TMK 395, aile yurdu malikinin sağlığında yurda son vermesini düzenler. Birinci fıkraya göre malik sağlığında yurda son verebilir. İkinci fıkraya göre malik, tapu kütüğündeki kaydı sildirmek üzere bir dilekçeyle mahkemeye başvurur; bu istem mahkemece ilân olunur. Üçüncü fıkraya göre ilân tarihinden başlayarak iki ay içinde bir itiraz yapılmaz veya yapılan itirazın haksızlığı anlaşılırsa, mahkeme kütükteki kaydın silinmesine izin verir. Gerekçeye göre madde eski metinden farklı olarak üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir; hüküm değişikliği yoktur.
- Yurda son verme
- Malikin aile yurdunu sağlığında sona erdirmesi.
- Silme istemi
- Tapu kütüğündeki yurda ilişkin kaydın kaldırılması için mahkemeye yapılan başvuru.
- İlân
- Mahkemenin silme istemini kamuya duyurması.
- İtiraz
- Silme istemine karşı çıkılması.
TMK 395 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Hak | Malik sağlığında yurda son verebilir | TMK m. 395/1 |
| Başvuru | Tapu kütüğündeki kaydı sildirmek için dilekçeyle mahkemeye | TMK m. 395/2 |
| İlân | İstem mahkemece ilân olunur | TMK m. 395/2 |
| Süre | İlân tarihinden başlayarak iki ay | TMK m. 395/3 |
| İzin | İtiraz yoksa veya haksızsa mahkeme silmeye izin verir | TMK m. 395/3 |
| Ölüm hâli | Ölüme bağlı tasarruf yoksa şerh silinir | TMK m. 394 |
| Kaynak | 743 m. 345; gerekçedeki numarayla Öntasarı m. 345 | Gerekçe, s. 138 |
TBMM gerekçesine göre bu hüküm, yürürlükteki Kanun'un 345. maddesini karşılamaktadır; gerekçe, hükmün 1984 tarihli Öntasarının 345. maddesinden alındığını yazar. Madde, eski metinden farklı olarak üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir ve hüküm değişikliği yoktur. Tasarının 395. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 457).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, yurda son vermenin malikin sağlığında onun başvurusuyla mümkün olmasıdır. İkinci nokta, silme için mahkeme izninin gerekmesidir; malik kaydı tek başına sildiremez. Üçüncü nokta, istemin ilân edilmesi ve ilân tarihinden başlayarak iki ay içinde itiraz yapılmaması ya da itirazın haksız bulunmasıdır.
Birinci fıkra: malikin yurda son vermesi
- Kim: Aile yurdunun maliki.
- Ne zaman: Sağlığında.
- Nasıl: Mahkeme izniyle kaydın silinmesi.
Malik sağlığında yurda son verebilir. Aile yurdu, malikin iradesine ve mahkeme iznine dayanarak kurulmuştu: kuruluştan önce ilân yapılmış (TMK m. 388), mahkeme kuruluşa izin vermiş (TMK m. 389) ve izin kararı tapu kütüğüne şerh verilmişti (TMK m. 390). 395. madde, aynı düzeni bu kez yurdun sona ermesi için kurar.
Eski Kanun'un 345. maddesi de mal sahibinin sağlığında yurdu kaldırabileceğini, bunun için tapu sicilindeki kaydı sildirmek üzere bir dilekçeyle mahkemeye başvurmasının gerekli olduğunu öngörüyordu.
İkinci fıkra: dilekçe ve ilân
- Başvuru: Tapu kütüğündeki kaydı sildirmek için dilekçeyle mahkemeye.
- İlân: İstem mahkemece ilân olunur.
- Görevli mahkeme: Aile mahkemesi.
Malik, tapu kütüğündeki kaydı sildirmek üzere bir dilekçeyle mahkemeye başvurur; bu istem mahkemece ilân olunur. Aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu'nun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabına göre aile hukukundan doğan dava ve işleri görür (4787 s. K. m. 4); aile yurdu bu kitapta düzenlenmiştir.
İlânın amacı, silme isteminden etkilenebilecek kişilere itiraz imkânı tanımaktır. Kuruluş aşamasında da alacaklılar ve aile yurdu kurulması yüzünden haklarının zedelenmesi ihtimali bulunan kişiler, mahkemece yapılan ilânla itirazlarını iki ay içinde bildirmeye çağrılıyordu (TMK m. 388). Kanun, silme istemine kimlerin itiraz edebileceğini ayrıca saymaz.
Üçüncü fıkra: itiraz süresi ve silme izni
- Süre: İlân tarihinden başlayarak iki ay.
- İtiraz yoksa: Mahkeme kaydın silinmesine izin verir.
- İtiraz haksızsa: Mahkeme yine izin verir.
İlân tarihinden başlayarak iki ay içinde bir itiraz yapılmaz veya yapılan itirazın haksızlığı anlaşılırsa, mahkeme kütükteki kaydın silinmesine izin verir. Kaydın silinmesiyle aile yurdu sona erer ve taşınmaz, aile yurdu hâline getirilen taşınmazlar için öngörülen devir, rehin ve kira yasaklarından kurtulur (TMK m. 391).
Eski Kanun'un 345. maddesi de dilekçenin ilânı tarihinden başlayarak iki ay içinde itiraz edilmemesi veya edilen itirazın haksızlığının anlaşılması hâlinde kaydın silinmesine izin verileceğini öngörüyordu. Aile yurdu malikin ölümüyle de sona erebilir: taşınmazın mirasçılara yurt olarak geçmesine ilişkin bir ölüme bağlı tasarruf yoksa, malik ölünce tapu kütüğündeki yurda ilişkin şerh silinir (TMK m. 394).
Aile yurduna son vermek istiyorsanız, tapu kütüğündeki kaydın silinmesi için dilekçeyle mahkemeye başvurun; istem ilân edilir ve ilân tarihinden başlayarak iki ay içinde itiraz yapılmazsa veya itiraz haksız bulunursa mahkeme silmeye izin verir. Silme istemi sizi etkileyecekse, itirazınızı ilân tarihinden başlayarak iki ay içinde bildirin. Kayıt silinene kadar taşınmaz devredilemez, rehnedilemez ve kiraya verilemez (TMK m. 391).
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 395. maddeyi uygulayan bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar aile yurdu kurulmasını tapu kütüğüne şerh verilen bir tasarruf yetkisi kısıtlaması olarak gösterir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile yurdu kurulması, tapu kütüğüne şerh verilebilen tasarruf yetkisi kısıtlamalarındandır; bu şerhle sonradan hak edinenler kanundaki yükümlülüklere katlanır
Davacı, satın aldığı taşınmazın tapu kaydına idarece özel bir kanuna dayanılarak konulan satış, devir ve ipotek işlemlerini kısıtlayan şerhin kaldırılmasını istedi. İlk derece mahkemesi davayı reddetti; bölge adliye mahkemesi kararı kaldırarak davayı değişik gerekçeyle reddetti.
“Aile yurdu kurulması, art mirasçı atanması gibi şerh verilmesi kanunen öngörülen işlemler tapu kütüğüne şerh verilebilir. Bu tür bir şerhle sonraki müktesipler kanundaki mükellefiyetlere katlanmak zorunda kalır.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile yurdunun tapu sicilindeki yerini gösterir. Daire, tapu kütüğüne yazılan şerhlerin şahsi hakları kuvvetlendirme, malikin tasarruf yetkisini sınırlandırma ve geçici tescili sağlama amaçlarına hizmet ettiğini belirtmiş; Türk Medeni Kanunu'nun 1010. maddesindeki tasarruf yetkisi kısıtlamaları arasında aile yurdu kurulmasını saymış ve bu tür bir şerhle sonradan hak edinenlerin kanundaki yükümlülüklere katlanmak zorunda kalacağını açıklamıştır. Somut olayda şerhin özel kanunun idareye tanıdığı yetkiye dayandığı ve kaydın yolsuz olmadığı belirtilerek karar onanmıştır (TMK m. 390).
Tapu kütüğündeki şerhler taşınmazın tasarrufunu kısıtlar; aile yurdu kurulması Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen şerhler arasındadır
Davacı, davalıyla noterde yaptığı sözleşmedeki hakların tapu kütüğünün şerhler sütununa işlenmesini istedi. Mahkeme, şerhlerle ilgili olmayan bir maddeye dayanarak davayı reddetti.
“Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanununda öngörülen şerhler; Arsa payı karşılığı inşaat (Türk Medeni Kanunu 1009), taşınmaz satış vaadi, ( Türk Medeni Kanunu 1009. Tapu Kanunu 26), kira sözleşmesi (Türk Medeni Kanunu 1009, Borçlar Kanunu 248 ve devamı), alım (Türk Medeni Kanunu 736), önalım (Türk Medeni Kanunu 735), gerialım (Türk Medeni Kanunu 736), aile yurdu kurulması (Türk Medeni Kanunu 386, 390), art mirasçı atanması (Türk Medeni Kanunu 521, 1010), serbest dereceden yararlanma hakkı (Türk Medeni Kanunu 871), bağışlayana rücu hakkı (Borçlar Kanunu 244).”
Ne anlama geliyor? Karar, aile yurdunun tapu sicilindeki şerhler arasındaki yerini gösterir. Daire, tapu kütüğündeki şerhlerin taşınmazın tasarrufunu kısıtladığını, bir kişisel hakkın şerh verilmesinin onu aynî hak gücüne dönüştürmediğini ancak sonradan hak kazananlara karşı da ileri sürülebilir kıldığını belirtmiş; Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanunu'nda öngörülen şerhleri sayarken aile yurdu kurulmasını 386 ve 390. maddelere dayanarak bu şerhler arasında göstermiştir. Mahkemenin inceleme yapmadan davayı reddetmesi doğru bulunmayarak karar bozulmuştur (TMK m. 390).
Madde gerekçesi
Madde 395- 1984 tarihli Öntasarının 345 inci maddesinden alınan bu hüküm, yürürlükteki Kanunun 345 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki metinden farklı olarak üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 138Gerekçe, hükmün eski Kanun'un 345. maddesini karşıladığını, üç fıkraya ayrıldığını ve hüküm değişikliği olmadığını belirtir. Öntasarı madde numarası gerekçede 345 olarak yazılıdır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 345. maddeydi.
Mal sahibi, sağlığında yurdu ilga edebilir. Bunun için mal sahibinin, tapu sicilindeki kaydı terkin ettirmek üzere, bir istida ile mahkemeye müracaat etmesi lazımdır. İstida mahkemece ilan olunur. İstidanın ilanı tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edilmediği veya edilen itirazın haksızlığı anlaşıldığı takdirde, kaydın terkinine müsaade edilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 345 | 4721 sayılı Kanun m. 395 | |
|---|---|---|
| Hak | Mal sahibi sağlığında yurdu kaldırabilir | Malik sağlığında yurda son verebilir |
| Başvuru | Kaydın terkini için istidayla mahkemeye | Kaydın silinmesi için dilekçeyle mahkemeye |
| İlân ve süre | İstida ilân olunur; ilândan itibaren iki ay | İstem ilân olunur; ilân tarihinden başlayarak iki ay |
| İzin | İtiraz yoksa veya haksızsa terkine izin verilir | İtiraz yoksa veya haksızsa silmeye izin verilir |
| Fıkra düzeni | Tek fıkra | Üç fıkra |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 395. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 394: Malikin ölümü hâlinde aile yurdu.
- TMK m. 390: Tapu kütüğüne şerh verilmesi.
- TMK m. 388: Kuruluştan önce ilân.
- TMK m. 391: Tasarruf hakkının sınırlanması.
Aile yurduna son verilmesi, tapu kaydının silinmesi veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 395 ne diyor?
Malikin sağlığında yurda son verebileceğini, bunun için tapu kütüğündeki kaydı sildirmek üzere dilekçeyle mahkemeye başvuracağını, istemin ilân edileceğini ve iki ay içinde itiraz yapılmaz ya da itiraz haksız bulunursa mahkemenin silmeye izin vereceğini düzenler.
Malik aile yurdunu kaldırabilir mi?
Evet; sağlığında yurda son verebilir.
Aile yurduna son vermek için ne yapılır?
Tapu kütüğündeki kaydın silinmesi için dilekçeyle mahkemeye başvurulur.
Malik kaydı doğrudan tapuda sildirebilir mi?
Hayır; kaydın silinmesi için mahkeme izni gerekir.
Başvuru ilân edilir mi?
Evet; istem mahkemece ilân olunur.
İtiraz süresi ne kadar?
İlân tarihinden başlayarak iki ay.
İtiraz edilirse ne olur?
Mahkeme itirazı inceler; itiraz haksızsa kaydın silinmesine izin verir.
Hangi mahkemeye başvurulur?
Aile mahkemesine (4787 s. K. m. 4).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 345. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 388, 389, 390, 391, 394, 395, 1010
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 345 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 395 gerekçesi s. 138, Tasarı ve Komisyon metni s. 457
- Yargıtay 7. HD, 2021/8166 E., 2023/720 K., 08.02.2023
- Yargıtay 14. HD, 2006/6282 E., 2006/7391 K., 26.06.2006