Evet, olabilir; baskı hangi yönde olursa olsun kusur olarak değerlendirildi. Kimse ibadete, dini ayin ve törenlere katılmaya, dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz (Anayasa m. 24/3). Başörtüsü takması için eşine psikolojik baskı uygulayan erkeğin tam kusurlu sayıldığı karar onandı (Yargıtay 2. HD, 2024/74 E., 2024/7568 K., 17.10.2024). Eşinin başörtüsünü, giyim şeklini evlenmeden önce bildiği hâlde evlilikten sonra sorun hâline getiren ve ona sosyal ve duygusal şiddet uygulayan erkek de tam kusurlu bulundu (Yargıtay 2. HD, 2022/10488 E., 2023/1353 K., 23.03.2023). Dini baskı iddiası ise tanıkla ispatlanamayınca kabul görmedi (Yargıtay 2. HD, 2023/2791 E., 2024/197 K., 11.01.2024).
- İnanç özgürlüğü evlilikte de geçerli. Kimse ibadete zorlanamaz, inancı nedeniyle kınanamaz.
- Başörtüsüne zorlamak kusur sayıldı. Eşine başörtüsü takması için baskı yapan erkek tam kusurlu bulundu.
- Başörtüsünü sorun etmek de kusur sayıldı. Evlenmeden önce bildiği giyim şeklini sonradan sorun eden erkek tam kusurlu bulundu.
- İnancı aşağılamak kusur sayıldı. Eşinin dini inançlarını aşağılayan sözler kusur olarak yüklendi.
- Eski olaylar affedilmiş sayılabilir. Çocuklara namaz baskısından sonra evliliğin sürmesi bu vakıanın yüklenmemesine yol açtı.
- İddia ispat ister. Dini gruba katılma ve baskı iddiası görgü tanığıyla ispatlanamayınca dava reddedildi.
- Cebir ve tehdit suç olabilir. İnancını değiştirmeye ya da açıklamaya zorlamak ceza kanununda ayrıca düzenlenir.
Din ve vicdan özgürlüğü evlilikte nasıl korunur?
Herkes, vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. 14 üncü madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet, dini ayin ve törenler serbesttir. Kimse, ibadete, dini ayin ve törenlere katılmaya, dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 24Eşler birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamakla yükümlüdür (TMK m. 185/2). Aşağıdaki kararlarda eşini belli bir kıyafete zorlamak, eşinin giyim şeklini sorun etmek ve inancını aşağılamak genel boşanma sebebi içinde kusur olarak değerlendirildi (TMK m. 166/1). Cebir veya tehdit kullanarak bir kimseyi dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya veya değiştirmeye zorlamak ya da bunları açıklamaktan men etmek ayrıca suçtur (TCK m. 115/1).
| Durum | Değerlendirme | Karar |
|---|---|---|
| Başörtüsü takması için eşine psikolojik baskı uygulamak | Erkek tam kusurlu | Yargıtay 2. HD, 2024/7568 K. |
| Kapalı giyinme ve peçe takma baskısı, çocukları okula göndermek istememek | Erkek tam kusurlu | Yargıtay 2. HD, 2024/7527 K. |
| Evlenmeden önce bildiği başörtüsünü sonradan sorun etmek, sosyal ve duygusal şiddet | Erkek tam kusurlu, kadına manevi tazminat | Yargıtay 2. HD, 2023/1353 K. |
| Eşinin dini inançlarını aşağılayan sözler | Kadına kusur yüklendi | Yargıtay 2. HD, 2023/4575 K. |
| Çocuklara kırıcı sözlerle namaz baskısı; sonrasında evliliğin sürmesi | Affedilmiş sayıldı | Yargıtay 2. HD, 2023/2728 K. |
| Eşinin dini bir gruba katılıp baskı yaptığı iddiası | Tanıkla ispatlanamadı | Yargıtay 2. HD, 2024/197 K. |
Mahkemeler nasıl değerlendirdi?
Kadın, eşinin kendisini annesiyle birlikte yaşamaya zorladığını, kimlerle görüşeceğine ve ne yapacağına karıştığını ve başörtüsü takması için baskı uyguladığını ileri sürerek dava açtı; erkek de karşı dava açtı. Antalya 9. Aile Mahkemesi, erkeğin başörtüsü takması konusunda eşine psikolojik baskı uyguladığını belirleyerek erkeği tam kusurlu saydı; kadının davasını kabul, erkeğin davasını reddetti ve kadın yararına maddi ve manevi tazminata hükmetti. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi istinaf başvurusunu esastan reddetti; Yargıtay erkeğin temyizi üzerine kararı onadı.
Ne anlama geliyor? Eşinizin nasıl giyineceğine ve inancını nasıl yaşayacağına karar vermek sizin elinizde değildir. Bu konudaki ısrarlı baskı, tek başına tam kusura götürebildi.
Kadının açtığı davada ilk derece mahkemesi, tarafların kadının başörtüsü yüzünden tartıştığını, erkeğin eşinin giyim şeklini evlenmeden önce bildiği hâlde bunu evlilikten sonra sorun hâline getirdiğini ve kadına sosyal ve duygusal şiddet uyguladığını belirledi. Erkek tam kusurlu sayıldı; velâyet anneye verildi ve kadın yararına manevi tazminata hükmedildi. Bölge adliye mahkemesi erkeğin istinaf başvurusunu esastan reddetti. Erkek temyizde eşinin yaşam biçimine ve kıyafetine karışmadığını, yalnız onu bazı gruplardan uzak durması için uyardığını savundu; Yargıtay kararı onadı.
Ne anlama geliyor? Evlenmeden önce kabul ettiğiniz bir giyim şeklini ya da inanç pratiğini evlendikten sonra sorun hâline getirmek, baskının yönü ne olursa olsun kusur sayılabilir.
Erkek, eşinin bir dini gruba katılıp onun etkisinde kaldığını, kendisine dini baskı yaptığını, bu grup için para istediğini ve hastalığında kendisiyle ilgilenmediğini ileri sürerek dava açtı. Taşova Asliye Hukuk (Aile) Mahkemesi, bu iddiaların erkeğin dayandığı tanık beyanlarıyla ispatlanamadığını belirtti; kadının tanıkları ve sunduğu ekran görüntüleri ise erkeğin başka bir kadınla birlikteliğini ortaya koyuyordu. Erkek tam kusurlu sayıldı ve davası reddedildi. Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi kadın yararına tedbir nafakasına hükmetti, erkeğin istinaf başvurusunu esastan reddetti; Yargıtay kararı onadı.
Ne anlama geliyor? Dini baskı iddiası da somut olay ve görgü tanığı ister. Karşı tarafın daha ağır bir kusuru ispatlanırsa, ispatlanamayan baskı iddiası sonucu değiştirmez.
Eşine kapalı giyinmesi ve peçe takması konusunda baskı yapan, ortak çocukları okula göndermek istemeyen ve eve gelen misafirlere de giyimleri konusunda talimat veren erkek tam kusurlu, kadın kusursuz sayıldı; karar onandı (Yargıtay 2. HD, 2024/456 E., 2024/7527 K., 16.10.2024). Eşinin dini inançlarını "yobaz, hacı, imam" gibi sözlerle aşağılayan kadına da kusur yüklendi; erkeğin psikolojik şiddet içeren diğer davranışları nedeniyle erkek ağır, kadın hafif kusurlu sayıldı ve karar onandı (Yargıtay 2. HD, 2023/6315 E., 2023/4575 K., 05.10.2023).
Çocuklara dini baskı ve af
Çocuğun dini eğitimini belirleme hakkı ana ve babaya aittir; ergin, dinini seçmekte özgürdür (TMK m. 341). Bölge adliye mahkemesi, ortak çocuklara kırıcı sözlerle namaz kılmaları konusunda baskı yapma vakıasından sonra evlilik devam ettiği için bunu erkeğe kusur olarak yüklemedi; erkek, eşine hakaret, çocuklara şiddet ve eşini ölümle tehdit gibi diğer davranışlarıyla yine tam kusurluydu ve karar onandı (Yargıtay 2. HD, 2023/27 E., 2023/2728 K., 25.05.2023).
Baskı şiddete, tehdide ya da özgürlüğün keyfi olarak engellenmesine dönüşüyorsa koruma tedbirleri gündeme gelir; 6284 sayılı Kanun şiddeti, psikolojik zarar doğuran davranışları, buna yönelik tehdit ve baskıyı ya da özgürlüğün keyfi engellenmesini de içerecek biçimde tanımlar (6284 m. 2/1-d). Koruma kararlarını darp raporu ve uzaklaştırma kararı rehberinde anlattım.
Dini baskı nasıl ispatlanır?
- Görgü tanığı: Baskıya bizzat tanık olan kişiler; iddialar tanık beyanlarıyla ispatlanamayınca kabul görmedi (Yargıtay 2. HD, 2023/2791 E., 2024/197 K., 11.01.2024).
- Mesajlar: Kıyafet ya da ibadet konusunda ısrar eden, aşağılayan yazışmalar; hukuka uygun yolla elde edilmelidir (HMK m. 189/2). Sunum yolunu WhatsApp yazışmaları delil olur mu rehberinde anlattım.
- Önceki kabul: Eşinizin inanç pratiğinizi ya da giyim şeklinizi evlenmeden önce bildiğini gösteren fotoğraf, tanık ve yazışmalar (Yargıtay 2. HD, 2022/10488 E., 2023/1353 K., 23.03.2023).
- Tarihler: Eski olaylardan sonra evliliği sürdürmek affetme sayılabilir; baskının devam ettiğini gösteren yakın tarihli olayları öne çıkarın.
Tanık seçimini boşanma davasında tanık rehberinde anlattım.
Tazminat ve nafaka
- Tazminat: Kusursuz veya daha az kusurlu taraf maddi, kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174). Başörtüsü baskısı uygulayan erkeğin tam kusurlu sayıldığı dosyada kadın yararına maddi ve manevi tazminata hükmedildi (Yargıtay 2. HD, 2024/74 E., 2024/7568 K., 17.10.2024).
- Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla nafaka isteyebilir (TMK m. 175).
Süresiz nafaka: TMK m. 175'teki "süresiz olarak" ibaresinin iptal edildiği 4 Haziran 2026'da basına yansıdı (Anayasa Mahkemesi Genel Kurul gündemi, 4 Haziran 2026, E.2025/156). 27 Eylül 2026 itibarıyla gerekçeli karar Resmî Gazete'de yayımlanmadı; TMK m. 175 bugünkü hâliyle uygulanır. Ayrıntıları süresiz nafaka kaldırıldı mı rehberinde anlattım.
Kusur derecelerinin sonuçlarını boşanmada kusur rehberinde anlattım.
- Olayları tarihleriyle yazın.
Kıyafet, ibadet ya da yaşam biçimi konusundaki baskının ne zaman ve nasıl olduğunu not edin.
- Yazışmaları saklayın.
Israr, tehdit ya da aşağılama içeren mesajları tarihleriyle koruyun.
- Önceki durumu gösterin.
Evlenmeden önceki giyim şeklinizi ve inanç pratiğinizi eşinizin bildiğini gösteren kayıtları toplayın.
- Görgü tanığı seçin.
Baskıya bizzat tanık olan kişileri tanık listesine yazın.
- Çocukları koruyun.
Çocuklara yönelik baskı ve şiddeti ayrıca belgeleyin; gerekirse koruma tedbiri isteyin.
- Aynı dille karşılık vermeyin.
Eşinizin inancını aşağılamak sizi de kusurlu kılabilir.
Dini baskının öne çıktığı bir boşanma dosyasında delil ve dilekçe stratejinizi değerlendirmek için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Dini baskı boşanma sebebi mi?
Genel boşanma sebebi içinde kusur olarak değerlendirildi; başörtüsü takması için eşine psikolojik baskı uygulayan erkek tam kusurlu sayıldı (Yargıtay 2. HD, 2024/74 E., 2024/7568 K., 17.10.2024).
Eşim başörtümü çıkarmam için baskı yapıyor, ne yapabilirim?
Evlenmeden önce bildiği giyim şeklini sonradan sorun eden ve sosyal ve duygusal şiddet uygulayan erkek tam kusurlu sayıldı (Yargıtay 2. HD, 2022/10488 E., 2023/1353 K., 23.03.2023).
Eşim inancımla alay ediyor, ibadetime karışıyor; bu kusur mu?
İbadet serbesttir ve kimse inancından dolayı kınanamaz (Anayasa m. 24); eşinin dini inançlarını aşağılayan sözler söyleyen kadına kusur yüklendi (Yargıtay 2. HD, 2023/6315 E., 2023/4575 K., 05.10.2023).
Eşim çocuklarıma zorla namaz kıldırıyor, ne olur?
Çocuğun dini eğitimini ana ve baba birlikte belirler (TMK m. 341). Bu baskıdan sonra evlilik sürdüğü için vakıa affedilmiş sayıldı; olayların tarihlerine dikkat edin (Yargıtay 2. HD, 2023/27 E., 2023/2728 K., 25.05.2023).
Eşim bir cemaate katıldı, boşanabilir miyim?
Dini gruba katılma ve baskı iddiası görgü tanığıyla ispatlanamayınca kabul görmedi (Yargıtay 2. HD, 2023/2791 E., 2024/197 K., 11.01.2024). Somut olayları ve delilleri hazırlamanız gerekir.
Dini baskı suç mu?
Cebir veya tehdit kullanarak bir kimseyi dini inancını açıklamaya veya değiştirmeye zorlamak ya da açıklamaktan men etmek suçtur (TCK m. 115/1).
Dini baskı yapan eşten tazminat alabilir miyim?
Daha az kusurluysanız isteyebilirsiniz (TMK m. 174); başörtüsü baskısı nedeniyle tam kusurlu sayılan erkek aleyhine maddi ve manevi tazminata hükmedildi (Yargıtay 2. HD, 2024/74 E., 2024/7568 K., 17.10.2024).