TMK 122'ye göre nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların diğer nişanlıya verdiği alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir. Bu davada kusur aranmaz; nişanı kimin bozduğu önemli değildir. Yargıtay'a göre nişan yüzüğü (alyans) dışındaki tüm altın, takı ve ziynet eşyaları alışılmışın dışında hediyedir (Yargıtay 2. HD, 2026/2520 E., 2026/4879 K., 29.04.2026). Alyans ile giymekle ve kullanmakla eskiyen eşyalar ise geri istenemez. Hediye önce aynen, aynen mümkün değilse mislen (aynı cins ve miktarda) geri verilir; o da mümkün değilse sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır. Dava hakkı nişanın sona ermesinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar (m. 123).
- Alışılmışın dışındaki (mutat dışı) hediye
- Değeri ve niteliği bakımından örf ve âdete göre olağan sayılamayacak hediye; Yargıtay'a göre alyans dışındaki tüm altın, takı ve ziynet eşyaları (Yargıtay 2. HD, 2026/4879 K.).
- Alışılmış (mutat) hediye
- Nişanlıya örf ve âdete göre veya kendiliğinden verilen ve maddi değeri günün koşullarına göre fahiş olmayan hediye; giymekle, kullanmakla eskiyen ve tüketilen eşyalar.
- Aynen iade
- Hediyenin kendisinin geri verilmesi.
- Mislen iade
- Hediyenin kendisi yoksa aynı cins, nitelik ve miktardaki bir benzerinin verilmesi (ör. aynı ayar ve gramda bilezik).
- Sebepsiz zenginleşme
- Hediye aynen veya mislen verilemiyorsa, zenginleşme ölçüsünde değerinin ödenmesi (TBK m. 77 vd.).
- Onlar gibi davrananlar
- Nişanlıya ana ve baba gibi bakan ve nişan hediyelerini onlar gibi veren kişiler.
TMK 122 ne düzenler?
Nişan bozulduğunda en sık tartışılan konu takılar ve hediyelerdir. 122. madde bu tartışmayı kusurdan bağımsız bir kurala bağlar: nişan evlenmeyle sonuçlanmamışsa, evliliğe güvenilerek verilen değerli hediyeler verenlere geri döner. Nişanlılığın sona ermesinin diğer sonuçlarıyla karşılaştırıldığında 122. maddenin ayırt edici yanı şudur:
| Talep | Kusur aranır mı? | Kimler isteyebilir? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Alışılmışın dışındaki hediyelerin geri verilmesi | Hayır | Hediyeyi veren nişanlı, ana ve baba ya da onlar gibi davrananlar | TMK m. 122 |
| Maddi tazminat | Evet | Nişanlı; ana ve baba ya da onlar gibi davrananlar harcamaları için | TMK m. 120 |
| Manevi tazminat | Evet | Kişilik hakkı saldırıya uğrayan nişanlı | TMK m. 121 |
Kusur aranmadığı için, nişanı haklı sebeple bozan ya da hiç kusuru olmayan taraf da kendisine verilen alışılmışın dışındaki hediyeleri geri vermek zorundadır. Aynı şekilde nişanı haksız yere bozan taraf da kendi verdiği hediyeleri geri isteyebilir.
Birinci fıkra: Hangi hediyeler, kimlere, ne zaman geri verilir?
"Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse"
Madde nişanın nasıl sona erdiğine bakmaz. Nişanın tek taraflı bozulması, tarafların anlaşarak ayrılması, nişanlılardan birinin ölmesi ya da gaipliğine karar verilmesi hâllerinin hepsinde hediyeler geri istenebilir. TBMM gerekçesine göre eski Kanun'daki gibi sebepler tek tek sayılmamış, "evlenme dışındaki bir sebeple" ifadesiyle hepsi kapsanmıştır. Ölüm hâlinde hediyelerin geri istenebileceği 1990 değişikliğiyle kabul edilmişti; bundan önce ölüm sebebiyle sona eren nişanlılıkta hediyeler için dava açılamıyordu (TBMM S. Sayısı: 398, s. 2).
Nişan evlenmeyle sona ermişse 122. madde uygulanmaz. Resmî nikâhtan sonra yapılan ve "nişan" adı verilen törende takılan takılar da nişan hediyesi değildir; Yargıtay bunları bağışlama hükümlerine tabi saymıştır (Yargıtay 3. HD, 2016/21296 E., 2018/8658 K., 18.09.2018).
"Alışılmışın dışındaki hediyeler"
Yalnızca alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir. 1990 değişikliğinin gerekçesi alışılmış (mutat) hediyeyi şöyle tanımlar:
"Mutad hediyeler nişanlıya örf ve âdete göre veya kendiliğinden verilen ve maddî değeri de günün koşullarına göre fahiş olmayan hediyelerdir. Değeri mutadı aşan hediyelerin iadesi söz konusu olacağı gibi nişanlıya verilen ve onun yönünden haksız kazandırmaya sebebiyet verebilecek mücevherat, bono, çek gibi kıymetli evrak ve senedatın da iadesi söz konusu olacaktır." (TBMM S. Sayısı: 398, 18. Dönem, s. 2)
Yargıtay uygulamada bu ayrımı şu ölçütlerle yapar:
| Hediye | Geri istenebilir mi? | Dayanak |
|---|---|---|
| Nişan yüzüğü (alyans) | Hayır; alışılmış hediyedir | Yargıtay 2. HD, 2026/4879 K.; 2. HD, 2025/7429 K. |
| Alyans dışındaki tüm altın, takı ve ziynet eşyaları (bilezik, tektaş, kolye, çeyrek, beşibirlik) | Evet | Yargıtay 2. HD, 2026/4879 K.; 3. HD, 2019/3681 K. |
| Saat gibi değerli eşyalar | Evet, varlığı ve kimde olduğu ispatlanırsa | Yargıtay 2. HD, 2026/4879 K. |
| Giyim eşyası, gelinlik, nişan kıyafeti, ayakkabı | Hayır; giymekle ve kullanmakla eskiyen eşyalardır | Yargıtay 3. HD, 2018/7816 E., 2019/6769 K.; 3. HD, 2015/9516 K. |
| Cep telefonu, müzik çalar gibi kullanılmakla eskiyen eşyalar | Kural olarak hayır | Yargıtay 3. HD, 2010/23167 E., 2011/5333 K. |
| Nişanlıya harçlık ya da okul masrafı olarak verilen para | Hayır; hediye kapsamına girmez | Yargıtay 3. HD, 2011/5333 K. |
| Nişanlının adına alınan eve yapılan ödeme | 122. madde çerçevesinde, kusur aranmadan değerlendirilir | Yargıtay 3. HD, 2017/16500 E., 2018/5930 K. |
| Bono, çek gibi kıymetli evrak | Evet; haksız kazandırma doğurabilecek hediyelerdendir | TBMM S. Sayısı: 398 gerekçesi |
Yargıtay'ın ifadesiyle "Alışılmış (mutad) hediyelerden kasıt; giymekle, kullanmakla eskiyen ve tüketilen eşyalardır" (Yargıtay 3. HD, 2018/7816 E., 2019/6769 K., 17.09.2019).
"Nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların"
Hediyeyi geri isteyebilecek olan, onu verendir. Madde üç grubu sayar: nişanlıların kendisi, ana ve baba ve onlar gibi davrananlar. Ana ve babanın ve onlar gibi davrananların verdiği hediyeler 1990 değişikliğiyle kapsama alınmıştır (TBMM S. Sayısı: 398, s. 2).
Uygulamada nişan takıları çoğu zaman nişanlının kendisi tarafından değil, bir aile büyüğü tarafından takılır. Yargıtay'a göre ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların nişanlı adına taktıkları takılar, nişanlı tarafından takılmış sayılır ve nişan bozulunca nişanlı tarafından bizzat istenebilir (Yargıtay 2. HD, 2024/6487 E., 2024/8165 K., 01.11.2024; ilke, aynı dosyadaki 3. HD, 2016/21757 E., 2018/9618 K. sayılı bozma kararından aktarılmıştır). Diğer yakınların taktığı takılar için ise bu kişilerin alacaklarını nişanlıya temlik etmesi (devretmesi) mümkündür. Yargıtay, yakınların nişan sırasında taktığı hediyelere ilişkin temlik sözleşmeleriyle davacının dava hakkı kazandığını kabul etmiştir (Yargıtay 3. HD, 2021/1728 E., 2021/4104 K., 14.04.2021).
Hediye verdiğini ileri sürmeyen kişi ise iade isteyemez. Düğün sırasında takılan ziynetlerin bedelini isteyen ama davalıya bir hediye verdiğini ileri sürmeyen davacının talebinin reddi gerektiğine karar verilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2018/3648 E., 2019/3681 K., 24.04.2019).
Kusur aranmaz
Hediyelerin geri verilmesi davası tazminat davası değildir. Yargıtay bu davalarda kusur aranmadığını açıkça belirtir (Yargıtay 2. HD, 2026/2520 E., 2026/4879 K., 29.04.2026). Bu yüzden davada nişanı kimin bozduğunu uzun uzun tartışmak gerekmez; hangi hediyenin kim tarafından verildiği ve kimde kaldığı ispatlanmalıdır.
İspat
Hediyelerin verildiği ve iade edilmediği her türlü delille ispat edilebilir (Yargıtay 2. HD, 2026/4879 K.). Nişan töreninin video kayıtları, fotoğraflar, kuyumcu faturaları, tanık beyanları ve bilirkişi raporları uygulamada en sık kullanılan delillerdir. Bir dosyada mahkeme, nişan videosunun dökümü ve kuyumcu bilirkişi raporuyla takıları tespit etmiş; Yargıtay bu kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2024/6487 E., 2024/8165 K., 01.11.2024).
İkinci fıkra: Aynen, mislen ya da sebepsiz zenginleşme
Kanun, hediyenin geri verilmesini bir sıraya bağlar:
- Aynen iade: Hediye duruyorsa kendisi geri verilir.
- Mislen iade: Hediye artık yoksa (ör. bozdurulmuş, satılmış) aynı cins ve miktarda bir benzeri verilir. Altın ve ziynet eşyasında bu, aynı ayar ve ağırlıkta altın demektir.
- Sebepsiz zenginleşme: Hediye aynen veya mislen verilemiyorsa, sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır (TBK m. 77 vd.).
Mislen iade 4721 sayılı Kanunla getirilmiştir. TBMM gerekçesine göre eski düzenlemede hediye aynen mevcut değilse davalı sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre bir bedel ödeyerek kurtulabiliyordu. Bu, paranın değer kaybettiği yüksek enflasyon dönemlerinde haksız sonuçlar doğuruyordu. Bu yüzden hediye mislen mevcutsa davalının hediyeyi mislen temin edip vermesi esası getirilmiş, bedel ödenmesi son çareye bırakılmıştır.
Takı ve altın davalarında talep, her kalemin cinsi, ayarı, ağırlığı ve adedi belirtilerek "aynen, olmadığı takdirde bedeli" şeklinde kurulmalıdır. Altının değeri zamanla değiştiği için bedelin hangi tarihe göre hesaplanacağı ve dava değerinin nasıl belirleneceği ayrıca değerlendirilmelidir. Nişan töreninin videosu, fotoğraflar ve kuyumcu faturaları dava açılmadan önce güvence altına alınmalıdır.
Hediyeleri kendiliğinden geri almak: ceza sorumluluğu
Nişan bozulduğunda hediyeleri zorla geri almak, 122. maddenin sağladığı hakkı kullanmak değildir. Hediye verildiği anda mülkiyeti ve zilyetliği karşı tarafa geçer; geri verilmesi mahkeme yoluyla istenir. Ayrılmak isteyen kişinin bileğindeki, daha önce hediye edilmiş bilezikleri zorla çıkarıp alan sanık hakkında nitelikli yağma suçundan verilen mahkûmiyet, Yargıtay tarafından oy çokluğuyla onanmıştır (Yargıtay 6. CD, 2022/4302 E., 2024/239 K., 10.01.2024).
Takıları geri almak için karşı tarafın evine zorla girmek, tehdit etmek ya da takıları zorla almak ağır cezai sonuçlar doğurabilir. Hediyelerin geri verilmesi için dava açılmalı, gerekirse dava açılmadan önce veya dava sırasında ihtiyati tedbir istenmelidir (HMK m. 389).
Geçerli nişan yoksa: bağışlama hükümleri
- madde geçerli bir nişan varsayar. Tarafların nişanlı olmadığı, yalnızca sevgili olduğu ya da taraflardan birinin evli olduğu durumlarda hediyeler genel hükümlere, özellikle bağışlama hükümlerine tabi olur. Bağışlamada verilen şey bağışlananın mülkiyetine geçer ve ancak kanunda sayılan sınırlı sebeplerle geri istenebilir (TBK m. 295). Yargıtay, geçerli bir nişan bulunup bulunmadığının tartışıldığı bir olayda hediyeleri bağışlama saymış ve TBK m. 295'teki sebepler ileri sürülmediği için geri isteme talebinin reddi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 4. HD, 2018/942 E., 2020/3602 K., 22.10.2020).
Görevli mahkeme, zamanaşımı ve kanun yolu
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Geçerli bir nişandan doğan hediye iadesi davalarına aile mahkemesi bakar; geçerli nişan yoksa genel hükümlere göre asliye hukuk mahkemesi | 4787 sayılı Kanun m. 4; TMK m. 118 |
| Zamanaşımı | Nişanlılığın sona ermesinden itibaren bir yıl | TMK m. 123 |
| Birlikte ileri sürülebilecek talepler | Maddi ve manevi tazminat aynı davada istenebilir; her birinin şartı ayrı incelenir | TMK m. 120–122 |
| Kanun yolu | Dava değeri kesinlik sınırının altındaysa karar temyiz edilemez | HMK m. 341, 362 |
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Nişanı karşı taraf haklı sebeple bozdu; takılarımı isteyebilir miyim? | Evet; kusur aranmaz | Yargıtay 2. HD, 2026/4879 K. |
| Alyansın iadesi istendi | Alyans alışılmış hediyedir, geri istenemez | Yargıtay 2. HD, 2026/4879 K. |
| Bilezikler bozdurulup harcandı | Aynı ayar ve ağırlıkta altın (mislen), mümkün değilse sebepsiz zenginleşmeye göre değeri | TMK m. 122/2 |
| Takıları damadın amcası taktı | Ana ve baba gibi davranan değilse, alacağını nişanlıya temlik etmesi gerekebilir | Yargıtay 3. HD, 2021/4104 K. |
| Nişanlılardan biri vefat etti | Alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir | TMK m. 122/1; TBMM S. Sayısı 398 gerekçesi |
| Nişan evlenmeyle sonuçlandı, sonra boşanma davası açıldı | 122 uygulanmaz; takılar evlilik hukukuna göre değerlendirilir | TMK m. 122/1 |
| Nişan bozulunca takılar zorla geri alındı | Suç oluşturabilir | Yargıtay 6. CD, 2024/239 K. |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Alyans alışılmış hediyedir ve geri istenemez; diğer tüm altın ve ziynetler ile hediye edilen saat geri verilir
Nişanda nişanlıya altı adet toplam 120 gram bilezik, tuğralı kolye, tektaş yüzük ve alyans takılmıştı. Nişan bozulunca takıları veren taraf iade istedi; ilk derece mahkemesi alyans dahil tüm ziynetlerin bedeline hükmetti. Karşı taraf da karşı dava açarak kendi verdiği saat ve diğer eşyaları istedi; bu talep tümden reddedildi. Daire, nişanın bozulması nedeniyle hediyelerin geri verilmesinde kusur aranmadığını, alyans dışındaki tüm altın, takı ve ziynetlerin alışılmışın dışında hediye olduğunu belirtti. Alyansın da iadesine karar verilmesini hatalı buldu. Karşı taraf, hediye edilen saatin varlığını ve kendisinde olduğunu kabul ettiği için saatin iadesi talebinin reddini de doğru bulmadı ve kararı bu yönlerden bozdu.
“Yargıtay içtihatlarında, nişan yüzüğü dışında kalan tüm altın, takı ve ziynet eşyaları alışılmışın dışında hediye olarak kabul edilmiştir.”
Ne anlama geliyor? Hediye iadesi iki yönlüdür: her iki taraf da verdiği alışılmışın dışındaki hediyeleri isteyebilir. Alyans ise istisnadır.
Hediyeyi geri isteyebilen, onu verendir: hediye verdiğini ileri sürmeyen kişinin ziynet talebi reddedilir
Davacı, resmî nikâh kıyılmadan evlendiği kişiden, müşterek çocuğun giderleri için tazminat, düğün töreninde takılan ziynetlerin bedeli ve resmî evlilik gerçekleşmediği için manevi tazminat istedi. Aile mahkemesi ziynet talebini kabul etti. Daire, nişan bozulması nedeniyle hediyelerin geri verilmesine ilişkin ilkeleri hatırlattı: alışılmış hediyeler geri istenemez, alyans dışındaki tüm ziynetler alışılmışın dışındadır ve bu davalarda kusur aranmaz. Ancak davacının davalıya herhangi bir hediye verdiğini ileri sürmediğini, bu nedenle ziynet talebinin de reddi gerektiğini belirterek kararı bozdu.
“Temyiz incelemesine konu eldeki davada; davacı, davalıya herhangi bir hediye verdiğini ileri sürmemiştir.”
Ne anlama geliyor? 122. madde "verenler tarafından geri istenebilir" der. Dava dilekçesinde hangi hediyeyi kimin verdiği açıkça yazılmalıdır.
Nişan takılarını çoğu zaman aile büyükleri takar: bu takılar da nişanlı adına takılmış sayılır
Taraflar Eylül 2014'te nişanlanmış, nişan Nisan 2015'te bozulmuştu. Davacı nişanlı, nişanda karşı tarafa bilezikler, beşibirlik, altın ve para verildiğini belirterek aynen iadesini, olmadığı takdirde bedelini istedi. Dosya Yargıtay'a birkaç kez geldi. Önceki bozma kararlarında, ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların nişanlı adına taktığı takıların nişanlı tarafından takılmış sayılacağı ve takı takan yakınların alacaklarını nişanlıya temlik edebileceği kabul edildi. Mahkeme sonunda nişan videosunun dökümü ve kuyumcu bilirkişi raporuyla takıları belirleyerek karar verdi; Daire bu kararı onadı.
“nişan törenlerinde takılan takıların bizzat davacı nişanlı tarafından takılması zorunluluğu bulunmadığı, ana-babanın ya da onlar gibi davrananların nişanlı adına taktıkları takıların, davacı nişanlı tarafından takılmış sayılacağı ve nişanın bozulması durumunda da bizzat talep edilebileceği”
Ne anlama geliyor? Alıntılanan ilke, aynı dosyada verilen 3. HD'nin 2016/21757 E., 2018/9618 K. sayılı bozma kararından aktarılmıştır. Takıların video ve fotoğraflarla belgelenmesi ispatın temelidir.
Nişanda takı takan yakınlar alacaklarını nişanlıya temlik ederse, nişanlı bu takıları da dava edebilir
Nişanın bozulması üzerine davacı nişanlı, nişanda karşı tarafa takılan takıların iadesini istedi. Takıların bir kısmını davacının yakınları takmıştı; yakınlar bu takılardan doğan haklarını davacıya temlik ettiklerini gösteren sözleşmeler düzenlemiş ve bunlar dosyaya sunulmuştu. Mahkeme, davacının bu takılar yönünden dava açma sıfatı bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetti. Daire, taraf sıfatının mahkemece kendiliğinden gözetileceğini hatırlattı. Temlik sözleşmeleriyle davacının temlik alan sıfatıyla dava hakkını kazandığını belirterek davanın esasına girilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu.
“mahkemece, davacının yakınları tarafından nişan sırasında takılan hediyelere ilişkin temlik sözleşmeleri ile davacının, temlik alan sıfatıyla dava hakkını kazanmış olduğu gözetilerek, davanın esasına girilmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken”
Ne anlama geliyor? Takıyı takan kişi nişanlının ana ve babası ya da onlar gibi davranan biri değilse, yazılı bir temlik sözleşmesi dava hakkını güvence altına alır (TBK m. 183 vd.).
Kullanılmakla eskiyen telefon ve müzik çalar iade edilmez; nişanlıya harçlık olarak verilen para hediye değildir
Davacı, nişanlılık döneminde ortak hesaba para yatırdığını, ayrıca cep telefonu, MP3 çalar, giyim eşyası ve ziynet hediye ettiğini belirterek nişanın haksız bozulduğunu ileri sürdü ve iadelerini istedi. Mahkeme, hesaba yatırılan paranın ve cep telefonu ile MP3 çaların iadesine karar verdi. Daire, paranın öğrenci olan nişanlıya okul giderleri için gönderildiğini, harçlık niteliğindeki paraların hediye kapsamına girmediğini belirtti. Kullanılmakla eskiyen telefon ve MP3 çaların da iadesine karar verilemeyeceğini kabul ederek kararı bozdu.
“Kabule göre de, kural olarak, giyilmek ve kullanılmakla eskiyen veya tüketilen eşyaların (somut olayda olduğu gibi cep telefonu ve MP3 çaların) iadesine karar verilmez.”
Ne anlama geliyor? Günlük kullanıma dönük eşyalar ve ihtiyaç için verilen paralar 122 kapsamında geri istenmez. Değerini koruyan ziynetler ise geri istenebilir.
Hediye edilen bilezikleri ayrılmak isteyen kişinin bileğinden zorla çıkarmak nitelikli yağma sayıldı
Sanık, resmî nikâh kıyılmadan birlikte yaşadığı ve evlenme niyetini açıkladığı kişiye evlenmek amacıyla bir çift bilezik hediye etmişti. Resmî evlilik gecikince kişi sanıktan ayrılmaya karar verdi. Tartışma sırasında sanık bilezikleri istedi; kişi vermek istemeyince bilezikleri bileğinden zorla çıkararak aldı ve basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek şekilde yaralanmasına yol açtı. İlk derece mahkemesi, hediyeyle mülkiyeti ve zilyetliği karşı tarafa geçen bilezikleri zorla aldığı gerekçesiyle sanığı nitelikli yağmadan mahkûm etti. Yargıtay bu hükmü oy çokluğuyla onadı. Karşı oyda ise sanığın hakkı olduğunu düşünerek hareket ettiği ve TCK m. 150/1 ile m. 30'un uygulanması gerektiği savunuldu.
“sanığın daha önce hediye olarak katılana kendi rızasıyla verdiği bilezikleri katılandan istediği, katılanın artık zilyetliği ve mülkiyeti kendinde olan ve sanık tarafından hediye edilmekle gerek mülkiyeti ve gerekse de zilyetliği kendisine geçen bilezikleri sanığa vermek istememesi üzerine sanığın zor kullanmak suretiyle mağdurdaki bu bilezikleri alarak üzerine atılı yağma suçunu işlediğinin kabul edildiği”
Ne anlama geliyor? 122. madde hediyelerin geri istenmesine imkân verir, ama bu hak mahkeme yoluyla kullanılır. Zor kullanarak geri alma ağır cezai sonuçlar doğurabilir.
Nişanın varlığı tartışmalı bir olayda hediyeler bağışlama sayıldı: TBK 295'teki sebepler ispatlanmadıkça geri istenemez
Davacı, davalıyla bir süre sevgili olduklarını, sonra nişanlandıklarını, evlilik amacıyla ziynet eşyası, takı, kıyafet ve başka hediyeler aldığını ileri sürerek bunların iadesini ve tazminat istedi. Davalı, usulüne uygun bir nişan bulunmadığını, evlenme teklifini kabul etmediğini ve ziynetleri iade ettiğini savundu. Mahkeme asıl davayı kısmen kabul etti. Daire, davacının aldığı hediyeler ile ziynet eşyalarının bağışlama niteliğinde olduğunu ve davalının mülkiyetine geçtiğini belirtti. Bağışlamadan dönmeyi haklı kılan ve TBK m. 295'te sınırlı olarak sayılan sebepler ileri sürülüp ispat edilmediği için asıl davanın tümden reddi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu.
“davacının davalıya aldığı hediyeler ile ziynet eşyaları bağışlama niteliğinde olup davalının mülkiyetine geçtiğinden ve bağışlamadan rücu edilebilmesi için yukarıda anılan 6098 sayılı TBK'nın 295. maddesinde açıkça belirtilen sınırlı sayıdaki sebeplerin ileri sürülmediği ve ispat edilemediğinden”
Ne anlama geliyor? 122 yalnızca geçerli bir nişanda uygulanır. Nişanın varlığı ispatlanamazsa hediyeleri geri almak çok daha zordur; nişanın ispatına ilişkin açıklamalar için TMK m. 118 sayfasına bakınız.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 86 ncı maddesini karşılamaktadır. Maddede nişanı sona erdiren sebeplerin tek tek (bozulma, ölüm, gaiplik kararı şeklinde) sayılması yerine "Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse" ifadesi kullanılmıştır. Böylece nişanlılık evlenme dışında her ne sebeple sona ererse ersin bu madde gereğince hediyelerin geri verilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.
Maddenin ikinci fıkrasında "hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa" karşılığının sebepsiz zenginleşme kurallarına göre geri verilmesi öngörülmüştür. Birçok hâllerde aynen mevcut olmayan hediye mislen mevcuttur. Buna rağmen yürürlükteki hükme göre davalının sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre hediye yerine bir bedel ödemek suretiyle kurtulması, özellikle paranın değer kaybına uğradığı büyük oranlı enflasyonların yaşandığı dönemlerde haksız sonuçlara yol açmaktadır. Bu nedenle maddeye hediyenin sadece aynen bulunmamasının yeterli olmadığı, mislen mevcut ise yine davalının hediyeyi mislen temin edip tazmin etmesi esası eklenerek, mislen ifası mümkün olmayan bir hediye söz konusu ise, o zaman bunun yerine değerinin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre para olarak ödenmesine karar verilmesi kabul edilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 63Madde 3. — Maddede yapılan değişiklikle, nişanın bozulması halinde hediyeleri iade yükümlülüğü yalnız nişanlıların birbirlerine verdikleri mutad dışı hediyeler için değil bir nişanlının ana ve babasının veya onlar gibi hareket edenlerin diğer nişanlıya verdikleri mutad dışı hediyeler için de kabul edilmiştir. Ölüm sebebiyle nişanın bozulması halinde hediyelerin geri verilmesi için dava açılamayacağı hükmü kaldırılmış, ölüm sebebi ile nişanlılığın sona ermesi halinde de, diğer nişanın bozulması hallerinde olduğu gibi mutad dışı hediyelerin geri istenebileceği kabul edilmiştir.
743 Sayılı Türk Kanunu Medenisinin Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine... Dair Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 398 (18. Dönem), s. 2743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Nişan bozulur veya nişanlılardan biri ölür veya gaipliğine karar verilirse nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi hareket edenlerin diğer nişanlıya vermiş oldukları mutad dışı hediyeler verenler tarafından geri istenebilir. Hediye aynen mevcut değil ise, karşılığı sebepsiz zenginleşme kurallarına göre iade edilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 86 (1990 sonrası) | 4721 sayılı Kanun m. 122 | |
|---|---|---|
| Sona erme sebepleri | Bozulma, ölüm, gaiplik kararı tek tek sayılıyordu | "Evlenme dışındaki bir sebeple" sona erme |
| Kapsam | Nişanlıların ve ana ve babanın ya da onlar gibi hareket edenlerin verdiği mutat dışı hediyeler | Aynı; "alışılmışın dışındaki hediyeler" |
| Hediye yoksa | Doğrudan sebepsiz zenginleşme | Önce mislen iade, o da mümkün değilse sebepsiz zenginleşme |
1990 değişikliğinde Hükümet tasarısı yalnızca bozulma ve ölüm hâllerini sayıyordu; Adalet Komisyonu metne gaiplik kararını da ekledi (TBMM S. Sayısı: 398, s. 14–15).
Değişiklik geçmişi
TMK m. 122, 01.01.2002'de yürürlüğe girdiğinden bu yana hiç değiştirilmemiştir. mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir Anayasa Mahkemesi iptal notu da yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 118: Nişanlanma; hediye iadesinin ön şartı olan geçerli nişan.
- TMK m. 119: Evlenmeye zorlama yasağı; cayma tazminatı ve ceza şartı dava edilemez.
- TMK m. 120 ve m. 121: Nişanın bozulmasında maddi ve manevi tazminat.
- TMK m. 123: Nişanlılıktan doğan davalarda bir yıllık zamanaşımı.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 77 vd., 183, 285, 295: Sebepsiz zenginleşme, alacağın devri, bağışlama ve bağışlamadan dönme.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 148–150: Yağma ve hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili.
Nişan hediyeleri, takılar ve altınların iadesi konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 122 ne diyor?
TMK m. 122'ye göre nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların diğer nişanlıya vermiş oldukları alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir. Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.
Nişan bozulunca takılar geri verilir mi?
Evet. Alyans dışındaki altın, takı ve ziynet eşyaları alışılmışın dışında hediye sayılır ve nişan bozulunca veren tarafından geri istenebilir (Yargıtay 2. HD, 2026/2520 E., 2026/4879 K., 29.04.2026).
Nişanı bozan taraf takıları geri isteyebilir mi?
Evet. Hediyelerin geri verilmesinde kusur aranmaz; nişanı kimin bozduğu önemli değildir (Yargıtay 2. HD, 2026/2520 E., 2026/4879 K., 29.04.2026). Ancak nişanı haksız bozan taraf, ayrıca maddi ve manevi tazminatla sorumlu olabilir (m. 120, 121).
Alyans geri verilir mi?
Hayır. Yargıtay'a göre nişan yüzüğü (alyans) alışılmış hediyedir ve geri istenemez (Yargıtay 2. HD, 2026/2520 E., 2026/4879 K., 29.04.2026).
Altınlar bozdurulduysa ne olur?
Hediye aynen mevcut değilse mislen, yani aynı cins, ayar ve ağırlıkta altın olarak geri verilir. O da mümkün değilse sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır (TMK m. 122/2). Mislen iade, TBMM gerekçesine göre enflasyon karşısında hediyeyi verenin korunması için getirilmiştir.
Nişanda akrabaların taktığı altınları kim isteyebilir?
Ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların nişanlı adına taktığı takılar nişanlı tarafından takılmış sayılır ve nişanlı tarafından istenebilir. Diğer yakınlar alacaklarını nişanlıya temlik ederse nişanlı bu takıları da dava edebilir (Yargıtay 3. HD, 2021/1728 E., 2021/4104 K., 14.04.2021).
Kıyafet, gelinlik ve telefon geri istenir mi?
Kural olarak hayır. Giymekle, kullanmakla eskiyen ve tüketilen eşyalar alışılmış hediye sayılır ve iadesine karar verilmez (Yargıtay 3. HD, 2018/7816 E., 2019/6769 K., 17.09.2019).
Nişanlı vefat ederse hediyeler geri istenir mi?
Evet. Nişanlılık evlenme dışındaki herhangi bir sebeple, ölüm dahil, sona ererse alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir (TMK m. 122/1). Ölüm hâlinde dava açılamayacağına ilişkin eski kural 1990'da kaldırılmıştır.
Takıları kendim geri alabilir miyim?
Hayır. Hediye verildiğinde mülkiyeti karşı tarafa geçer; geri verilmesi mahkeme yoluyla istenir. Bilezikleri zorla geri alan kişi hakkında nitelikli yağma suçundan verilen mahkûmiyet Yargıtay tarafından onanmıştır (Yargıtay 6. CD, 2022/4302 E., 2024/239 K., 10.01.2024).
Hediye iadesi davası için süre ne kadar?
Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 123).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 118–123
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 86 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 122 gerekçesi, s. 63
- 743 Sayılı Türk Kanunu Medenisinin Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine... Dair Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 398 (18. Dönem), s. 2, 14–15
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 77, 183, 285, 295
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 148–150
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 341, 362, 389
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Yargıtay 2. HD, 2026/2520 E., 2026/4879 K., 29.04.2026
- Yargıtay 2. HD, 2024/6487 E., 2024/8165 K., 01.11.2024
- Yargıtay 2. HD, 2025/6945 E., 2025/7429 K., 17.09.2025
- Yargıtay 3. HD, 2021/1728 E., 2021/4104 K., 14.04.2021
- Yargıtay 3. HD, 2018/7816 E., 2019/6769 K., 17.09.2019
- Yargıtay 3. HD, 2018/3648 E., 2019/3681 K., 24.04.2019
- Yargıtay 3. HD, 2016/21296 E., 2018/8658 K., 18.09.2018
- Yargıtay 3. HD, 2017/16500 E., 2018/5930 K., 28.05.2018
- Yargıtay 3. HD, 2014/16315 E., 2015/9516 K., 26.05.2015
- Yargıtay 3. HD, 2010/23167 E., 2011/5333 K., 04.04.2011
- Yargıtay 4. HD, 2018/942 E., 2020/3602 K., 22.10.2020
- Yargıtay 6. CD, 2022/4302 E., 2024/239 K., 10.01.2024