TMK 377, aile malları ortaklığının kim tarafından yönetileceğini düzenler. Birinci fıkraya göre ortaklık tüm ortakların elbirliği ile yönetilir. İkinci fıkraya göre ortaklardan her biri olağan yönetim işlerini diğer ortakların katılmasına gerek olmaksızın tek başına yapabilir. Olağan yönetimi aşan işlerde ise elbirliği kuralı geçerlidir; ortaklar dilerse içlerinden birini yönetici olarak atayabilir (TMK m. 378). Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 327. maddesini karşılar ve hüküm değişikliği yoktur. Ortaklığın elbirliği niteliği alacaklarda da görülür: aile malları ortaklığına giren alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle istenebilir (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
- Elbirliği ile yönetim
- Ortaklık işlerinin bütün ortakların birlikte kararıyla yürütülmesi.
- Olağan yönetim işi
- Ortaklık mallarının günlük işletilmesi ve korunması gibi alışılmış işler.
- Olağanüstü iş
- Olağan yönetimi aşan, ortaklığın durumunu önemli ölçüde etkileyen iş.
- Yönetici
- Ortakların içlerinden atadıkları ve ortaklığı yöneten ortak.
- Temsil
- Ortaklık adına üçüncü kişilerle işlem yapma yetkisi.
TMK 377 ne düzenler?
| Unsur | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yönetim | Tüm ortakların elbirliği ile | TMK m. 377/1 |
| Olağan işler | Her ortak tek başına yapabilir | TMK m. 377/2 |
| Olağanüstü işler | Elbirliği kuralı geçerlidir | TMK m. 377/1 |
| Yönetici | Ortaklar içlerinden birini atayabilir | TMK m. 378 |
| Alacaklar | Bütün alacaklıların birlikte hareketi | Yargıtay HGK, 2011/298 K. |
| Değişiklik | Hüküm değişikliği yok | Gerekçe, s. 135 |
| Kaynak | 743 m. 327; Öntasarı m. 308 | Gerekçe, s. 135 |
TBMM gerekçesine göre 1984 tarihli Öntasarının 308. maddesini örnek alan bu madde, yürürlükteki Kanun'un 327. maddesini karşılamaktadır; hüküm değişikliği yoktur. Tasarının 377. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 452).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, kuralın elbirliği olmasıdır: ortaklık bütün ortakların birlikte kararıyla yönetilir. İkinci nokta, olağan işlerde ortakların her birine tek başına hareket yetkisi tanınmasıdır; bu yetki olağanüstü işlere kadar genişlemez. Üçüncü nokta, yönetici atanması imkânıdır: ortaklar içlerinden birini yönetici yaparsa yönetici ortaklığı yönetir ve temsil eder; ancak ortaklığı kimin temsil edeceği ticaret siciline kaydedilmiş olmadıkça diğer ortakların temsil yetkisi bulunmadığı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (TMK m. 378).
Birinci fıkra: elbirliği ile yönetim
- Kural: Ortaklık tüm ortakların elbirliği ile yönetilir.
- Dayanak: Ortaklığın elbirliği niteliği.
- Sonuç: Olağan yönetimi aşan işlerde ortaklar birlikte karar verir.
Birinci fıkra, aile malları ortaklığının tüm ortakların elbirliği ile yönetileceğini belirtir. Kural, ortaklığın elbirliği niteliğinin yönetimdeki karşılığıdır: ortaklık, ortakları elbirliği ile iktisadi faaliyette bulunmak üzere birleştirir (TMK m. 376) ve ortaklar ortaklığa giren malların elbirliği hâlinde malikidir (TMK m. 379). Bu nedenle olağan yönetimi aşan işler, bütün ortakların birlikte kararıyla yürütülür.
Elbirliği ilkesinin sonucu ortaklığın alacaklarında da görülür. Hukuk Genel Kurulu, aile malları ortaklığına giren alacak haklarında elbirliği hâlinde alacaklılık bulunduğunu ve bu alacakların ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebileceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
İkinci fıkra: olağan yönetim işleri
- Yetki: Her ortak olağan yönetim işlerini tek başına yapabilir.
- Katılım: Diğer ortakların katılması gerekmez.
- Sınır: Olağanüstü işler bu yetkinin dışındadır.
İkinci fıkraya göre ortaklardan her biri olağan yönetim işlerini diğer ortakların katılmasına gerek olmaksızın yapabilir. Kanun olağan yönetim işlerini tek tek saymaz; ortaklık mallarının günlük işletilmesi ve korunması gibi alışılmış işler bu kapsamda değerlendirilir. Eski Kanun'un 327. maddesi de ortakların her birinin diğerlerinin katılımı olmaksızın mutat idari tasarruflarda bulunabileceğini öngörüyordu.
Yönetici atanması ve temsil
- Yönetici: Ortaklar içlerinden birini atayabilir.
- Yetki: Yönetici ortaklığı yönetir ve temsil eder.
- Üçüncü kişiler: Temsil yetkisi ticaret siciline kaydedilmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
Ortaklar içlerinden birini ortaklığa yönetici olarak atayabilir; yönetici ortaklığı yönetir ve ortaklıkla ilgili işlemlerde onu temsil eder. Ortaklığı kimin temsil edeceği ticaret siciline kaydedilmiş olmadıkça, diğer ortakların temsil yetkisi bulunmadığı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (TMK m. 378). Ortaklar ayrıca sözleşmeyle ortaklığın işletilmesini ve temsilini, yıllık kazançtan pay verilmesi kaydıyla içlerinden birine bırakabilir; bu durumda kazanç paylı aile malları ortaklığı söz konusu olur (TMK m. 384).
Aile malları ortaklığında olağan işleri tek başınıza yapabilirsiniz; olağan yönetimi aşan işler için ortakların birlikte karar vermesi gerekir. Yönetimi kolaylaştırmak için ortaklardan birini yönetici olarak atayabilir, temsil yetkisini ticaret siciline kaydettirebilirsiniz. Ortaklığın alacağını tek başınıza değil, bütün ortaklarla birlikte isteyebilirsiniz.
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 377. maddeyi doğrudan uygulayan bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar aile malları ortaklığına ilişkindir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile malları ortaklığına giren alacak hakları elbirliği hâlinde alacaklılık oluşturur; bu alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareketiyle istenebilir
Mirasbırakanın kiraya verdiği taşınmaz payı için atanan miras ortaklığı temsilcisi, kiracıdan ödenmeyen kira bedellerini istedi. Mahkeme, kiranın bölünerek bir kısım mirasçılara ödendiğini ve bu ödemelerin iyiniyetli kiracıyı borcundan kurtardığını belirterek istemi reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Elbirliği halinde alacaklılık durumları bazı kanun hükümlerinde özel olarak düzenlenmiştir. Buna göre, adi ortaklıkta ortaklık alacakları (818 sayılı Borçlar Kanunu m.534);miras ortaklığı devam ettiği sürece mirasçıların mirasbırakandan intikal eden alacak hakları (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.640);eşler arasında mal ortaklığı rejimi varsa bunların ortaklık kapsamına giren alacakları (TMK m.256);aile malları ortaklığında bu ortaklığa giren alacak hakları (TMK. m.373) için elbirliği halinde alacaklılık söz konusudur. Bu emredici kanun hükümlerine göre, söz konusu alacak hakları ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan talep edilebilir.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının elbirliği niteliğinin alacaklar bakımından sonucunu gösterir. Hukuk Genel Kurulu, elbirliği hâlinde alacaklılığın kanunda özel olarak düzenlendiği hâller arasında adi ortaklık alacaklarını, miras ortaklığı sürerken mirasbırakandan intikal eden alacakları, mal ortaklığı rejimindeki ortaklık alacaklarını ve aile malları ortaklığına giren alacak haklarını saymış; bu alacakların ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebileceğini belirtmiştir. Somut olayda miras ortaklığına ilişkin bu ilke uygulanmış, mirasçılardan birine veya birkaçına yapılan ödemenin kiracıyı terekeye karşı borcundan kurtarmayacağı belirtilerek direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 376).
Mirasçılar terekedeki tarım arazisini aile malları ortaklığına devredebilir; ancak bu imkânı getiren hüküm, yürürlüğünden önce ölen mirasbırakanın arazilerine uygulanamaz
Mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılardan biri, terekedeki tarım arazilerinin ehil mirasçı olarak tarımsal gelir değeri üzerinden kendisine devrini istedi. Bir kısım davalılar derdest ortaklığın giderilmesi davasını ileri sürdü ve başka bir mirasçının ehil mirasçı olduğunu savundu; mahkeme davayı kabul etti.
“Mirasçılar, terekede bulunan tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazinin mülkiyeti hakkında; a) Bir mirasçıya veya yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerini karşılaması durumunda birden fazla mirasçıya devrini,b) 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 373 üncü ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini, c) Mirasçıların tamamının miras payı oranında hissedarı oldukları 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kuracakları limited şirkete devrini, ç) Mülkiyetin üçüncü kişilere devrini, kararlaştırabilirler.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının tarım arazilerinin mirasçılar arasında korunmasındaki yerini gösterir. Daire, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8/C maddesini aktararak mirasçıların terekedeki tarımsal arazinin bir mirasçıya, 373 ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına, limited şirkete ya da üçüncü kişilere devrini kararlaştırabileceklerini belirtmiştir. Ancak bu hükmün ve geçiş hükmünün yürürlüğe girmesinden önce mirasbırakan öldüğünden, 8/C maddesine dayanılarak hüküm kurulamayacağı ve davanın reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 377- 1984 tarihli Öntasarının 308 inci maddesini örnek alan bu madde, yürürlükteki Kanunun 327 nci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 135Gerekçe, maddenin eski Kanun'un 327. maddesiyle aynı hükmü taşıdığını belirtir; değişiklik yalnız dile ilişkindir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 327. maddeydi.
Şirket bütün azasının elbirliğiyle idare olunur. Azadan her biri diğerlerinin iştiraki olmaksızın mutat olan idari tasarruflarda bulunabilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 327 | 4721 sayılı Kanun m. 377 | |
|---|---|---|
| Yönetim | Şirket bütün azasının elbirliğiyle idare olunur | Ortaklık tüm ortakların elbirliği ile yönetilir |
| Olağan işler | Her aza mutat idari tasarruflarda tek başına bulunabilir | Her ortak olağan yönetim işlerini tek başına yapabilir |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 377. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 376: Elbirliği ile işletme.
- TMK m. 378: Yöneticinin yetkisi.
- TMK m. 379: Ortak mallar ve kişisel mallar.
- TMK m. 384: Kazanç paylı aile malları ortaklığı.
Aile malları ortaklığının yönetimi, ortakların yetkileri veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 377 ne diyor?
Aile malları ortaklığının tüm ortakların elbirliği ile yönetileceğini ve her ortağın olağan yönetim işlerini tek başına yapabileceğini düzenler.
Ortaklığı kim yönetir?
Tüm ortaklar elbirliği ile.
Bir ortak tek başına ne yapabilir?
Olağan yönetim işlerini diğer ortakların katılmasına gerek olmaksızın.
Olağanüstü işlerde ne olur?
Elbirliği kuralı geçerlidir; ortakların birlikte karar vermesi gerekir.
Ortaklığa yönetici atanabilir mi?
Evet; ortaklar içlerinden birini yönetici olarak atayabilir (TMK m. 378).
Yöneticinin temsil yetkisi üçüncü kişilere karşı nasıl ileri sürülür?
Ortaklığı kimin temsil edeceği ticaret siciline kaydedilmiş olmadıkça, diğer ortakların temsil yetkisi bulunmadığı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (TMK m. 378).
Ortaklığın alacağını bir ortak tek başına isteyebilir mi?
Hayır; bu alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle istenebilir (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 327. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 376, 377, 378, 379, 384
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8/C
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 327 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 377 gerekçesi s. 135, Tasarı ve Komisyon metni s. 452-453
- Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011
- Yargıtay 14. HD, 2017/1289 E., 2021/226 K., 21.01.2021