Anlaşmalı boşanmada kusur araştırılmadığı için tazminat, eşlerin iradesine dayanır: Protokole yazılan tutar kusur şartı aranmadan borç olur. Hukuk Genel Kurulu’na göre eşler boşanmanın mali sonuçlarındaki uyuşmazlığı nihai olarak çözmüş sayılır; bu nedenle anlaşmalı boşanmadan sonra artık boşanma sebebiyle maddi ve manevi tazminat istenemez, yeniden kusur araştırması da yapılamaz. Tazminatı “saklı tutarak” anlaşmalı boşanma kararı alınamaz. Bunun sınırı, boşanma kararından sonra öğrenilen olaylardır: Genel Kurul, soybağı olgusunu boşanmadan sonra öğrenen eşin açtığı davayı boşanmanın eki değil, genel hükümlere dayalı haksız fiil davası saymıştır. Manevi tazminat irat olarak ödenemez; maddi tazminat toptan veya irat biçiminde kararlaştırılabilir. Boşanma ilamına bağlı tazminat, karar kesinleşmeden icra edilemez. Ödeme tarihi, faiz ve cezai şart yazılmalıdır.
Anlaşmalı boşanmada tazminat alınabilir mi?#
Evet, ama protokole yazılması şartıyla. Eşler maddi ve manevi tazminat kararlaştırabilir ya da karşılıklı talep etmediklerini yazabilir. TMK m. 174’teki kusur ve zarar şartları burada tartışılmaz. Kanundaki kural “kusursuz veya daha az kusurlu taraf”tan söz etse de anlaşmalı boşanmada hâkim kusur araştırmadığından, öğretide daha fazla kusurlu veya zarara uğramamış olan eşin de protokolle tazminat alabileceği belirtilir (Doğan, s. 774-775). Türü belirtilmeyen bir ödeme için hâkim açıklama isteyebilir; bu nedenle “maddi tazminat” ve “manevi tazminat” ayrı ayrı yazılmalıdır (Doğan, s. 775).
Boşandıktan sonra tazminat davası açılabilir mi?#
Hayır. Bu, Hukuk Genel Kurulu’nun 2019 tarihli kararıyla açıklığa kavuşmuştur.
Anlaşmalı boşanmadan sonra artık boşanma sebebiyle maddi ve manevi tazminat istenemez
Taraflar 2002’de boşanmıştı. Dava evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle açılmış, ama duruşmada kadın “boşanmaya karar verilsin, nafaka talebimden vazgeçiyorum”, erkek de “davayı kabul ediyorum” demiş, sözler imzayla tutanağa geçmişti. Kadın 2012’de maddi ve manevi tazminat davası açtı; mahkeme kabul etti. Genel Kurul bu kararı oyçokluğuyla bozmuştur:
“Böyle bir durumda tarafların boşanmanın mali sonuçlarına ilişkin aralarındaki ihtilafı nihai olarak çözdükleri ve ilişkilerini tasfiye ettikleri kabul edilir.”
Değerlendirme. Karar iki kuralı bir arada getirir. Anlaşmalı boşanma kararının niteliği, kararın adına değil tutanaktaki ortak iradeye göre belirlenir; ve anlaşmalı boşanmadan sonra kusura dayanan mali istemler kapanır. Kusur belirlenmemiş bir kararda, sonradan kusur tartışması açılamaz.
Daire de bu görüşü sürdürmektedir. 2017’de anlaşmalı olarak boşanan bir kadının, protokolde gösterilmeyen mallar için mal rejimi davası açması mümkün görülmüş, ama sonradan istediği maddi ve manevi tazminatın reddi onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/8549 E., 2024/697 K., 08.02.2024). Öğretide bir görüş, talebin sehven yapılmamış olmasından bağımsız olarak sonradan da dava açılabileceğini savunsa da, tarafların bu konulara yer vermemesi vazgeçme sayılır; bu görüş HGK kararıyla uyumludur (Doğan, s. 774).
TMK m. 178’deki bir yıllık süre de burada yardımcı olmaz: Bu süre, boşanmadan doğan dava haklarının zamanaşımıdır ve anlaşmalı boşanmada zaten yukarıdaki kural uygulanır.
Tazminat hakkı saklı tutularak anlaşmalı boşanılabilir mi?#
Hayır. Yargıtay’a göre “tazminat haklarının saklı tutulması, bu husustaki ihtilafın devam ettiğini ve bu ihtilafın çözümünün ileriye bırakıldığını” gösterir; bu şekilde anlaşmalı boşanma kararı verilemez (Yargıtay 2. HD, 13.01.2015, E. 2014/16344, K. 2015/169 (aktaran Doğan, s. 773-774)). Tazminat konusunda anlaşılamıyorsa dava çekişmeli olarak yürür. Protokole “tazminat haklarımız saklıdır” yazmak, ileride de anlaşmalı boşanma kararının bozulmasına yol açabilir.
Boşandıktan sonra öğrenilen olay için dava açılabilir mi?#
Kural olarak anlaşmalı boşanma yukarıda açıklanan sonucu doğurur; ancak boşanma kararının kesinleşmesinden sonra ortaya çıkan olaylar bakımından genel hükümlere başvurulabilir. Hukuk Genel Kurulu, eşlerin TMK m. 166/3 uyarınca boşandığı bir dosyada, erkeğin kararın kesinleşmesinden sonra evlilik içinde doğan çocuğun kendisinden olmadığını öğrenip açtığı manevi tazminat davasını şöyle nitelendirmiştir:
boşanma kararının kesinleşmesinden sonra varlığı anlaşılan vakıaya dayalı olarak açılan davanın, TMK’nın 178 ve 174/2 maddeleri uyarınca boşanma davasının feri niteliğindeki manevi tazminat davası olarak kabulü mümkün olmayıp, dava TBK’nın genel hükümleri uyarınca haksız eylemden kaynaklanan manevi tazminat istemine ilişkindir (Yargıtay HGK, 2017/2493 E., 2021/108 K., 18.02.2021; Kurulda davanın TMK m. 174/2 kapsamında olduğu görüşü benimsenmemiştir).
Bu karar, eşlerin bilmediği olaylar bakımından önemli bir kapıdır: Protokol, eşlerin bildiği veya bilmesi gereken olaylardan doğan boşanma tazminatlarını kapatır; sonradan öğrenilen ve kişilik hakkını ağır biçimde zedeleyen olaylardan doğan haksız fiil davasını kapatmaz. Kanaatimizce bu ayrım, her dosyada olayın niteliği ve öğrenme tarihi yönünden ayrıca değerlendirilmelidir. Dava da aile mahkemesinde değil, genel hükümlere göre asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Tazminat nasıl ödenir, irat olur mu?#
Maddi tazminat “toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde” ödenebilir; manevi tazminat irat olarak ödenemez (TMK m. 176/1-2). Protokolde taksit yazılması mümkündür; ancak taksitli maddi tazminatın irat mı, belirli bir toplam borcun ödeme planı mı olduğu açıkça belirtilmelidir. İrat sayılan maddi tazminat, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kalkar (TMK m. 176/3); toplam borcun taksitlendirilmesi ise böyle sona ermez. Tek cümle bu farkı belirler.
Öğretide tazminatın para dışında bir değerle, taşınmaz devriyle de ödenebileceği kabul edilir. Daire, “her ne sebeple olursa olsun” devir yapılmazsa 120.000 TL tazminat ödeneceği yazılan bir protokolü, devir borcunu seçimlik kılan değil ceza koşulu öngören bir düzenleme olarak yorumlamıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/10111 E., 2023/3343 K., 20.06.2023). Başka bir dosyada, maddi tazminat olarak kadının belirleyeceği ve en fazla 3.000.000 ABD Doları değerinde bir taşınmazın alınıp onun adına tescil edilmesi kararlaştırılmıştı; kadının alacağı, ihtarda gösterdiği iki taşınmazdan ihtar tarihinde değeri düşük olana göre hesaplanmak üzere karar oyçokluğuyla bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2025/8207 E., 2026/5354 K., 11.05.2026).
Protokoldeki tazminat ne zaman ödenir, ne zaman icra edilir?#
Eşlerin yazdığı tarihte. Tarih yazılmamışsa alacaklı bir ihtarla borçluyu temerrüde düşürür (TBK m. 117). Kararın kesinleşmesinden önce tahsil edilemez; çünkü aile hukuku kararları kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m. 350/2, 367/2). 12. Hukuk Dairesi, nişanın bozulmasına ilişkin bir takip dosyasında genel kuralı hatırlatarak boşanma kararının eklentisi olan tazminat alacaklarının da aynı kurala tabi olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, 2025/3520 E., 2025/5878 K., 02.10.2025). 2. Hukuk Dairesi de boşanma eki tazminatta faizin boşanma kararının kesinleşmesinden işleyeceğini kabul etmektedir (Yargıtay 2. HD, 2025/4752 E., 2025/10740 K., 04.12.2025). Protokole “kararın kesinleşmesinden itibaren … gün içinde” diye yazılması bu nedenle en güvenli yoldur. Tahsil yolları ve zamanaşımı 20. Bölümde incelenmiştir.
Anlaşmalı boşanmada eşler boşanmanın mali sonuçlarına ilişkin uyuşmazlığı nihai olarak çözmüş sayılır; sonradan boşanma sebebiyle maddi ve manevi tazminat istenemez, kusur da araştırılamaz. Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra varlığı anlaşılan bir vakıaya dayanan dava ise genel hükümlere göre görülür (Yargıtay HGK, 2017/3067 E., 2019/512 K., 02.05.2019; Yargıtay HGK, 2017/2493 E., 2021/108 K., 18.02.2021; Yargıtay 2. HD, 2022/8549 E., 2024/697 K., 08.02.2024).
Protokolde tazminatı üç bilgiyle yazın: türü (maddi, manevi), tutarı ve vadesi. Vazgeçiliyorsa “Taraflar TMK m. 174 kapsamındaki maddi ve manevi tazminat haklarından karşılıklı olarak vazgeçmiştir” deyin. Tek taraflı vazgeçmede bunun karşılığında ne alındığını gösterin; hâkim dengesizliği sorabilir. Ödemeler için banka ve IBAN yazın, faizi ve cezai şartı belirtin. Eş, protokolde tazminatı üstlenecek durumda değilse sonradan icra edilemeyen bir rakamı yazmaktansa gerçekçi bir taksit planı yapın.
Bu bölümde anılan öğreti
- Doğan, Burak, “Türk Hukukunda Anlaşmalı Boşanma (TMK m. 166/III)”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, S. 2, 2024, s. 755–787