadın yararına gerçekleşmediği sabittir.”
Ne anlama geliyor? Kaldırma sebepleri kanunda sınırlıdır: gebe olmama veya eski eşle yeniden evlenme. Kanun yararına bozma sonuca etkili olmadığından dosyadaki kaldırma kararının hukuki sonuçları ortadan kalkmaz. Süre hatalı kaldırılmış olsa bile yapılan evlilik 154. madde gereği batıl sayılmaz.
Bekleme süresi kaldırılsa bile boşanmadan sonraki 300 gün içinde doğan çocuklar eski kocanın nüfusuna yazılır
Boşanma kararı 26 Nisan 2018'de kesinleşti. Kadın, çocuk sahibi olmak amacıyla bekleme süresinin kaldırılması davasını açıp kazandığını belirtti. Boşanmadan sonraki üç yüz gün içinde doğan üçüzler eski kocanın nüfusuna ortak çocuk olarak yazıldı. Eski koca, boşanma davası sırasında ve sonrasında birliktelik yaşamadıklarını ileri sürerek soybağının reddini istedi. Adli Tıp raporu biyolojik babalığı reddetti ve mahkeme davayı kabul etti. Bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti; Yargıtay kararı onadı.
“biyolojik babalığı reddedilen davacının davasının kabulünde usul ve esas açısından hukuka aykırı bir yön görülmediği”
Ne anlama geliyor? Bekleme süresinin kaldırılması yalnız evlenme engelini kaldırır; babalık karinesi (TMK m. 285) devam eder. Karinenin çürütülmesi için soybağının reddi davası gerekir.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 122 nci maddesini karşılamaktadır. Maddede kadın açısından geçerli olan bekleme süresine rağmen yapılan evliliğin butlanının istenemeyeceği düzenlenmiştir. Yürürlükteki Kanunun 142 nci maddesinde öngörülen "kazaî müddetler" 3444 sayılı Kanunla kaldırılmış olduğundan, böyle bir süreye uyulmaması da söz konusu olamayacağından maddede bu husus düzenlenmemiştir. Maddede, İsviçre Medenî Kanununun Fransızca metninde olduğu gibi, hem mutlak butlan hem de nisbî butlan hâllerini ifade etmek üzere, yürürlükteki metinde yer alan "fesih" sözcüğü yerine "butlan" sözcüğüne yer verilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 70743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Kanuni ve kazai müddetler içinde evlenmesi memnu olan kimsenin bu müddetler geçmezden evvel tekrar evlenmiş olması, evlenmenin feshine sebep olamaz.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 122 | 4721 sayılı Kanun m. 154 | |
|---|---|---|
| Kenar başlık | Müddetlere riayetsizlik | Bekleme süresine uymama |
| Kapsam | Kanuni ve kazai müddetler | Kadının bekleme süresi |
| Sonuç | Evlenmenin feshine sebep olamaz | Evlenmenin butlanını gerektirmez |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 132: Kadının bekleme süresi.
- TMK m. 137: Başvurunun incelenmesi ve reddi.
- TMK m. 145: Mutlak butlan sebepleri.
- TMK m. 155: Şekil kurallarına uymama.
- TMK m. 156: Butlan kararı.
- TMK m. 285: Babalık karinesi.
- TMK m. 290: Karinelerin çatışması.
- Evlendirme Yönetmeliği m. 15/c ve 23: Bekleme süresi engeli ve evlenmenin reddi.
Bekleme süresi, evliliğin iptali ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 154 ne diyor?
TMK m. 154'e göre kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi, evlenmenin butlanını gerektirmez.
İddet dolmadan evlenilirse evlilik geçersiz olur mu?
Hayır. Nikâh evlendirme memuru önünde kıyılmışsa evlilik geçerlidir; bekleme süresine uyulmaması butlan sebebi değildir (TMK m. 154).
Bekleme süresi kaç gündür?
Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gündür. Kadın doğurursa süre biter. Kadının gebe olmadığı anlaşılırsa veya eski eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırır (TMK m. 132).
Evlendirme memuru bekleme süresi dolmadan nikâh kıyar mı?
Kıymamalıdır. Evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa başvuru reddedilir (TMK m. 137). Evlendirme Yönetmeliği de bekleme süresinin dolmamasını evlenme engeli sayar ve memurun evlenmeyi reddetmesini öngörür (m. 15/c, 23).
Memur yine de nikâh kıyarsa ne olur?
Evlilik geçerliliğini korur. Memur hakkında görevi kötüye kullanma iddiasıyla ceza davası gündeme gelebilir; köy muhtarı için önce soruşturma izni alınmalıdır (Yargıtay 5. CD, 2013/13734 E., 2015/17299 K., 14.12.2015).
Bekleme süresi içinde evlenen kadının çocuğunun babası kim sayılır?
Çocuk ilk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuşsa ikinci evlilikteki koca baba sayılır. Bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m. 290).
Bekleme süresinin kaldırılması babalık karinesini de ortadan kaldırır mı?
Hayır. Yargıtay, süre kaldırıldıktan sonra boşanmadan sonraki üç yüz gün içinde doğup eski kocanın nüfusuna yazılan çocuklar için soybağının reddini kabul eden kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/3409 E., 2023/6301 K., 19.12.2023).
Eski eş veya bir kurum bu sebeple evliliğin iptalini isteyebilir mi?
Hayır. Butlan sebepleri kanunda sınırlıdır ve bekleme süresine uymama bunlar arasında değildir. Yargıtay, Sosyal Güvenlik Kurumunun bu tür bir evliliğe karşı açtığı mutlak butlan davasının reddini onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/7901 E., 2024/2490 K., 16.04.2024).
Erkek için bekleme süresi var mı?
Hayır. Bekleme süresi yalnız kadın için öngörülmüştür (TMK m. 132).
Gebe olan kadın için bekleme süresi kaldırılabilir mi?
Eski eşinden başka biriyle evlenmek isteyen gebe kadın için süre kaldırılamaz; süre doğumla biter (Yargıtay 2. HD, 2021/8858 E., 2021/8931 K., 30.11.2021).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 132, 137, 145, 154, 156, 285, 290
- Evlendirme Yönetmeliği m. 15, 23
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 122 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 154 gerekçesi, s. 70
- Yargıtay 2. HD, 2023/7901 E., 2024/2490 K., 16.04.2024
- Yargıtay 2. HD, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023
- Yargıtay 5. CD, 2013/13734 E., 2015/17299 K., 14.12.2015
- Yargıtay 2. HD, 2021/8858 E., 2021/8931 K., 30.11.2021
- Yargıtay 2. HD, 2023/3409 E., 2023/6301 K., 19.12.2023
- Yargıtay 2. HD, 2023/2906 E., 2023/2613 K., 23.05.2023