Muvazaalı Boşanma ve SGK 2026: Eski Eşle Yaşayanın Yetim Aylığı Kesilir mi?

Babasından yetim aylığı alan ve boşandıktan sonra eski eşiyle yeniden aynı evde yaşamaya başlayan danışanlarım, SGK'dan gelen borç yazısıyla şaşırır. Bu danışanlar, boşanmalarının gerçek olduğunu ve bunun aylığı koruyacağını düşünür. Oysa kanun boşanmanın samimiyetine değil, boşanmadan sonraki yaşama bakar.

Meslek hayatım boyunca yıllar sonra faiziyle geri istenen aylıklar yüzünden zor duruma düşen aileler gördüm. Bu rehberde kuralın kimleri kapsadığını, birlikte yaşamanın nasıl araştırıldığını, geri ödemenin ne kadar olabileceğini ve Kurum işlemine karşı izleyeceğiniz yolu sade bir dille anlatıyorum.

Muvazaalı boşanma ve SGK: kısa cevap

Kural nedir, kimleri kapsar?

5510 sayılı Kanun, ölen sigortalının çocuklarından yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan ya da dul kalan kızlarına ölüm aylığı bağlanmasını öngörür. Bunun için kızın Kanun kapsamında çalışmıyor olması ve kendi sigortalılığından aylık almıyor olması da gerekir (5510 s. K. m. 34/1-b).

Aynı Kanun bu hakkın kötüye kullanılmasını önlemek için ayrı bir kural koyar. Eşinden boşandığı hâlde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış gelir ve aylıkları kesilir; ödenmiş tutarlar geri alınır (5510 s. K. m. 56/2).

Kuralın daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almadığı ve 01.10.2008'de yürürlüğe girdiği kararlarda belirtilir (Yargıtay 10. HD, 2025/18511 E., 2026/5189 K., 21.04.2026). Kuralın iptali için Anayasa Mahkemesine yapılan başvuru reddedildi (AYM, E.2009/86, K.2011/70, 28.04.2011).

Babanız Emekli Sandığı'na tabiyse ne olur?

Bu konuda yargı kararları ayrışıyor. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 5434 sayılı Kanun kapsamında bağlanan yetim aylığında da 01.10.2008'den sonraki birlikte yaşama için kuralın uygulanacağını oyçokluğuyla kabul etti (Yargıtay 10. HD, 2025/18531 E., 2026/6105 K., 04.05.2026). Aynı kararın karşı oy yazısında ise Danıştay'ın, kurum işleminin iptali için idari yargıda açılan davalarda bu kuralın 5434 sayılı Kanun'a göre bağlanan yetim aylıklarına uygulanamayacağına istikrarlı biçimde karar verdiği aktarılır (Yargıtay 10. HD, 2025/18531 E., 2026/6105 K., 04.05.2026, karşı oy).

Bu ayrışma, hangi yargı yoluna gideceğinizi de etkiler. Babanız Emekli Sandığı iştirakçisi ya da emeklisiyse, dava açmadan önce yargı yolunu ve süreleri birlikte değerlendirmeniz gerekir.

Muvazaalı boşanma neden belirleyici değil?

Halk arasında "kâğıt üzerinde boşanma" denilen muvazaalı boşanmada eşler, bir hakkı elde etmek için gerçek bir boşanma iradesi olmadan boşanır. Yargıtay'a göre 56. maddedeki kural bu niyeti aramaz; bakılan tek şey boşanmadan sonra fiilen birlikte yaşanıp yaşanmadığıdır (Yargıtay 10. HD, 2025/18531 E., 2026/6105 K., 04.05.2026).

Kesinleşmiş boşanma kararının geçerliliği bu davalarda sorgulanmaz. Yani SGK, boşanmanın muvazaalı olduğunu ileri sürerek boşanma kararını ortadan kaldıramaz; yalnız boşanmadan sonra birlikte yaşanıp yaşanmadığını araştırır.

Fiilen birlikte yaşama nasıl araştırılır?

Kurum, denetmen raporu ve çevre araştırmasıyla aylığı keser; ancak mahkeme bu raporla yetinmez. Eylemli birlikte yaşama olgusunun, uyuşmazlık konusu dönem için bütün açıklığıyla ortaya konulması gerekir.

Adres, abonelik ve seçmen kayıtlarının toplanması gerektiği bir kararda ayrıntılı olarak sayıldı (Yargıtay 10. HD, 2025/18511 E., 2026/5189 K., 21.04.2026). Kolluk araştırması, muhtar ve azalar ile komşu tanıkların dinlenmesi gerektiği başka bir kararda belirtildi (Yargıtay 10. HD, 2025/18647 E., 2026/6181 K., 04.05.2026). Kapıcı, yönetici, aile hekimi ve eczane kayıtlarına kadar uzanan araştırma ise üçüncü bir kararda istendi (Yargıtay 10. HD, 2025/11950 E., 2026/4173 K., 08.04.2026).

Tanık anlatımları ile adres ve sağlık kayıtları birlikte değerlendirilerek birlikte yaşamanın kabul edildiği ve aylığın yeniden bağlanması isteminin reddedildiği karar onandı (Yargıtay 10. HD, 2026/2881 E., 2026/6245 K., 05.05.2026).

Geri ödeme ne kadar olur?

Yersiz ödemelerin geri alınması 5510 sayılı Kanun'un 96. maddesine göre yapılır:

Aylığın kesileceği ve geri alınacak ödemelerin başlayacağı tarih, eylemli birlikte yaşamanın başladığı tarihtir; bu tarih 01.10.2008'den önceye götürülemez (Yargıtay 10. HD, 2025/18531 E., 2026/6105 K., 04.05.2026).

Sağlık giderleri de geri istenir mi?

İstenebilir, ama bir istisna var. Hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla alınan sağlık hizmetleri için de bu gerekçeyle borç çıkarılabilir. Ancak 31.01.2012'ye kadar verilen sağlık hizmetlerine ilişkin bu tür borçlar, ilgili açtığı davadan vazgeçerse tahsil edilmez; Kurum da açtığı dava ve takiplerden vazgeçer (5510 s. K. geçici m. 45).

Birlikte yaşamanın doğru saptandığı bir dosyada, sağlık giderleri bu istisna yönünden incelenmeden karar verildiği için eksik araştırma sayıldı ve karar bozuldu (Yargıtay 10. HD, 2025/18095 E., 2026/6119 K., 04.05.2026).

Aylığınız kesildiyse ne yapmalısınız?

1. Kurum yazısını ve denetmen raporunu isteyin. Kesmenin hangi tarihten itibaren ve hangi tespitlere dayandığını öğrenin.
2. Dönemi netleştirin. Birlikte yaşadığınız ileri sürülen dönemi ve ayrı yaşadığınız dönemleri tarihleriyle belirleyin.
3. Adres izlerini toplayın. Kira sözleşmesi, abonelikler, muhtarlık kayıtları, aile hekimi ve işyeri kayıtları gibi belgeleri hazırlayın.
4. Tanıkları belirleyin. Komşu, kapıcı, yönetici ve muhtar gibi günlük yaşamınızı bilen kişileri gösterin.
5. Önce Kuruma başvurun. Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava açmadan önce Kuruma başvurmak zorunludur. Kurum altmış gün içinde cevap vermezse talebiniz reddedilmiş sayılır (7036 s. K. m. 4).
6. Dava açın. 5510 sayılı Kanun'un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar iş mahkemesinde görülür (5510 s. K. m. 101). Babanız Emekli Sandığı'na tabiyse idari yargı ihtimalini de değerlendirin; idari yargıda dava süresi yazılı bildirimden itibaren altmış gündür (İYUK m. 7).
7. Ceza dosyasını takip edin. Kurum suç duyurusunda bulunduysa ceza dosyasındaki sonuç ve deliller hukuk davasında da önem taşır.

Yazıda dayandığım kararlar

Sonuç

Boşanan kız çocuğu yetim aylığı alabilir; ama boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenirse aylık kesilir ve ödenenler faiziyle geri istenir. Boşanmanın gerçek olması bu sonucu değiştirmez; belirleyici olan boşanmadan sonraki yaşamdır. Aylığınız kesildiyse dönemi netleştirin, adres ve tanık delillerini toplayın, dava açmadan önce Kuruma başvurun. Babanız Emekli Sandığı'na tabiyse yargı yolu ve süreler konusunda ayrıca dikkatli olun.

Boşanmanın diğer mali sonuçlarını boşanmada nafaka ve boşanmada mal paylaşımı rehberlerinde anlattım. Aylık kesme işlemine karşı dosyanızı birlikte değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.