TMK 368, ev başkanlığının ev içindeki sonuçlarını düzenler. Birinci fıkraya göre birlikte yaşayan kimseler evin düzenine tâbidir; bu düzenin kuruluşunda ev halkından her birinin yararı adil biçimde gözetilir. İkinci fıkraya göre ev halkının her biri, özellikle öğrenimi, eğitimi, dinî inançları, meslek ve sanatı için gerekli özgürlükten yararlanır. Üçüncü fıkraya göre ev başkanı, birlikte yaşayanların evdeki eşyasını özenle korumak ve güvenlik altında bulundurmakla yükümlüdür. Gerekçeye göre maddedeki tek hüküm değişikliği bu özenin ölçüsüdür: eski Kanun'da ev başkanının kendi eşyasına göstereceği özen aranırken, yeni Kanun somut olayın özelliğine göre objektif bir özen arar.
- Ev düzeni
- Birlikte yaşayanların uyduğu, ev başkanınca kurulan iç düzen.
- Ev halkı
- Ev başkanının yönetimi altında bir arada yaşayan kişiler.
- Adil gözetim
- Düzen kurulurken ev halkından her birinin yararının hakkaniyete uygun biçimde dikkate alınması.
- Objektif özen
- Kişinin kendi alışkanlığına göre değil, somut olayın gerektirdiği ölçüye göre belirlenen özen.
- Güvenlik altında bulundurma
- Eşyanın kaybolmaması ve zarar görmemesi için gerekli önlemlerin alınması.
TMK 368 ne düzenler?
| Fıkra | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ev düzeni | Birlikte yaşayanlar evin düzenine tâbidir | TMK m. 368/1 |
| Adil gözetim | Düzen kurulurken her birinin yararı gözetilir | TMK m. 368/1 |
| Özgürlükler | Öğrenim, eğitim, dinî inanç, meslek ve sanat | TMK m. 368/2 |
| Eşya | Ev başkanı eşyayı özenle korur ve güvenlik altında bulundurur | TMK m. 368/3 |
| Özen ölçüsü | Kendi eşyasına gösterdiği özen değil, objektif özen | Gerekçe, s. 133 |
| Yönetim yetkisi | Ev başkanlığı birlikte yaşayanlar üzerinde yönetim yetkisi gerektirir | AYM, K. 2025/205 |
| Kaynak | 743 m. 319; İsviçre MK m. 332 | Gerekçe, s. 133 |
TBMM gerekçesine göre madde, yürürlükteki Kanun'un 319. maddesini ve İsviçre Medenî Kanunu'nun 332. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, maddedeki tek hüküm değişikliğinin üçüncü fıkrada yapıldığını belirtir: yürürlükteki metinde, 1984 tarihli Öntasarıda ve İsviçre'deki kaynak maddede ev başkanının göstermesi gereken özen kendi eşyasına göstereceği özenle aynı iken, maddede bu ölçüden ayrılınmış ve somut olayın özelliğine göre gösterilmesi gereken objektif bir özen aranmıştır. Tasarının 368. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 450).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, ev düzeninin tek taraflı olmadığıdır: düzen kurulurken ev halkından her birinin yararı adil biçimde gözetilir. İkinci nokta, ev halkının her birinin öğrenimi, eğitimi, dinî inançları, meslek ve sanatı için gerekli özgürlükten yararlanmasıdır; ev düzeni bu özgürlüklerle birlikte kurulur. Üçüncü nokta, özen ölçüsüdür: ev başkanı birlikte yaşayanların eşyasını somut olayın gerektirdiği objektif özenle korur. Ev başkanının sorumluluğuna ilişkin bir kararda da özen ve gözetim görevinin yerine getirilip getirilmediğinin olayın özelliklerine göre belirleneceği belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2015/2316 E., 2016/906 K., 27.01.2016).
Birinci fıkra: ev düzeni
- Kimler: Birlikte yaşayan kimseler.
- Kural: Evin düzenine tâbidirler.
- Ölçü: Her birinin yararı adil biçimde gözetilir.
Birinci fıkra, birlikte yaşayan kimselerin evin düzenine tâbi olduğunu ve bu düzenin kuruluşunda ev halkından her birinin yararının adil biçimde gözetileceğini belirtir. Ev düzenini kuran, 367. maddeye göre evi yönetme yetkisi bulunan ev başkanıdır (TMK m. 367). Anayasa Mahkemesine göre ev başkanı ilişkisinden söz edebilmek için aile hâlinde birlikte yaşama iradesine sahip kişiler üzerinde bir yönetim yetkisinin bulunması gerekir; bu yetki zamana göre değişebilir ve bir kişi farklı zamanlarda farklı ev başkanlarının yönetimine tabi olabilir (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025).
Hukuk Genel Kurulu, ev başkanlığının aile hâlinde birlikte yaşayanların idare edilmesine, öncelikle aile üyeleri arasında bir düzenin kurulmasına ve birliğin korunmasına hizmet ettiğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2008/4-153 E., 2008/139 K., 20.02.2008). Düzenin kuruluşunda her birinin yararının adil biçimde gözetilmesi kuralı, ev başkanının yetkisini ev halkının yararına bağlar. Eşler arasında ise birliğin yönetimi ayrıca 186. maddeye tabidir: birliği eşler beraberce yönetirler (TMK m. 186).
İkinci fıkra: ev halkının özgürlükleri
- Öğrenim ve eğitim: Ev halkının her biri için.
- Dinî inançlar: Gerekli özgürlük tanınır.
- Meslek ve sanat: Gerekli özgürlük tanınır.
İkinci fıkra, ev halkından her birinin özellikle öğrenimi, eğitimi, dinî inançları, meslek ve sanatı için gerekli özgürlükten yararlanacağını belirtir. "Özellikle" ifadesi, sayılan alanların örnek olarak gösterildiğini ortaya koyar. Eski Kanun'un 319. maddesi de birlikte yaşayanlardan her birinin talim ve terbiyeleri, sanatları veya dinî ihtiyaçları için gerekli hürriyetten yararlanacağını öngörüyordu.
Ev halkı arasında ergin olmayan çocuklar bulunduğunda bu özgürlük velayet hükümleriyle birlikte uygulanır. Ana ve baba, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanır ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutar (TMK m. 339); çocuğun dinî eğitimini belirleme hakkı ana ve babaya aittir, ergin ise dinini seçmekte özgürdür (TMK m. 341). Anayasa Mahkemesi de ev başkanı aynı zamanda veliyse, ayırt etme gücüne sahip küçükler üzerindeki özen ve gözetim yükümlülüğünün velayet hakkından doğduğunu belirtmiştir (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025).
Üçüncü fıkra: evdeki eşyanın korunması
- Yükümlü: Ev başkanı.
- Konu: Birlikte yaşayanların evdeki eşyası.
- Ölçü: Somut olayın gerektirdiği objektif özen.
Üçüncü fıkra, ev başkanına birlikte yaşayanların evdeki eşyasını özenle korumak ve güvenlik altında bulundurmak yükümlülüğü yükler. Gerekçeye göre maddedeki tek hüküm değişikliği bu fıkradadır: eski Kanun'da ev başkanının kendi eşyasına göstereceği özen ölçü alınırken, yeni Kanun somut olayın özelliğine göre gösterilmesi gereken objektif bir özen arar. Objektif ölçü karşısında ev başkanı, kendi eşyasına da aynı ölçüde özen göstermediğini ileri sürerek yükümlülükten kurtulamaz.
Ev başkanının sorumluluğuna ilişkin bir kararda da ev başkanının özen ve gözetim görevini yerine getirip getirmediğinin zarar verici olayın özelliklerine göre belirleneceği ve alınması gereken tedbirlerin olaydan olaya değişebileceği belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2015/2316 E., 2016/906 K., 27.01.2016). Ev başkanının gözetim yükümlülüğü, ev halkından küçük veya kısıtlıların üçüncü kişilere verdiği zararlar bakımından 369. maddede ayrıca düzenlenmiştir (TMK m. 369).
Birlikte yaşadığınız evde düzen kurulurken, her birinizin yararının adil biçimde gözetilmesi gerekir. Öğrenim, eğitim, dinî inanç, meslek ve sanat için gerekli özgürlük, ev düzeniyle birlikte korunur. Evdeki eşyanız ev başkanının gözetimindeyse, ev başkanı bu eşyayı somut durumun gerektirdiği özenle korumak ve güvenlik altında bulundurmakla yükümlüdür; kendi eşyasına gösterdiği özenin düşük olması bu yükümlülüğü hafifletmez.
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 368. maddeyi doğrudan uygulayan ve kart olarak yer verilebilecek bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar ev başkanlığının niteliğine ve ev başkanından beklenen özen ölçüsüne ilişkindir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Ev başkanlığı, aile hâlinde birlikte yaşama iradesindeki kişiler üzerinde bir yönetim yetkisi gerektirir; bu yetki zamanla değişebilir
Bir trafik kazası nedeniyle açılan tazminat davasına bakan aile mahkemesi, 369. maddenin birinci fıkrasındaki “küçüğün” ibaresinin ayırt etme gücüne sahip küçükler yönünden Anayasa'ya aykırı olduğu kanısıyla itiraz yoluna başvurdu.
“Dolayısıyla ev başkanı ilişkisinden bahsedebilmek için aile hâlinde birlikte yaşama iradesine sahip kişiler üzerinde bir yönetim yetkisinin bulunmasının gerektiği anlaşılmaktadır. Söz konusu yönetim yetkisi zamana göre değişebilecek, diğer bir ifadeyle kişi farklı zamanlarda iki farklı ev başkanının yönetimine tabi olabilecek ve bu hâllerde ev başkanlığı yönetimi ve bu kapsamdaki sorumluluk birinden diğerine geçebilecektir.”
Ne anlama geliyor? Karar, ev düzeninin dayandığı yönetim yetkisini açıklar. Anayasa Mahkemesine göre ev başkanı ilişkisinden söz edebilmek için aile hâlinde birlikte yaşama iradesine sahip kişiler üzerinde bir yönetim yetkisinin bulunması gerekir; bu yetki zamana göre değişebilir, kişi farklı zamanlarda iki farklı ev başkanının yönetimine tabi olabilir ve ev başkanlığı ile buna bağlı sorumluluk birinden diğerine geçebilir. Mahkeme ayrıca ev başkanı aynı zamanda veliyse, ayırt etme gücüne sahip küçükler üzerindeki özen ve gözetim yükümlülüğünün velayet hakkından doğduğunu belirtmiş; 369. maddedeki “küçüğün” ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına oybirliğiyle karar vermiştir (TMK m. 367).
Ev başkanlığı, aile hâlinde birlikte yaşayanların idaresine ve aile üyeleri arasında bir düzenin kurulmasına hizmet eder
İdare, ağaçlandırma sahasında çıkan ve bir küçük ile annesinin neden olduğu ileri sürülen yangın nedeniyle uğradığı zararın tazmini için, ev başkanı sıfatıyla küçüğün anne ve babası aleyhine kendi adlarına ve küçük adına velayeten dava açtı. Aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakan asliye hukuk mahkemesi, davanın aile hukukuyla ilgili olmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı verdi ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Zira, ev başkanlığı, aile halinde birlikte yaşayanların idare edilmesine, öncelikle aile üyeleri arasında bir düzenin kurulmasına, bunların yararına olarak birliğin korunmasına hizmet eder.”
Ne anlama geliyor? Karar, ev düzeninin amacını Hukuk Genel Kurulu düzeyinde ortaya koyar. Kurula göre ev başkanlığı, aile hâlinde birlikte yaşayanların idare edilmesine, öncelikle aile üyeleri arasında bir düzenin kurulmasına ve bunların yararına olarak birliğin korunmasına hizmet eder; kurumla güdülen amaç, gözetime muhtaç aile üyelerinin zarar verdiği üçüncü kişileri de korumaktır. Ev başkanlığı bu nedenle yalnız yetki veren değil, görev ve sorumluluk da yükleyen bir kurumdur. Ev başkanlığına ilişkin hükümler Kanun'un aile hukukuna ilişkin ikinci kitabında yer aldığından, bu sorumluluğa dayanan davaların aile mahkemesinde görülmesi gerektiği belirtilerek direnme kararı bozulmuştur.
Ev başkanının özen ve gözetim görevini yerine getirip getirmediği olayın özelliklerine göre belirlenir; alınacak tedbirler olaydan olaya değişir
Kiraladığı aracı davalının küçük oğlunun kullanmasına izin veren davacı, ehliyeti olmayan küçüğün kaza yaparak araçta hasara yol açması üzerine ödediği zararın babadan tahsilini istedi. Mahkeme, davacının aracı küçüğe kendi rızasıyla verdiği ve olayın kendi kusurlu eylemiyle gerçekleştiği gerekçesiyle davayı reddetti.
“Ev başkanının kendine düşen özen ve gözetim görevini yerine getirip getirmediği, zarar verici olayın özelliklerine göre belirlenmelidir. Her olayın gerektirdiği tedbirler, herşeyden önce, kendi şartları içinde düşünülmelidir. Bu bakımdan, ev başkanının alması gereken tedbirler olaydan olaya göre değişebilir.”
Ne anlama geliyor? Karar, ev başkanından beklenen özenin somut olaya göre belirlendiğini gösterir. Daireye göre ev başkanının özen ve gözetim görevini yerine getirip getirmediği zarar verici olayın özelliklerine göre belirlenir; her olayın gerektirdiği tedbirler kendi şartları içinde düşünülür ve alınması gereken tedbirler olaydan olaya değişebilir. Ehliyeti olmayan küçüğün eyleminde babanın ev başkanı sıfatıyla gerekli tedbirleri almadığı ve kusursuz sorumlu olduğu belirtilmiş; aracı küçüğe veren davacının kusuru oranında indirim yapılarak zarar belirlenmesi gerektiğinden ret kararı bozulmuştur. 368. maddenin üçüncü fıkrasındaki eşyayı koruma yükümlülüğü de gerekçeye göre somut olayın gerektirdiği objektif bir özeni ifade eder.
Madde gerekçesi
Madde 368- Yürürlükteki Kanunun 319 uncu ve İsviçre Medenî Kanununun 332 nci maddelerini karşılayan bu maddedeki tek hüküm değişikliği, ev başkanın göstermesi gereken özenin ölçüsünü düzenleyen üçüncü fıkrada yapılmıştır. Yürürlükteki metne ve 1984 tarihli Öntasarısıyla İsviçre Medenî Kanunundaki kaynak maddeye göre bu özen, ev başkanın kendi eşyasına göstereceği özenle aynı iken; maddede bu ölçüden ayrılınmış ve somut olayın özelliğine göre gösterilmesi gereken objektif bir özen aranmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 133Gerekçe, birinci ve ikinci fıkraların eski Kanun'dan hüküm olarak ayrılmadığını, tek değişikliğin üçüncü fıkradaki özen ölçüsünde olduğunu gösterir. Eski ölçü ev başkanının kendi eşyasına gösterdiği özene bağlıydı; yeni ölçü ise somut olayın gerektirdiği objektif özendir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 319. maddeydi.
Birlikte yaşayan kimseler, evin kaidelerine tabidir; bu kaidelerde her birinin menfaati adilane bir surette gözetilmiş olmak lazımdır. Birlikte yaşayan kimselerden her biri bilhassa talim ve terbiyeleri sanatları yahut dini ihtiyaçları için muktazi hürriyetten istifade ederler. Evin reisi, birlikte yaşayanların evdeki eşyasını, kendi eşyasına karşı göstereceği aynı ihtimam ile muhafaza etmek ve emniyet altında bulundurmakla mükelleftir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 319 | 4721 sayılı Kanun m. 368 | |
|---|---|---|
| Ev düzeni | Evin kaidelerine tabiiyet; her birinin menfaati adilane gözetilir | Evin düzenine tâbiiyet; her birinin yararı adil biçimde gözetilir |
| Özgürlükler | Talim ve terbiye, sanat, dinî ihtiyaçlar | Öğrenim, eğitim, dinî inançlar, meslek ve sanat |
| Eşyanın korunması | Evin reisi kendi eşyasına gösterdiği ihtimamla korur | Ev başkanı somut olayın gerektirdiği objektif özenle korur |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 368. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 186: Birliğin yönetimi.
- TMK m. 367: Ev başkanlığının koşulları.
- TMK m. 369: Ev başkanının sorumluluğu.
- TMK m. 341: Dinî eğitim.
Ev düzeni, ev başkanlığı veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 368 ne diyor?
Birlikte yaşayanların evin düzenine tâbi olduğunu, düzen kurulurken her birinin yararının adil biçimde gözetileceğini, ev halkının öğrenim, eğitim, dinî inanç, meslek ve sanat için gerekli özgürlükten yararlanacağını ve ev başkanının evdeki eşyayı özenle koruyacağını düzenler.
Ev düzenini kim kurar?
Evi yönetme yetkisi bulunan ev başkanı; bu yetki 367. maddeye göre kanun, sözleşme veya örfe dayanır.
Ev başkanı düzeni dilediği gibi kurabilir mi?
Hayır; düzenin kuruluşunda ev halkından her birinin yararı adil biçimde gözetilir.
Ev halkı hangi özgürlüklerden yararlanır?
Özellikle öğrenimi, eğitimi, dinî inançları, meslek ve sanatı için gerekli özgürlükten.
Çocuklar bakımından bu özgürlük nasıl uygulanır?
Velayet hükümleriyle birlikte; ana ve baba olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanır, ergin ise dinini seçmekte özgürdür.
Ev başkanı evdeki eşyamdan sorumlu mu?
Birlikte yaşayanların evdeki eşyasını özenle korumak ve güvenlik altında bulundurmakla yükümlüdür.
Hangi özen ölçüsü uygulanır?
Somut olayın gerektirdiği objektif özen; eski Kanun'daki gibi ev başkanının kendi eşyasına gösterdiği özen değil.
Özenin yerine getirilip getirilmediği nasıl belirlenir?
Olayın özelliklerine göre; alınması gereken tedbirler olaydan olaya değişebilir (Yargıtay 3. HD, 2015/2316 E., 2016/906 K., 27.01.2016).
Ev başkanlığı zamanla değişebilir mi?
Evet; kişi farklı zamanlarda farklı ev başkanlarının yönetimine tabi olabilir (AYM, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 319. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 186, 339, 341, 367, 368, 369
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 319 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 368 gerekçesi s. 133, Tasarı ve Komisyon metni s. 450
- Anayasa Mahkemesi, E. 2025/139, K. 2025/205, 08.10.2025
- Yargıtay HGK, 2008/4-153 E., 2008/139 K., 20.02.2008
- Yargıtay 3. HD, 2015/2316 E., 2016/906 K., 27.01.2016