TMK 364, yardım nafakasının temel hükmüdür. Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin yükümlülüğü, refah içinde bulunmalarına bağlıdır; refah şartı üstsoy ve altsoy için aranmaz. Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin özel hükümler saklıdır. Yardım nafakası için nafaka isteyenin yardım edilmezse yoksulluğa düşeceğinin anlaşılması, yükümlünün de geçim sıkıntısına düşürülmemesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2016/21920 E., 2017/10252 K., 15.06.2017).
- Yardım nafakası
- Yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy veya kardeşe yapılan zorunlu parasal yardım.
- Üstsoy
- Ana, baba, büyükanne, büyükbaba gibi kişinin kendisinden geldiği kan hısımları.
- Altsoy
- Çocuk, torun gibi kişiden gelen kan hısımları.
- Yoksulluk
- Zorunlu yaşam giderlerini karşılayacak düzeyde gelirden yoksunluk.
- Refah
- Kendi geçimini sağladıktan sonra yardım edebilecek ekonomik rahatlık.
TMK 364 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yükümlüler | Üstsoy, altsoy ve kardeşler | TMK m. 364/1 |
| Alacaklının durumu | Yardım edilmezse yoksulluğa düşecek olmak | TMK m. 364/1 |
| Kardeşler | Yükümlülük refah içinde bulunmaya bağlı | TMK m. 364/2 |
| Refah şartının kapsamı | Yalnız kardeşler için aranır | Yargıtay 3. HD, 2015/6355 K. |
| Saklı hükümler | Eş ile ana ve babanın bakım borçları | TMK m. 364/3 |
| Ergin öğrenci | Eğitimine devam eden ve yoksulluğa düşen çocuğa yardım zorunlu | Yargıtay HGK, 2019/1145 K. |
| Kaynak | 743 m. 315 ve 316/2; Öntasarı m. 297; İsviçre MK m. 328 | Gerekçe, s. 132 |
TBMM gerekçesine göre madde, yürürlükteki Kanun'un 315. ve kısmen 316. maddelerini karşılamaktadır ve İsviçre Medenî Kanunu'nun 328. maddesinden esinlenen 1984 tarihli Öntasarının 297. maddesinden alınmıştır. Gerekçe, birinci fıkrada Öntasarıdaki "önemli ölçüde geçim sıkıntısına" düşme ölçüsü yerine kaynaktaki gibi "yoksulluğa düşmek" deyiminin tercih edildiğini, "nafaka" teriminin ise yerleşmiş olduğu için korunduğunu belirtir. İkinci fıkra eski Kanun'un 316. maddesinin ikinci fıkrasından gelir; eklenen üçüncü fıkra ise eşlerin birbirine, ana ve babanın ergin olmayan çocuklarına karşı bakım borçlarına ilişkin özel hükümlerin saklı olduğunu vurgular. Tasarının 364. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 449).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, yardım nafakasının yoksulluk şartına bağlı olmasıdır; nafaka isteyen, yardım edilmezse yoksulluğa düşeceğini ortaya koymalıdır. İkinci nokta, refah şartının yalnız kardeşler için arandığıdır; üstsoy ve altsoy, refah içinde olmasalar da gelirleriyle orantılı olarak sorumludur (Yargıtay 3. HD, 2014/21426 E., 2015/6355 K., 15.04.2015). Üçüncü nokta, iştirak nafakasının çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona ermesi ve yardım nafakası için ergin çocuğun kendisinin dava açması gerektiğidir (Yargıtay 2. HD, 2010/12022 E., 2011/13809 K., 22.09.2011).
Birinci fıkra: kim kime nafaka verir?
- Yükümlüler: Üstsoy, altsoy ve kardeşler.
- Alacaklının durumu: Yardım edilmezse yoksulluğa düşecek olmak.
- Sınır: Kanun'un saydığı hısımlar dışındakiler yardım nafakasıyla yükümlü değildir.
364. madde, belirli yakınlıktaki hısımlar arasında karşılıklı bir yardım yükümlülüğü kurar. Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Yardım nafakasının tarafları üstsoy, altsoy ve kardeşlerdir; Kanun yükümlüleri tek tek saydığından bunların dışındaki hısımların yardım nafakası yükümlülüğü yoktur (Yargıtay 3. HD, 2016/22092 E., 2017/9682 K., 12.06.2017). Aynı kararda aile bağlarının herhangi bir nedenle zayıflamış olmasının yükümlülüğü kendiliğinden ortadan kaldırmadığı da belirtilmiştir.
Yükümlülüğün doğması için nafaka isteyenin yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşeceğinin anlaşılması gerekir. Yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve eğitim gibi zorunlu harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanlar yoksul kabul edilir; eğitimine devam eden ve kendi emeği ve geliriyle yaşamını sürdüremeyen kişi ana ve babasından öğrenimini tamamlayıncaya kadar yardım nafakası isteyebilir, ancak yükümlünün de geçim sıkıntısına düşürülmemesi esastır (Yargıtay 3. HD, 2016/21920 E., 2017/10252 K., 15.06.2017). Nafakanın miktarı, davacının geçinmesi için gerekli ve yükümlünün malî gücüne uygun olmalıdır (TMK m. 365).
İkinci fıkra: kardeşler ve refah şartı
- Kural: Kardeşlerin yükümlülüğü refah içinde bulunmalarına bağlıdır.
- Kapsam: Refah şartı yalnız kardeşler için aranır.
- Sıra: Kardeşler, altsoy ve üstsoydan sonra gelir.
Kardeşlerden yardım nafakası istenebilmesi için kardeşin refah içinde bulunması gerekir. İlerlemiş yaşları ve aldıkları yaşlılık aylığıyla kendi geçimlerini ancak sağlayabilen kardeşlerin refah içinde olmadığı ve yardım nafakası yükümlülüklerinin bulunmadığı kabul edilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2016/22092 E., 2017/9682 K., 12.06.2017). Buna karşılık refah şartı yalnız kardeşler için geçerlidir; kiraya verilmiş taşınmazları ve emekli aylığı bulunan babaannenin torununa geliriyle orantılı nafaka ödemesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2014/21426 E., 2015/6355 K., 15.04.2015). Nafaka davasının hangi sırayla açılacağı ise mirasçılıktaki sıraya göre belirlenir (TMK m. 365).
Üçüncü fıkra: eş ile ana ve babanın bakım borçları
- Eşler: Evlilik ve boşanmaya ilişkin nafaka hükümleri saklıdır.
- Ana ve baba: Ergin olmayan çocuğa bakım borcu ayrıca düzenlenmiştir.
- Ergin çocuk: Eğitimi devam ediyorsa ana ve baba bakımla yükümlüdür.
Üçüncü fıkra, eşlerin birbirine ve ana ve babanın çocuklarına karşı bakım borçlarının kendi özel hükümlerine tabi olduğunu vurgular. Ergin olmayan çocuğun bakım giderleri ana ve baba tarafından karşılanır ve boşanmada iştirak nafakası bu yükümlülüğün sonucudur (TMK m. 327, TMK m. 182). İştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer; bundan sonra şartları varsa 364. madde uyarınca yardım nafakası istenebilir (Yargıtay 2. HD, 2012/7833 E., 2012/27461 K., 19.11.2012).
Babanın ergin olmayan çocuğuna karşı bakım borcundan doğan nafaka yükümlülüğü ölümüyle mirasçılarına geçmez; babanın ölümünden sonra mirasçılarına yöneltilen nafaka istemi 364. maddeye dayanır ve ergin olmayan çocuğa bakım yükümlülüğünün öncelikle anaya ait olduğu gözetilir (Yargıtay 2. HD, 2010/2945 E., 2010/5646 K., 24.03.2010).
Eğitimine devam eden ergin çocuk
- Dayanak: 328. maddenin ikinci fıkrası ile 364. madde birlikte uygulanır.
- Eğitim türü: Açık öğretimde okumak yükümlülüğü kaldırmaz.
- Sona erme: Eğitim bitip iş bulunca nafaka kaldırılabilir.
Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m. 328). Yardım nafakası davalarında bu hüküm 364. maddeyle birlikte uygulanır. Hukuk Genel Kurulu, açık öğretim fakültesinde okumanın babanın yardım nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını ve babanın eğitimine devam eden ve yoksulluğa düşmüş çocuğuna yardım etmek zorunda olduğunu belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2017/1012 E., 2019/1145 K., 07.11.2019). Kısa süreli ve giderleri karşılamayan bir çalışmanın da yükümlülüğü kaldırmadığı kabul edilmiştir (Yargıtay HGK, 2017/959 E., 2019/1131 K., 05.11.2019).
Eğitim sona erip çocuk işe başladığında yardıma ihtiyaç ortadan kalkabilir; Hukuk Genel Kurulu bu durumda nafakanın dava tarihinden değil çocuğun işe başladığı tarihten itibaren kaldırılması gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay HGK, 2018/904 E., 2019/1181 K., 14.11.2019). İhtiyaç sürüyorsa yükümlünün ekonomik durumundaki kötüleşme nafakanın tamamen kaldırılmasını değil, gerekiyorsa indirilmesini haklı kılar (Yargıtay HGK, 2017/2118 E., 2019/1138 K., 05.11.2019).
Usul: davayı kim açar?
- Talep hakkı: Yardım nafakasını ergin çocuğun kendisi ister.
- Talep dışına çıkılamaz: Açılmış bir yardım nafakası davası olmadan hüküm kurulamaz.
- Görev: Aile mahkemesi.
Ergin çocuk için yardım nafakası, onun tarafından açılmış bir nafaka davası varsa dikkate alınır; ananın boşanma davasındaki iştirak nafakası talebi yardım nafakası sayılarak karar verilemez (Yargıtay 2. HD, 2010/12022 E., 2011/13809 K., 22.09.2011). Usulüne uygun açılmış bir yardım nafakası davası bulunmadıkça hâkim talep dışına çıkarak yardım nafakasına hükmedemez (Yargıtay 2. HD, 2016/12504 E., 2018/2746 K., 28.02.2018). Yardım nafakası davaları, Kanun'un aile hukuku kitabından doğduğu için aile mahkemesinde görülür.
Ergin olduysanız ve eğitiminiz sürüyorsa, yardım nafakası davasını kendi adınıza açın; öğrenci belgenizi ve gelir durumunuzu gösteren belgeleri sunun. Yaşlı ana veya babanız ya da yoksulluğa düşmüş bir yakınınız için nafaka istenecekse, önce altsoya, sonra üstsoya başvurulacağını ve kardeşlerden ancak refah içindeyseler nafaka istenebileceğini göz önünde bulundurun. Nafaka yükümlüsüyseniz, kendi geçiminizi ve diğer yükümlülüklerinizi gösteren belgeleri sunun; nafakanın sizi geçim sıkıntısına düşürmemesi gerekir.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Yardım nafakası için nafaka isteyenin yardım edilmezse yoksulluğa düşeceği anlaşılmalıdır; yükümlü de geçim sıkıntısına düşürülmemelidir
Üniversite öğrencisi olan ergin davacı, babasından yardım nafakası istedi; mahkeme istemi reddetti.
“Yardım nafakasına karar verilebilmesi için nafaka isteyenin yardım edilmemesi halinde yoksulluğa düşeceğinin anlaşılması gerekmektedir.Eğitimine devam etmekte olan kişi kendi emek ve geliriyle yaşamını sürdürmekten yoksun ise, ana babasından öğrenimini tamamlayıncaya kadar yardım nafakası isteyebilir. Ne var ki, bunu vermekle yükümlü tutulacak kişilerin geçim sıkıntısına düşürülmemesi asıldır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 364. maddenin iki yönlü ölçüsünü gösterir. Daire, yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve eğitim gibi zorunlu harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanların yoksul sayılacağını hatırlatmış ve yardım nafakasına karar verilebilmesi için nafaka isteyenin yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşeceğinin anlaşılması gerektiğini belirtmiştir. Eğitimine devam eden ve kendi emeği ve geliriyle yaşamını sürdüremeyen kişi, ana ve babasından öğrenimini tamamlayıncaya kadar yardım nafakası isteyebilir; ancak yükümlünün geçim sıkıntısına düşürülmemesi esastır. Üniversite öğrencisi davacı için babanın gelir durumu gözetilerek hakkaniyete uygun nafakaya hükmedilmesi gerektiğinden ret kararı bozulmuştur (TMK m. 328, TMK m. 365).
Açık öğretimde okumak, babanın eğitimine devam eden ve yoksulluğa düşen ergin çocuğuna yardım nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz
Açık öğretim fakültesinde okuyan ve düzenli geliri bulunmayan ergin davacı, babasından yardım nafakası istedi. Mahkeme, babanın maaşında icra kesintileri bulunduğu ve annenin gelirinin daha fazla olduğu gerekçesiyle istemi reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Yine mahkemenin kabulünün aksine açık öğretim fakültesinde okuyor olmak, babanın yardım nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldıran bir sebep olarak kabul edilemez. Öyleyse baba eğitimine devam eden ve yoksulluğa düşmüş çocuğuna yardım etmek zorundadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, ergin çocuğun yardım nafakasında eğitimin önemini vurgular. Hukuk Genel Kurulu, 328. maddenin ergin çocuğun eğitimi devam ettiği sürece ana ve babaya durum ve koşullara göre yardım yükümlülüğü getirdiğini, davacının annesiyle yaşadığı için ondan da yardım aldığının kabul edileceğini, icra kesintisine rağmen babanın bir miktar nafaka ödeyebileceğini belirtmiştir. Açık öğretim fakültesinde okumak babanın yükümlülüğünü kaldırmaz; hakkaniyete uygun bir yardım nafakasına hükmedilmesi gerektiğinden direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 328).
Eğitime devam eden ergin çocuğun kısa süreli ve giderlerini karşılamayan çalışması, babanın yardım nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz
Açık öğretim lisesinde okuyan ergin davacı, babasından yardım nafakası istedi. Baba, davacının özel güvenlik görevlisi olarak çalıştığını savundu; mahkeme istemi reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Davacı kısa süreliğine özel güvenlik görevlisi olarak çalışmışsa da bu çalışması sürekli olmadığı gibi kendisinin ve okulunun giderlerine de yetmemektedir. TMK'nın 328. maddesi ergin çocuğun eğitiminin devam etmesi hâlinde ana ve babanın durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde yardımda bulunmalarını bir yükümlülük olarak öngörmüştür. Dolayısıyla davalının eğitimine devam eden ve düzenli bir geliri bulunmayan çocuğuna bir miktar nafaka ödeyebileceği kuşkusuzdur. Yine mahkemenin kabulünün aksine açık öğretim lisesinde okuyor olmak, babanın yardım nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldıran bir sebep olarak kabul edilemez.”
Ne anlama geliyor? Karar, eğitimle çalışmanın birlikte değerlendirilmesini gösterir. Hukuk Genel Kurulu, günümüzdeki ekonomik koşullarda eğitimle çalışmayı bir arada sürdürmenin mümkün olmayacağının kural ve karine olarak kabul edilmesi gerektiğini hatırlatmıştır. Davacının kısa süreli çalışması sürekli olmadığı ve kendisinin ve okulunun giderlerine yetmediği için babanın yükümlülüğünü kaldırmaz; açık öğretim lisesinde okumak da bir engel değildir. Emekli aylığı alan babanın eğitimine devam eden ve düzenli geliri bulunmayan çocuğuna bir miktar nafaka ödeyebileceği kabul edilerek direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 328).
Eğitimine devam eden ergin çocuğun yardım nafakası, eğitimi sona erip işe başladığı tarihten itibaren kaldırılmalıdır
Baba, üniversiteden mezun olan çocuğuna ödediği yardım nafakasının kaldırılmasını istedi. Mahkeme, iş bulma imkânı bulunan meslek sahibinin yardım nafakasına hak kazanamayacağı gerekçesiyle nafakayı dava tarihinden itibaren kaldırdı ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Öte yandan yargılama aşamasında davalının eğitiminin sona erdiği ve 23.05.2016 tarihinde bir şirkette işe başladığı, sonuç olarak bu tarihten itibaren babasının yardımına ihtiyacı kalmadığı anlaşılmaktadır. Şu hâlde, davalının dava tarihi itibariyle eğitimine devam ettiği ve babasının yardımına ihtiyaç duyduğu, ancak işe başladığı tarihten itibaren babasının yardımına ihtiyacı kalmadığı gözetilerek yardım nafakasının davalının işe başladığı 23.05.2016 tarihi itibariyle kaldırılmasına karar verilmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yardım nafakasının hangi tarihten itibaren kaldırılacağını belirler. Hukuk Genel Kurulu, dava tarihinde sınav hazırlık kursuna giderek eğitimine devam eden ve düzenli geliri bulunmayan çocuğun babasının yardımına ihtiyacı olduğunu, babanın geliri dikkate alındığında bir miktar nafaka ödeyebileceğini kabul etmiştir. Ancak yargılama sırasında çocuğun eğitimi sona ermiş ve işe başlamıştır; bu tarihten itibaren babasının yardımına ihtiyacı kalmadığından nafakanın dava tarihinden değil işe başlama tarihinden itibaren kaldırılması gerektiği belirtilmiş ve direnme kararı değişik gerekçeyle bozulmuştur.
Eğitimine devam eden ergin çocuğun ihtiyacı sürüyorsa, yükümlünün ekonomik durumu gözetilerek yardım nafakası kaldırılmamalı, gerekiyorsa indirilmelidir
Emekli olan ve işinden ayrılan baba, açık öğretim üniversitesinde okuyan ergin çocuğuna ödediği yardım nafakasının kaldırılmasını istedi. Mahkeme nafakayı tamamen kaldırdı ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Şu hâlde, yerel mahkemece; davacının ekonomik durumu da göz önüne alınarak hâlen ödenmekte olan nafakanın bir miktar indirilmesine karar verilmesi gerekirken, aksi düşüncelerle tamamen kaldırılması doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yardım nafakasının kaldırılması ile indirilmesi arasındaki farkı gösterir. Hukuk Genel Kurulu, çocuğun çalışmasının sürekli olmadığını ve kendisinin ve okulunun giderlerine yetmediğini, açık öğretim üniversitesinde okumanın babanın yükümlülüğünü kaldırmadığını belirtmiştir. Babanın ekonomik durumu gözetilerek ödenmekte olan nafakanın bir miktar indirilmesi gerekirken tamamen kaldırılması doğru bulunmamış ve direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 365).
Yaşları ilerlemiş ve yaşlılık aylığıyla ancak geçinebilen kardeşler refah içinde sayılmaz; yardım nafakası yükümlülükleri yoktur
Bir kurumun bakımında bulunan kişi için kurum, kişinin kardeşlerinden yardım nafakası istedi. Mahkeme kardeşlerden bir kısmı aleyhine nafakaya hükmetti; kardeşler kararı temyiz etti.
“TMK'nın 364 vd. Maddeleri gereğince kardeşlerin nafaka yükümlülüğünün refah içerisinde bulunmasına bağlıdır. Somut olayda, tarafların tespit edilen sosyal ekonomik durumları itibariyle, ilerlemiş yaşları ve aldıkları yaşlılık aylığı ile kendi geçimlerini ancak sağlayabilecek durumda oldukları ve hali refah içerisinde bulunmadıkları anlaşılmakla, yardım nafakası yükümlülüğü bulunmayan davalılar yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 364. maddenin ikinci fıkrasındaki refah şartını uygular. Daireye göre yardım nafakası, Kanun'un sınırlı olarak saydığı üstsoy, altsoy ve kardeşler arasındaki karşılıklı yardım yükümlülüğüne dayanır; aile bağlarının zayıflaması yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz, ancak yükümlünün de geçim sıkıntısına düşürülmemesi esastır. Kardeşlerin nafaka yükümlülüğü refah içinde bulunmalarına bağlı olduğundan, ilerlemiş yaşları ve aldıkları yaşlılık aylığıyla kendi geçimlerini ancak sağlayabilen kardeşler hakkında davanın reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur (TMK m. 366).
Refah içinde bulunma şartı yalnız kardeşler için geçerlidir; kira ve emekli geliri olan babaanne torununa geliriyle orantılı nafaka ödemelidir
Küçük çocuk adına babaanneden yardım nafakası istendi. Mahkeme, annenin gelirini gizlediği, çocuğun zorunlu olmayan bir kursa gönderildiği ve aile bağlarının koptuğu gerekçesiyle davayı dürüstlük kuralına aykırı bularak reddetti.
“Somut olayda davacı tarafından, davalı babaanneden nafaka talep edilmektedir. Nafaka istenebilmesi için "refah içinde bulunma" şartı sadece kardeşler açısından geçerlidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, üstsoyun yardım nafakası yükümlülüğünün refah şartına bağlı olmadığını gösterir. Daireye göre nafaka istenebilmesi için refah içinde bulunma şartı yalnız kardeşler açısından geçerlidir. Babaannenin kiraya verilmiş daireleri ve dükkânları ile emekli aylığı bulunduğu, davacı tarafın ise küçük bir geliri olduğu gözetildiğinde, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarına göre ve hakkaniyet ilkesi de dikkate alınarak küçük için babaannenin geliriyle orantılı bir nafakaya hükmedilmesi gerektiği belirtilmiş; delillerin yanılgılı değerlendirilmesiyle verilen ret kararı bozulmuştur.
Babanın bakım borcundan doğan nafaka yükümlülüğü ölümüyle mirasçılarına geçmez; mirasçılardan nafaka istemi 364. maddeye dayanır
Babanın ölümünden sonra mirasçılarına karşı açılan babalık davasıyla birlikte çocuk için nafaka da istendi; mahkeme mirasçılar aleyhine nafakaya hükmetti ve karar taraflarca temyiz edildi.
“Tahakkuk etmiş ve muacceliyet kazanmış bir nafaka bulunmadıkça, nafaka yükümlüsünün ölümü ile nafaka mükellefiyeti sona erer. Bu bakımdan babanın ergin olmayan çocuğuna bakım borcunun sonucu olan nafaka yükümlülüğü mirasçılarına intikal etmez. Babalık davası, babanın ölümünden sonra mirasçılarına karşı 27.2.2002 tarihinde açıldığına göre, ananın çocuk için nafaka isteği Türk Medeni Kanununun 364.maddesine dayanmaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, ana ve babanın bakım borcu ile yardım nafakası arasındaki ayrımı gösterir. Daireye göre tahakkuk etmiş ve muaccel olmuş bir nafaka bulunmadıkça nafaka yükümlülüğü yükümlünün ölümüyle sona erer; babanın ergin olmayan çocuğuna karşı bakım borcundan doğan nafaka yükümlülüğü mirasçılarına geçmez. Bu nedenle babanın ölümünden sonra mirasçılarına karşı yöneltilen nafaka istemi 364. maddeye dayanır. Ergin olmayan çocuğa bakım yükümlülüğünün öncelikle anaya ait olduğu da gözetilerek mirasçıların yükümlülüğü 364 ve 365. maddeler çerçevesinde belirlenmeli; bu yapılmadan kurulan hüküm bozulmuştur (TMK m. 365).
İştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer; bundan sonra şartları varsa yardım nafakası istenebilir
Boşanma davasında ortak çocuk yararına iştirak nafakasına hükmedildi; karar taraflarca temyiz edildi.
“müşterek çocuk yararına takdir olunan iştirak nafakasının reşit olmakla kendiliğinden sora ereceğinin (TMK md. 182/2) bu tarih sonrasında şartların bulunması halinde Türk Medeni Kanununun 364. maddesi uyarınca yardım nafakası istenebileceğinin”
Ne anlama geliyor? Karar, iştirak nafakasından yardım nafakasına geçişi açıklar. Daireye göre ortak çocuk yararına takdir edilen iştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer; bu tarihten sonra şartların bulunması hâlinde 364. madde uyarınca yardım nafakası istenebilir. Bu değerlendirmeyle temyiz itirazları reddedilmiş ve karar onanmıştır (TMK m. 182).
Ergin çocuk tarafından açılmış bir nafaka davası yoksa, ananın iştirak nafakası talebi yardım nafakası sayılarak karar verilemez
Boşanma davasında ergin olmuş ve öğrenimine devam eden ortak çocuk için anne iştirak nafakası istedi; mahkeme bu talebi yardım nafakası olarak kabul ederek çocuk lehine nafakaya hükmetti.
“Çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, eğitim sona erinceye kadar anne, babanın çocuğa bakım yükümlülüğü ( TMK. md. 328/2) ergin olan çocuk tarafından açılmış bir nafaka davası varsa dikkate alınır. Ergin olan çocuk tarafından açılmış bir nafaka davası bulunmadığı halde, davalı kadının iştirak nafakası talebi, yardım nafakası olarak değerlendirilerek yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yardım nafakasında talep hakkının kime ait olduğunu gösterir. Daireye göre ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuğa ana ve babanın bakım yükümlülüğü, ergin çocuk tarafından açılmış bir nafaka davası varsa dikkate alınır. Ergin çocuğun açtığı bir dava bulunmadığı hâlde ananın iştirak nafakası talebinin yardım nafakası olarak değerlendirilmesi doğru bulunmamış ve karar bu yönden bozulmuştur (TMK m. 328).
Usulüne uygun açılmış bir yardım nafakası davası yoksa hâkim talep dışına çıkarak yardım nafakasına hükmedemez
Boşanma davasında anne, kısıtlanarak velâyeti kendisine bırakılan ergin ortak çocuk için iştirak nafakası istedi; mahkeme bu çocuk için yardım nafakasına hükmetti.
“Davacı kadın dava dilekçesinde ortak çocuk için iştirak nafakası talebinde bulunmuş olup, Türk Medeni Kanununun 364. maddesine dayalı usulüne uygun harcı yatırılarak açılmış yardım nafakası davası bulunmamaktadır. Hakim tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına karar veremez (HMK m. 26).”
Ne anlama geliyor? Karar, yardım nafakasının bağımsız bir dava konusu olduğunu gösterir. Daireye göre davacı kadın dava dilekçesinde yalnız iştirak nafakası istemiştir; 364. maddeye dayalı ve harcı yatırılarak açılmış bir yardım nafakası davası bulunmamaktadır. Hâkim tarafların talep sonuçlarıyla bağlı olduğundan ve ondan fazlasına karar veremeyeceğinden, ergin çocuk için yardım nafakası takdir edilmesi doğru bulunmamış ve karar bu yönden bozulmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 364- Yürürlükteki Kanunun 315 ve kısmen de 316 ncı maddesini karşılamaktadır. Madde, İsviçre Medenî Kanununun 328 inci maddesinden esinlenen 1984 tarihli Öntasarının 297 nci maddesinden alınmıştır. Ancak birinci fıkrada "…önemli ölçüde geçim sıkıntısına" düşmekten söz eden Öntasarı yerine, kaynaktaki gibi "…yoksulluğa düşmek" deyimi tercih edilmiştir. "Nafaka" terimi ise çok yerleşmiş olması itibarıyla aynen korunmuştur. Maddenin ikinci fıkrasındaki hüküm, yürürlükteki Kanunun 316 ncı maddesinin ikinci fıkrasında yer almaktadır. Maddeye eklenen üçüncü fıkra ile eşlerin birbirine, ana ve babanın ergin olmayan çocuklarına karşı bakım borçlarına ilişkin özel hükümlerin saklı olduğu vurgulanmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 132Gerekçe, maddenin ölçüsünün bir tercih sonucu belirlendiğini gösterir: Öntasarıdaki "önemli ölçüde geçim sıkıntısı" yerine kaynak İsviçre hükmündeki "yoksulluğa düşme" ölçüsü benimsenmiştir. Üçüncü fıkra yenidir ve yardım nafakasının eşler arasındaki ve ana-baba ile ergin olmayan çocuk arasındaki bakım borçlarının yerine geçmediğini açıkça ortaya koyar.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 315. madde ile 316. maddenin ikinci fıkrasıydı.
Madde 315 – Herkes, yardım etmediği surette zarurete düşecek olan usul ve füruuna ve erkek ve kız kardeşlerine muavenet ile mükelleftir. Madde 316/2 – Erkek ve kız kardeşler, hali refahta bulunmadıkça kendilerinden nafaka istenemez.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 315 ve 316/2 | 4721 sayılı Kanun m. 364 | |
|---|---|---|
| Ölçü | Yardım edilmezse zarurete düşmek | Yardım edilmezse yoksulluğa düşmek |
| Yükümlüler | Usul ve füru ile erkek ve kız kardeşler | Üstsoy, altsoy ve kardeşler |
| Kardeşler | Refah hâlinde bulunmadıkça nafaka istenemez | Yükümlülük refah içinde bulunmaya bağlı |
| Saklı hükümler | Düzenlenmemişti | Eş ile ana ve babanın bakım borçları saklı |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 364. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 182: Boşanmada çocukla ilişkiler ve iştirak nafakası.
- TMK m. 327: Bakım borcunun kapsamı.
- TMK m. 328: Bakım borcunun süresi.
- TMK m. 330: Nafaka miktarının takdiri.
- TMK m. 365: Nafaka davası.
- TMK m. 366: Korunmaya muhtaç kişiler.
Yardım nafakası, ergin çocuğun eğitim giderleri veya nafaka davalarıyla ilgili sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 364 ne diyor?
Herkesin, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlü olduğunu; kardeşlerin yükümlülüğünün refah içinde bulunmalarına bağlı olduğunu ve eş ile ana ve babanın bakım borçlarının saklı olduğunu söyler.
Yardım nafakasını kimler ister, kimler verir?
Üstsoy, altsoy ve kardeşler birbirlerine karşı; bunların dışındaki hısımlar yükümlü değildir (Yargıtay 3. HD, 2016/22092 E., 2017/9682 K., 12.06.2017).
Yoksulluk ne demektir?
Yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve eğitim gibi zorunlu giderleri karşılayacak düzeyde gelirin bulunmamasıdır (Yargıtay 3. HD, 2016/21920 E., 2017/10252 K., 15.06.2017).
Kardeşten yardım nafakası istenebilir mi?
Evet, ancak kardeş refah içindeyse.
Büyükanne veya büyükbabadan nafaka istenebilir mi?
Evet; refah şartı yalnız kardeşler için arandığından üstsoy geliriyle orantılı olarak sorumludur (Yargıtay 3. HD, 2014/21426 E., 2015/6355 K., 15.04.2015).
Aile bağları koptuysa yükümlülük kalkar mı?
Aile bağlarının zayıflaması yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.
Üniversite öğrencisi ergin çocuk babasından nafaka isteyebilir mi?
Evet; eğitimine devam eden ve yoksulluğa düşen çocuğa ana ve baba durumlarına göre yardım etmek zorundadır (Yargıtay HGK, 2017/1012 E., 2019/1145 K., 07.11.2019).
Açık öğretimde okumak nafakaya engel mi?
Hayır; açık öğretimde okumak yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.
Çocuk işe başlayınca nafaka ne olur?
Yardıma ihtiyacı kalmadığından nafaka işe başladığı tarihten itibaren kaldırılabilir (Yargıtay HGK, 2018/904 E., 2019/1181 K., 14.11.2019).
İştirak nafakası 18 yaşında kendiliğinden yardım nafakasına dönüşür mü?
Hayır; iştirak nafakası ergin olunca sona erer, yardım nafakası ayrıca istenir (Yargıtay 2. HD, 2012/7833 E., 2012/27461 K., 19.11.2012).
Anne ergin çocuk adına yardım nafakası isteyebilir mi?
Ergin çocuğun kendisinin açtığı bir dava gerekir (Yargıtay 2. HD, 2010/12022 E., 2011/13809 K., 22.09.2011).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 315. maddesi ile 316. maddesinin ikinci fıkrası.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182, 327, 328, 330, 364, 365, 366
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 26
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 315, 316 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 364 gerekçesi s. 132, Tasarı ve Komisyon metni s. 449
- Yargıtay HGK, 2018/904 E., 2019/1181 K., 14.11.2019
- Yargıtay HGK, 2017/1012 E., 2019/1145 K., 07.11.2019
- Yargıtay HGK, 2017/959 E., 2019/1131 K., 05.11.2019
- Yargıtay HGK, 2017/2118 E., 2019/1138 K., 05.11.2019
- Yargıtay 2. HD, 2016/12504 E., 2018/2746 K., 28.02.2018
- Yargıtay 2. HD, 2012/7833 E., 2012/27461 K., 19.11.2012
- Yargıtay 2. HD, 2010/12022 E., 2011/13809 K., 22.09.2011
- Yargıtay 2. HD, 2010/2945 E., 2010/5646 K., 24.03.2010
- Yargıtay 3. HD, 2016/21920 E., 2017/10252 K., 15.06.2017
- Yargıtay 3. HD, 2016/22092 E., 2017/9682 K., 12.06.2017
- Yargıtay 3. HD, 2014/21426 E., 2015/6355 K., 15.04.2015