Boşanma davasında davada taraf olmayan herkes tanık olarak gösterilebilir (HMK m. 240/1); anne, baba, kardeş gibi yakınlar da tanık olabilir, ancak tanıklıktan çekinme hakları vardır (HMK m. 248). Tanık gösteren taraf, tanıkla ispatlamak istediği vakıayı ve tanıkların adı, soyadı ve adresini içeren listeyi mahkemeye verir; listede gösterilmeyen kişi dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez (HMK m. 240/2). Hâkim boşanma davasında kanıtları serbestçe takdir eder ve olgular hakkında taraflara yemin öneremez (TMK m. 184). Duyuma dayalı tanık beyanları vakıayı ispatlamaya yetmedi; bu nedenle ispatlanamayan vakıa kusur olarak yüklenemedi (Yargıtay 2. HD, 2026/1444 E., 2026/7357 K., 29.06.2026). Mahkeme huzurunda gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m. 272/2).
Çekişmeli boşanma davalarında evin içinde yaşananları mahkemeye taşımanın başlıca yollarından biri tanıktır; hakaret, şiddet, ilgisizlik ya da ailelerin müdahalesi yazışmaya veya belgeye yansımayabilir. Bu nedenle kimi tanık göstereceğiniz ve tanığın ne anlatacağı, kusur tartışmasının sonucunu doğrudan etkiler.
Meslek hayatım boyunca kusur tartışmasını, tanıkların ne gördüğünün ve bunu nasıl anlattığının belirlediği pek çok dosya gördüm; doğru tanık seçilmediğinde haklı bir iddia bile ispatsız kalabiliyor. Bu rehberde kimlerin tanık olabileceğini, çocuğun ve akrabaların tanıklığını, tanık listesini ve avansını, tanığın duruşmada nasıl dinlendiğini, hâkimin beyanı nasıl değerlendirdiğini ve yalan tanıklığın sonuçlarını anlatıyorum.
- Taraf olmayan herkes tanık olabilir. Akrabalar da tanık gösterilebilir.
- Yakınların çekinme hakkı vardır. Hâkim bunu tanığa önceden hatırlatır; aile içi mali uyuşmazlıklarda çekinilemez.
- Tanık listesi bir kez verilir. Listede olmayan kişi dinlenemez, ikinci liste verilemez.
- Tanık avansını süresinde yatırın. Yatırılmazsa o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır.
- Tanığın neyi ispatlayacağını yazın. Liste, dinletilmek istenen vakıayı da içerir.
- Görgüye dayalı anlatım esastır. Duyuma dayalı beyan vakıayı ispatlamadı.
- Hâkim kanıtları serbestçe takdir eder. Boşanma olguları için yemin önerilemez.
- Gelmeyen tanık zorla getirilebilir. Mazeretsiz gelmeyene disiplin para cezası verilir.
- Yalan tanıklık suçtur. Mahkemede bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülür.
Boşanma davasında kimler tanık olabilir?
Davada taraf olmayan kişiler tanık olarak gösterilebilir (HMK m. 240/1). Eşler davanın tarafı olduğu için birbirinin tanığı olamaz; ancak eşlerin yakınları, komşular, arkadaşlar ve iş arkadaşları tanık olarak dinlenebilir.
| Tanık | Tanık olabilir mi? | Not |
|---|---|---|
| Anne, baba, kardeş | Evet | Tanıklıktan çekinme hakları vardır (HMK m. 248) |
| Eşin akrabaları | Evet | Üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları çekinebilir |
| Komşu, arkadaş, iş arkadaşı | Evet | Olayları kendi gözüyle görmüş olması önemlidir |
| Davanın tarafı olan eşler | Hayır | Taraf olan kişi tanık olamaz (HMK m. 240/1) |
Tanığın yakın akraba olması beyanını kendiliğinden değersiz kılmaz; hâkim kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m. 184/4) ve beyanın olayları görmeye dayanıp dayanmadığına bakar.
Çocuklar tanık olabilir mi?
Kanun tanıklık için bir yaş sınırı koymaz; dinlendiği sırada on beş yaşını bitirmemiş olanlar yeminsiz dinlenir (HMK m. 257/1-a). Tarafların ortak çocuğu, eşlerin altsoyu olduğu için tanıklıktan çekinebilir (HMK m. 248/1-c). Bununla birlikte çocuğu anne ve babasının çekişmesinde tanık göstermek onu ağır bir yükün altına sokar. Velayet konusunda çocuğun görüşü ise idrak çağındaki çocuğun uzman eşliğinde dinlenmesiyle alınır; bunu boşanmada çocuk kime verilir rehberinde anlattım.
Tanıklıktan çekinme
Aşağıdaki kimseler tanıklıktan çekinebilirler: a) İki taraftan birinin nişanlısı. b) Evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi iki taraftan birinin eşi. c) Kendisi veya eşinin altsoy veya üstsoyu. ç) Taraflardan biri ile arasında evlatlık bağı bulunanlar. d) Üçüncü derece de dâhil olmak üzere kan veya kendisini oluşturan evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi kayın hısımları. e) Koruyucu aile ve onların çocukları ile koruma altına alınan çocuk.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 248/1Kişisel nedenlerle tanıklıktan çekinme sebebi varsa hâkim, tanık olarak çağrılan kişiye çekinme hakkı bulunduğunu önceden hatırlatır (HMK m. 247/2). Çekinme bir haktır; akraba tanık dilerse tanıklık yapabilir.
Akrabalar hangi konularda tanıklıktan çekinemez?
248 ve 249 uncu maddeler ile 250 nci maddenin (a) bendindeki hâllerde;
a) Bir hukuki işlemin yapılması sırasında tanık olarak bulundurulmuş olan kimse o işlemin esası ve içeriği hakkında,
b) Aile bireylerinin doğum, ölüm veya evlenmelerinden kaynaklanan olaylar hakkında,
c) Aile bireyleri arasında, ailevi ilişkilerden kaynaklanan mali uyuşmazlıklara ilişkin vakıalar hakkında,
ç) Taraflardan birinin hukuki selefi veya temsilcisi olarak kendisinin yaptığı işler hakkında,
tanıklıktan çekinilemez.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 251/1Bu istisna boşanmayla birlikte görülen mali istemlerde önem taşır: ziynet eşyası ya da mal rejimi gibi aile içi mali uyuşmazlıklara ilişkin vakıalarda yakın akraba da tanıklıktan çekinemez (HMK m. 251/1-c). Tanık ayrıca beyanı kendisine veya yakınlarına doğrudan maddi zarar verecekse, şeref veya itibarlarını ihlal edecek ya da ceza soruşturmasına sebep olacaksa veya meslek sırrını ortaya çıkaracaksa tanıklıktan çekinebilir (HMK m. 250); maddi zarar hâlinde de yukarıdaki istisnalar uygulanır (HMK m. 251/1).
Tanık listesi nasıl verilir?
Tanık gösteren taraf, tanık dinletmek istediği vakıayı ve dinlenilmesi istenen tanıkların adı ve soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar. Bu listede gösterilmemiş olan kimseler tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez.
Tanık listesinde adres gösterilmemiş veya gösterilen adreste tanık bulunamamışsa, tarafa adres göstermesi için, işin niteliğine uygun kesin süre verilir. Bu süre içinde adres gösterilmez veya gösterilen yeni adres de doğru değilse, bu tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 240/2-3| Listede ne olmalı? | Neden? |
|---|---|
| Her tanığın adı ve soyadı | Listede olmayan kişi dinlenemez |
| Tebliğe elverişli adres | Adres yoksa kesin süre verilir; süre kaçarsa tanıktan vazgeçilmiş sayılır |
| Tanıkla ispatlanacak vakıa | Mahkeme tanığı neyi ispat için dinleyeceğini bilmelidir |
| Olayın yaklaşık tarihi ve yeri | Tanığın anlatımını somutlaştırır |
Tanık deliline dava veya cevap dilekçesinde dayanın; dilekçe aşamalarını boşanma dilekçesi verildikten sonra ne olur, cevap dilekçesini boşanma cevap dilekçesi rehberinde anlattım. Mahkeme, gösterilen tanıklardan bir kısmının anlatımıyla yeterli bilgi edinirse diğerlerini dinlemeyebilir (HMK m. 241).
Tanık avansı
Tanığın dinlenmesi için mahkemenin belirlediği avansı verilen kesin süre içinde yatırın. Taraflardan biri avansı yatırmazsa diğer taraf yatırabilir; aksi hâlde o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m. 324/1-2). Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlere ilişkin hükümler ise saklıdır (HMK m. 324/3).
Tanık nasıl çağrılır, gelmezse ne olur?
Tanık davetiyeyle çağrılır; davetiye gönderilmeden taraflarca hazır bulundurulan tanık da dinlenir ve davetiyenin duruşmadan en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olması gerekir (HMK m. 243). Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeden gelmeyen tanık zorla getirilir, gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve beş yüz Türk lirasına kadar disiplin para cezasına hükmolunur (HMK m. 245).
Tanık duruşmada nasıl dinlenir?
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kimlik ve yakınlık | Tanığa adı, soyadı, doğum tarihi, mesleği, adresi ile taraflarla akrabalığı veya yakınlığı sorulur | HMK m. 254 |
| Uyarı | Gerçeği söylemesinin önemi ve yalan tanıklığın cezası anlatılır | HMK m. 256 |
| Yemin | Dinlenmeden önce yemin edilir; on beş yaşını bitirmemiş olanlar yeminsiz dinlenir | HMK m. 257, 258 |
| Ayrı ayrı dinlenme | Henüz dinlenmemiş tanıklar salonda bulunamaz; gerekirse yüzleştirilir | HMK m. 261/1 |
| Anlatım | Tanık bildiğini sözlü anlatır, sözü kesilmez, yazılı not kullanamaz | HMK m. 261/2 |
| Sorular | Taraf vekilleri doğrudan, taraflar hâkim aracılığıyla soru sorar | HMK m. 152/1 |
| Tutanak | Sözler tutanağa yazılır, tanığa okunur ve imzalatılır | HMK m. 261/5 |
Tanığın davada yararı bulunması gibi tanıklığının doğruluğu konusunda kuşku doğuran sebepler varsa taraflar bunu ileri sürüp ispatlayabilir (HMK m. 255). Mahkemenin yargı çevresi dışında oturan tanık, bulunduğu yer mahkemesince istinabe yoluyla (HMK m. 259/4) ya da ses ve görüntü aktarımıyla bulunduğu yerden dinlenebilir (HMK m. 149/2); hâkim gerekli görürse tanığa soru kâğıdı da gönderebilir (HMK m. 246).
Hâkim tanık beyanını nasıl değerlendirir?
Boşanma davasında hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m. 184). Hukuk Genel Kurulu, tanık sözlerinin bir kısmının evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını kabule elverişli olmadığı, bir kısmının ise sebep ve saiki açıklanmayan ve inandırıcı olmaktan uzak izahlardan ibaret olduğu bir dosyada boşanma davasının reddi gerektiğini kabul etti (Yargıtay HGK, 2014/594 E., 2015/2795 K., 04.12.2015). 2026 kararları da tanık beyanının niteliğine aynı özenle baktı:
Karşılıklı boşanma davasında Yargıtay, erkeğin konutun manevi bağımsızlığını sağlamadığının ve ailesinin evlilik birliğine müdahalesine sessiz kaldığının tanık beyanlarıyla ispatlandığını ve bu vakıaların erkeğe kusur olarak yüklenmesi gerektiğini belirtti. Buna karşılık kadına yüklenen, yaptığı iş nedeniyle eşini hor gördüğü vakıasına ilişkin tanık beyanlarının duyuma dayalı olduğunu, bu nedenle vakıanın ispat edilemediğini ve kadına kusur olarak yüklenemeyeceğini söyledi. Erkeğin daha ağır kusurlu olduğunu kabul ederek kadın yararına hükmedilen tazminatları ve çocuklar için nafakayı da az bularak kararı bu yönlerden bozdu.
Ne anlama geliyor? Tanığınızın olayı bizzat görmüş veya duymuş olması gerekir. "Anlattılar", "duydum" diye başlayan anlatımlar vakıayı ispatlamayabilir.
Duyuma dayalı beyan yalnız kusurda değil, mali istemlerde de sonuç doğurur:
Kadın, düğünde takılan ziynet eşyalarının aynen, olmazsa bedelinin iadesini istedi; erkek davanın reddini savundu. Yargıtay, bu tür eşyanın kadının üzerinde ya da evde saklanmasının olağan olduğunu, eşyanın erkek tarafından alındığını ispat yükünün kadında bulunduğunu hatırlattı. Kadın tanıklarının beyanlarının duyuma dayalı olduğunu, kadının tanık beyanı veya başka bir delille iddiasını ispatlayamadığını ve yemin deliline de dayanmadığını belirtti. İspatlanamayan ziynet alacağı davasının reddi gerekirken kabul edilmesini hatalı bularak kararı bozdu.
Ne anlama geliyor? Ziynet davasında boşanma olgularından farklı olarak yemin deliline dayanılabilir. Tanıklarınız görgüye dayanmıyorsa dilekçenizde yemin deliline de açıkça dayanın.
| Beyan | Değeri |
|---|---|
| Olayı gören veya duyan tanığın tarih ve yer vererek anlatımı | Vakıanın ispatında esas alınabilir |
| "Duydum", "anlattılar" diye başlayan anlatım | Duyuma dayalıdır; tek başına ispat için yetmeyebilir |
| Sebep ve saiki açıklanmayan, inandırıcı olmayan anlatım | Boşanma kararına dayanak yapılamadı |
| Tanığın kendi yorumu ("çok kötü bir insandır") | Olay anlatmadığı için ispat değeri sınırlıdır |
Tanık dışındaki delillerin (yazışmalar, kayıtlar, belgeler) nasıl kullanıldığını çekişmeli boşanma davası rehberinde anlattım; ziynet davasındaki ispat kurallarını boşanmada ziynet eşyaları rehberinde ayrıca ele aldım.
Yalan tanıklık
Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 272/2Tanığınızı yönlendirmeyin, ona ne söyleyeceğini ezberletmeyin. Gerçeğe aykırı tanıklık hem tanık için cezai sorumluluk doğurur hem de davanızın güvenilirliğini zedeler.
Tanık delilini nasıl hazırlamalısınız?
- Olayları listeleyin.
Hangi olayı kimin gördüğünü, tarih ve yeriyle not edin.
- Görgü tanığını seçin.
Olayı bizzat gören veya duyan kişiyi tanık gösterin.
- Listeyi eksiksiz verin.
Ad, soyad, açık adres ve dinletilecek vakıayı yazın; ikinci liste verilemez.
- Adresleri doğrulayın.
Yanlış adres, tanıktan vazgeçilmiş sayılmaya yol açabilir.
- Duruşma tarihini tanığa bildirin.
Hazır bulundurulan tanık da dinlenir.
- Diğer delillerle destekleyin.
Yazışma, kayıt ve belgelerle tanık anlatımını güçlendirin.
Yapılan altı hata
- Listeyi eksik vermek. Listede olmayan tanık dinlenemez, ikinci liste verilemez.
- Duyuma dayalı tanık göstermek. Anlattıklarını başkasından duyan tanığın beyanı yetmeyebilir.
- Vakıayı listede belirtmemek. Tanığın neyi ispat edeceği açıkça yazılmalıdır.
- Adres vermemek. Verilen kesin sürede adres gösterilmezse tanıktan vazgeçilmiş sayılır.
- Tanığı yönlendirmek. Ezberlenmiş anlatım güven kaybettirir; yalan tanıklık suçtur.
- Yalnız tanığa güvenmek. Tanık beyanını belge ve kayıtlarla destekleyin.
Yazıda dayandığım kararlar
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Yargıtay 2. HD, 2026/1444 E., 2026/7357 K., 29.06.2026 | Duyuma dayalı tanık beyanıyla kusur yüklenmesi | Vakıa ispatlanamadı, kusur yüklenemedi; tazminat ve nafaka yönünden bozuldu |
| Yargıtay 2. HD, 2025/8901 E., 2026/4068 K., 14.04.2026 | Ziynet alacağında duyuma dayalı tanık beyanı | İddia ispatlanamadı; kabul kararı bozuldu |
| Yargıtay HGK, 2014/594 E., 2015/2795 K., 04.12.2015 | Temelden sarsılmayı göstermeyen, inandırıcı olmayan tanık sözleri | Davanın reddi gerekir; direnme kararı bozuldu |
Sonuç
Boşanma davasında tanık, kusurun ispatında etkili bir delildir; ancak beyanın değeri, tanığın olayı bizzat görüp görmediğine ve anlatımın somut olup olmadığına bağlıdır. Tanıklarınızı olayları gören kişilerden seçin, listeyi ad, adres ve ispatlanacak vakıayla eksiksiz ve bir kez verin, avansı süresinde yatırın. Akrabalar tanık olabilir ve çekinme hakları vardır; ancak aile içindeki mali uyuşmazlıklara ilişkin vakıalarda çekinemezler. Duyuma dayalı ya da inandırıcı olmayan anlatımlar vakıayı ispatlamaya yetmeyebilir; tanığınızı yönlendirmeyin, yalan tanıklık suçtur.
Tanık ve delil stratejinizi dosyanız üzerinden birlikte planlamak isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Boşanma davasında kimler tanık olabilir?
Davada taraf olmayan herkes tanık olabilir (HMK m. 240/1); anne, baba ve kardeşler de tanık gösterilebilir.
Akrabalar tanıklık yapmak zorunda mı?
Hayır. Eşler, altsoy ve üstsoy ile üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları tanıklıktan çekinebilir (HMK m. 248/1); hâkim bunu önceden hatırlatır (HMK m. 247/2). Ancak aile içi mali uyuşmazlıklara ilişkin vakıalarda çekinilemez (HMK m. 251/1-c).
Tanık listesi sonradan değiştirilebilir mi?
Listede gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez (HMK m. 240/2).
Tanığın adresini bilmiyorsam ne olur?
Mahkeme adres göstermeniz için kesin süre verir; bu sürede adres gösterilmezse tanıktan vazgeçilmiş sayılır (HMK m. 240/3).
Duyuma dayalı tanık beyanı geçerli mi?
Duyuma dayalı beyanlar vakıayı ispatlamaya yetmedi ve ispatlanamayan vakıa kusur olarak yüklenemedi (Yargıtay 2. HD, 2026/1444 E., 2026/7357 K., 29.06.2026).
Tanık duruşmaya gelmezse ne olur?
Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeretsiz gelmeyen tanık zorla getirilir ve beş yüz Türk lirasına kadar disiplin para cezasına hükmolunur (HMK m. 245).
Boşanma davasında yemin delili kullanılabilir mi?
Boşanma olguları hakkında hâkim yemin öneremez (TMK m. 184/2); ziynet alacağı gibi mali istemlerde ise yemin deliline dayanılabilir (Yargıtay 2. HD, 2025/8901 E., 2026/4068 K., 14.04.2026).
Yalan tanıklığın cezası nedir?
Mahkeme huzurunda gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m. 272/2).
Kaç tanık gösterilmeli?
Kanunda bir sayı yoktur; mahkeme gösterilen tanıklardan bir kısmıyla yeterli bilgi edinirse diğerlerini dinlemeyebilir (HMK m. 241).
Çocuk boşanma davasında tanık olabilir mi?
Kanunda yaş sınırı yoktur; on beş yaşını bitirmemiş olanlar yeminsiz dinlenir (HMK m. 257/1-a). Tarafların çocukları tanıklıktan çekinebilir (HMK m. 248/1-c).
Akrabalar ziynet davasında tanıklıktan çekinebilir mi?
Aile bireylerinin evlenmelerinden kaynaklanan olaylar ile aile bireyleri arasında ailevi ilişkilerden kaynaklanan mali uyuşmazlıklara ilişkin vakıalar hakkında tanıklıktan çekinilemez (HMK m. 251/1-b, c).
Tanığa kim soru sorabilir?
Taraf vekilleri tanığa doğrudan, taraflar ise hâkim aracılığıyla soru sorabilir; soruya itiraz edilirse sorunun yöneltilip yöneltilmeyeceğine hâkim karar verir (HMK m. 152/1).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 149, 152, 240, 241, 243, 245, 246, 247, 248, 250, 251, 254, 255, 256, 257, 258, 259, 261, 324
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 184
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 272
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2026/1444 E., 2026/7357 K., 29.06.2026
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2025/8901 E., 2026/4068 K., 14.04.2026
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2014/594 E., 2015/2795 K., 04.12.2015