TMK 283'e göre soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Bu, dört ayrı seçenek demektir ve bunlar arasından birini seçme hakkı davayı açana aittir. Kural kesin yetki getirmediğinden mahkeme yetkisizliği kendiliğinden gözetemez; davalı süresinde itiraz etmezse dava açıldığı yerde görülür (Yargıtay 20. HD, 2019/1092 E., 2019/2422 K., 08.04.2019).
- Yerleşim yeri
- Sürekli kalma niyetiyle oturulan yer (TMK m. 19).
- Kesin yetki
- Mahkemenin kendiliğinden gözettiği yetki kuralı (HMK m. 114).
- Tercih hakkı
- Seçenekler arasından birini belirleme yetkisi (TMK m. 283).
- Adres kayıt sistemi
- Yerleşim yeri adreslerinin tutulduğu resmî sistem (5490 s. K.).
TMK 283 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Soybağına ilişkin bütün davalar | TMK m. 283 |
| Birinci seçenek | Davacının dava sırasındaki yerleşim yeri | TMK m. 283 |
| İkinci seçenek | Davalının dava sırasındaki yerleşim yeri | TMK m. 283 |
| Üçüncü ve dördüncü | Tarafların doğum sırasındaki yerleşim yerleri | TMK m. 283 |
| Nitelik | Kesin yetki kuralı değildir | Yargıtay 20. HD, 2019/2422 K. |
| Tercih | Seçim hakkı davayı açana aittir | Yargıtay 18. HD, 2013/13586 K. |
| Re'sen inceleme | Yapılamaz; itiraz gerekir | Yargıtay 18. HD, 2013/13586 K. |
| Yerleşim yeri tespiti | Adres kayıt sisteminden sorulur | Yargıtay 18. HD, 2014/17016 K. |
| Evlâtlık davaları | Aynı kural uygulanır | Yargıtay 18. HD, 2013/5685 K. |
| Kayıt düzeltme | Ayrı yetki kuralına tabidir | 5490 s. K. m. 36 |
| Vekâletname | Özel yetki gerekir | Yargıtay 2. HD, 2022/5673 K. |
| Mehaz | İsviçre Medenî Kanunu m. 253 | S. Sayısı 723, s. 109 |
TBMM gerekçesine göre madde, kaynak İsviçre Medenî Kanunu'nun 253. maddesinden alınmış ve soybağına ilişkin davalarda yetkili mahkemeyi belirleyen bir genel hüküm olarak düzenlenmiştir. Gerekçe, maddenin amacını açıkça yazar: bir an önce sonuçlandırılmasında kamu yararı da bulunduğu kuşku götürmeyen soybağı iddia ve uyuşmazlıklarında taraflara kolaylık sağlamak. Gerekçeye göre hüküm, bu hâliyle eski Kanun'un 251, 293 ve 299. maddelerindeki yetki kurallarından daha geniş seçenekler sunmaktadır. Tasarının 283. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Bu madde tek cümlelik olmasına rağmen dört ayrı yetkili mahkeme yaratır: davacının ve davalının dava sırasındaki yerleşim yerleri ile aynı kişilerin doğum sırasındaki yerleşim yerleri. Genel yetki kuralından farkı büyüktür; orada dava kural olarak davalının yerleşim yerinde açılır, burada davacı kendi bulunduğu yerde de dava açabilir. Bu nedenle mahkemenin yalnız karşı tarafın adresine bakarak yetkisizlik kararı vermesi bozma sebebidir. İkinci önemli nokta, kuralın kesin yetki getirmemesidir: mahkeme yetkiyi kendiliğinden gözetemez, dava dilekçesini tebliğ etmeden dosya üzerinden yetkisizlik kararı veremez; davalı süresinde itiraz etmezse dava açıldığı yerde görülür. Üçüncü olarak davanın türünü karıştırmayın: nüfus kaydının düzeltilmesi davaları bu maddeye değil Nüfus Hizmetleri Kanunu'ndaki yetki kuralına tabidir. Son olarak vekâletnamenizi kontrol edin; soybağı davaları kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin olduğundan genel vekâletname yetmez, özel yetki aranır.
Dört yetki seçeneği
- Birinci: Davacının dava sırasındaki yerleşim yeri (TMK m. 283).
- İkinci: Davalının dava sırasındaki yerleşim yeri (TMK m. 283).
- Üçüncü ve dördüncü: Tarafların doğum sırasındaki yerleşim yerleri (TMK m. 283).
- Tercih: Seçim hakkı davayı açana aittir (Yargıtay 18. HD, 2013/9848 E., 2013/13586 K., 21.10.2013).
- Genel kuraldan fark: Genel yetkide dava davalının yerleşim yerinde açılır (6100 s. K. m. 6).
- Sonuç: Yalnız davalının adresine bakılarak yetkisizlik kararı verilemez (Yargıtay 18. HD, 2014/18987 E., 2015/6878 K., 27.04.2015).
Kural kesin yetki değildir
- Nitelik: Hüküm kesin yetki kuralı getirmez (Yargıtay 20. HD, 2019/1092 E., 2019/2422 K., 08.04.2019).
- Sonuç: Mahkeme yetkisizliği kendiliğinden gözetemez.
- İtiraz: Yetki itirazı cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir (6100 s. K. m. 19).
- Tebligat: Dilekçe tebliğ edilmeden dosya üzerinden yetkisizlik kararı verilemez.
- Dinlenilme hakkı: Aksi savunma hakkını ihlal eder (6100 s. K. m. 27).
- İtiraz yoksa: Dava açıldığı yerde görülür.
Yerleşim yerinin belirlenmesi
- Kavram: Yerleşim yeri sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir (4721 s. K. m. 19).
- Kayıt: Yerleşim yeri adreslerinin nüfus kütüğünde bulunması zorunludur (5490 s. K.).
- Yöntem: Adres kayıt sisteminden sorularak tespit edilir (Yargıtay 18. HD, 2014/10191 E., 2014/17016 K., 25.11.2014).
- Beyan: Adres beyanları aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir.
- Kayıt yoksa: Yerleşim yeri mevcut delillerle saptanır.
- Tarih: Dava tarihi veya doğum tarihi itibarıyla değerlendirilir.
Hangi davalar kapsama girer?
- Soybağının reddi: Babalık karinesini çürüten dava (TMK m. 286).
- Tanımanın iptali: Tanımaya karşı açılan dava (TMK m. 297).
- Babalık davası: Hâkim hükmüyle soybağı kurulması (TMK m. 301).
- Evlât edinme: Sonuç olarak soybağı kuran işlemdir (Yargıtay 18. HD, 2013/3334 E., 2013/5685 K., 08.04.2013).
- Evlâtlık ilişkisinin kaldırılması: Kurulmasındaki usul kaldırılmasında da geçerlidir.
- Kapsam dışı: Nüfus kaydının düzeltilmesi davaları ayrı kurala tabidir (Yargıtay 20. HD, 2016/8730 E., 2016/8308 K., 03.10.2016).
Görev ve diğer usul kuralları
- Görev: Soybağı davaları aile mahkemesinde görülür (4787 s. K. m. 4).
- Kayıt düzeltme: Düzeltmeyi isteyenin yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde (5490 s. K. m. 36).
- Vekâletname: Soybağı davaları için özel yetki gerekir (Yargıtay 2. HD, 2022/5082 E., 2022/5673 K., 13.06.2022).
- Yargılama usulü: Hâkim maddî olguları kendiliğinden araştırır (TMK m. 284).
- Kayyım: Küçüğün menfaati çatışıyorsa temsil kayyımı atanır (TMK m. 426).
- Yetki uyuşmazlığı: İki mahkeme de yetkisizlik verirse merci tayinine gidilir (6100 s. K. m. 22).
Soybağı davası açarken yetki konusunu bir kısıt değil bir imkân olarak görün: kanun size dört ayrı mahkeme sunuyor ve hangisini seçeceğinize siz karar veriyorsunuz. Kendi yerleşim yerinizde dava açmanız mümkündür; özellikle çocuk sizinle yaşıyorsa, tanık dinletecekseniz veya duruşmalara katılmanız gerekiyorsa bu büyük bir kolaylıktır. Buna karşılık karşı taraf yetki itirazında bulunabilir; bu nedenle dilekçenize hangi seçeneği kullandığınızı açıkça yazın ve yerleşim yerinizi gösteren adres kayıt sistemi belgesini ekleyin. Karşı tarafın yetki itirazı varsa, adres beyanlarının aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğunu hatırlatın; gerçek yerleşim yerinin başka olduğunu iddia eden bunu kanıtlamak zorundadır. Mahkeme dilekçenizi tebliğ etmeden kendiliğinden yetkisizlik kararı verirse bu karara karşı kanun yoluna başvurun; bu madde kesin yetki getirmediğinden mahkemenin re'sen inceleme yetkisi yoktur. Son olarak dava açmadan önce vekâletnamenizi kontrol edin: soybağına ilişkin davalar kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkindir ve genel vekâletname yeterli değildir.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
TMK 283 kesin yetki kuralı getirmez; mahkeme yetkiyi kendiliğinden gözetemez ve tercih hakkı davayı açana aittir
Soybağının reddi davasında davalı yetki itirazında bulundu. Davanın açıldığı aile mahkemesi, genel yetki kuralı gereği davalının yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi. Dosyanın gönderildiği mahkeme ise davacının yerleşim yerinin kendi yargı çevresinde olmadığı gerekçesiyle o da yetkisizlik kararı verdi ve olumsuz yetki uyuşmazlığı doğdu.
“Soybağına ilişkin davalarda yetkiyi düzenleyen Türk Medeni Kanununun 283. maddesi "Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır" hükmü kesin yetki kuralı getiren bir düzenleme olmadığından; mahkemece yetki durumu res'en göz önüne alınamaz. Ayrıca tercih hakkıda dava açana aittir.”
Ne anlama geliyor? Karar, maddenin niteliğini belirler: TMK 283 kesin yetki kuralı değildir. Bunun iki sonucu vardır. Birincisi, mahkeme yetkisizliği kendiliğinden gözetemez; davalı süresinde itiraz etmezse dava açıldığı yerde görülür. İkincisi, maddede sayılan dört seçenek arasından birini seçme hakkı davayı açana aittir: davacının veya davalının dava sırasındaki yerleşim yeri ile doğum sırasındaki yerleşim yeri. Bu esneklik, gerekçedeki amaca uygundur; kanun koyucu taraflara kolaylık sağlamak istemiştir.
Dava dilekçesi tebliğ edilmeden ve yetki itirazı bulunmadan re'sen yetkisizlik kararı verilemez
Boşanmış bir kişi, nüfus kaydına yazdırılan çocuğun kendi çocuğu olmadığını ileri sürerek soybağının reddini istedi. Mahkeme, dava dilekçesini davalılara tebliğ etmeden, dosya üzerinden ve kendiliğinden yetkisizlik kararı verdi. Dosyada davalıların yetkiye ilişkin bir itirazı da yoktu.
“Soybağına ilişkin davalarda, davanın hangi mahkemede açılacağı konusunda kanunda belirtilen yerlerden birini seçme hakkı davayı açana aittir. Kanunda belirtilen bu yetki kuralı kesin olmayıp mahkemece doğrudan göz önünde bulundurulamaz. Somut olayda; dava dilekçesi davalılara tebliğ edilmeden dosya üzerinden mahkemece re'sen yetkisizlik kararı verilmiştir. Dosya içerisinde davalıların yetki hususunda mahkemeye ulaşmış bir itirazları da bulunmamaktadır. Gerçekleşen bu durum karşısında mahkemece yukarıda açıklanan hususlar dikkate alınmadan ve davalıya tebligat yapılmaksızın savunma hakkının ihlali sonucunu doğurur şekilde re'sen yetkisizlik kararı verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire, yetki kuralının kesin olmamasının usuli sonucunu göstermiştir: mahkeme dava dilekçesini tebliğ etmeden dosya üzerinden yetkisizlik kararı veremez. Yetki itirazı davalının kullanacağı bir savunma aracıdır; itiraz yoksa dava açıldığı yerde görülür. Kararda ayrıca hukuki dinlenilme hakkına vurgu yapılmıştır: tebligat yapılmadan verilen yetkisizlik kararı savunma hakkını ihlal eder.
Davacının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir; yalnız davalının adresine bakılarak yetkisizlik kararı verilemez
Bir kişi, nüfusuna tescil edilen küçüğün kendi çocuğu olmadığını ileri sürerek soybağının reddini istedi. Davacı ile davalıların yerleşim yerleri farklı illerdeydi. Mahkeme, yalnızca davalıların yerleşim yerinin başka bir ilde olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“soybağı davalarının taraflardan birinin dava ve doğum sırasındaki yerleşim yerinde görülecek olması nedeniyle Konya mahkemelerinin de yetkili olduğu ve davanın esasına girilerek taraf delillerinin toplanıp sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, davalının yerleşim yerinin Bornova/İzmir olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmesi doğru görülmemiştir”
Ne anlama geliyor? Karar, maddedeki seçeneklerin gerçekten dört ayrı olasılık sunduğunu gösterir. Genel yetki kuralında dava davalının yerleşim yerinde açılır; soybağı davalarında ise davacının yerleşim yeri de yetkilidir. Bu nedenle mahkemenin yalnız davalının adresine bakarak yetkisizlik kararı vermesi hatalıdır. Uygulamada bu, çocuğun ve ananın bulunduğu yerde dava açılabilmesi anlamına gelir ve özellikle çocuğun yüksek yararı bakımından önemlidir.
Yerleşim yeri Merkezî Adres Kayıt Sisteminden sorularak belirlenmelidir
Soybağına ilişkin davada mahkeme, davacının yerleşim yerini araştırmadan yetkisizlik kararı verdi. Oysa yerleşim yeri adreslerinin nüfus aile kütüklerinde bulunması zorunludur ve adres beyanları aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir.
“O halde, davacının dava tarihi itibariyle yerleşim yeri adresinin Merkezi Adres Kayıt Sisteminden (nüfus müdürlüğünden) sorulup tespiti, sistemde kayıtlı yerleşim yeri adresi mevcutsa bu adresin diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi, mevcut değilse davacının yerleşim yeri (TMK.m.19/1) adresinin mevcut deliller değerlendirilerek saptanması ve hasıl olacak sonuç uyarınca karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde yetkisizlik kararı verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Yetki seçeneklerinin tamamı yerleşim yerine bağlı olduğundan, uyuşmazlığın çözümü önce yerleşim yerinin doğru saptanmasını gerektirir. Daire, bunun için izlenecek yolu göstermiştir: dava tarihi itibarıyla adres kayıt sisteminden sorulur; sistemde kayıt varsa diğer delillerle birlikte değerlendirilir, yoksa yerleşim yeri genel hükme göre mevcut delillerle belirlenir. Adres beyanları aksi ispatlanıncaya kadar geçerli olduğundan, karşı tarafın gerçek yerleşim yerinin başka olduğunu ileri süren taraf bunu kanıtlamalıdır.
Evlât edinme de sonuç olarak bir soybağı davasıdır; evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasında da aynı yetki kuralı uygulanır
Bir kişi 1988'de bir çocuğu evlât edinmişti. Yıllar sonra evlâtlığın kendisine karşı görevlerini yerine getirmediğini belirterek evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasını istedi ve davayı kendi yerleşim yerinde açtı. Mahkeme yetkisizlik kararı verdi.
“Türk Medeni Kanununun 283. maddesi uyarınca; soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Aynı yasanın 315. maddesi gereğince ise; evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir. Somut olayda davacı, davalıyı 13.07.1988 tarihinde Tortum'da evlat edinir, davalının evlatlık görevlerini yapmadığı gerekçesiyle evlatlık ilişkisinin kaldırılması için davacı yerleşim yerinin bağlı olduğu Tortum'da dava açar. Evlat edinme netice itibariyle bir soybağı davası olup kurulmasında öngörülen usul kaldırılmasında da geçerlidir. Davacı tercih hakkını kendisinin dava sırasındaki yerleşim yeri mahkemesi yönünde kullanarak dava açmıştır.”
Ne anlama geliyor? Karar, maddenin kapsamını genişletir: evlât edinme de sonuçta soybağı kuran bir işlem olduğundan, evlâtlık ilişkisinin kaldırılması davası da soybağı davası sayılır ve TMK 283'teki yetki kuralına tabidir. Daire bunu özlü bir cümleyle ifade eder: kurulmasında öngörülen usul kaldırılmasında da geçerlidir. Bu nedenle evlâtlık ilişkisinin kaldırılması, evlât edinme kararını veren mahkemede açılmak zorunda değildir; davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilir.
Nüfus kaydının düzeltilmesi davalarında yetki ayrı bir kanunla düzenlenmiştir
Bir çift, çocukları olmayan bir çifte çocuklarını evlâtlık vermişti. Evlât edinenlerin boşanma aşamasına gelmesi ve çocukla ilgilenmemesi üzerine evlâtlık ilişkisinin kaldırılması istendi. Dava, davacıların yerleşim yerinde açıldı; iki mahkeme de yetkisizlik kararı verince yetki uyuşmazlığı doğdu.
“5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesinin 1/a bendinde, nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davalarının düzeltmeyi isteyen şahısların yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılacağı hükme bağlanmıştır.”
Ne anlama geliyor? Karar iki yetki kuralını yan yana koyar. Nüfus kaydının düzeltilmesi davaları bakımından yetki Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda düzenlenmiştir ve düzeltmeyi isteyenin yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesi yetkilidir. Soybağına ilişkin davalarda ise TMK 283 uygulanır ve seçenekler daha geniştir. Bu nedenle davanın hangi türe girdiğinin baştan saptanması yetkinin de belirlenmesi demektir.
Soybağı davaları kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkindir; vekâletnamede özel yetki bulunmalıdır
Soybağının reddi davasında hem davacı hem davalılar vekilleri dosyaya genel vekâletname sunmuştu. Vekâletnamelerde soybağına ilişkin dava açma ve takip etme konusunda özel yetki yer almıyordu.
“Açıkça yetki verilmemiş ise vekil, kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları açamaz ve takip edemez (HMK m. 74). Soybağına ilişkin davalar kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin olduğu için bu tür davalarda vekâletnamede özel yetki bulunması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Pratikte en çok zaman kaybettiren eksiklik budur. Soybağına ilişkin davalar kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin olduğundan genel vekâletname yeterli değildir; vekâletnamede bu davaları açma ve takip etme konusunda açık bir yetki bulunmalıdır. Eksiklik dosyanın iadesine ve süre kaybına yol açar. Dava açmadan önce vekâletnamenin bu yetkiyi içerdiğinden emin olun.
Madde gerekçesi
Madde 283- Kaynak İsviçre Medenî Kanununun 253 üncü maddesinden alınan bu madde, soybağına ilişkin davalarda yetkili mahkemeyi belirleyen bir genel hükümdür. Madde, bir an önce sonuçlandırılmasında kamu yararı da bulunduğu kuşku götürmeyen soybağı iddia ve uyuşmazlıklarında, taraflara kolaylık sağlamak üzere, davanın taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılabileceğini hükme bağlamaktadır. Hüküm, bu haliyle; yürürlükteki Kanunun 251, 293 ve 299 uncu maddelerindeki yetki kurallarından daha geniş seçenekler sunmaktadır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 109Gerekçe kısa olmakla birlikte maddenin yorumunda belirleyicidir. İki nokta öne çıkar. Birincisi amaç: kanun koyucu bu davaların bir an önce sonuçlandırılmasında kamu yararı bulunduğunu kabul etmiş ve taraflara kolaylık sağlamak üzere geniş bir yetki kuralı öngörmüştür. Bu amaç, hükmün kesin yetki olarak değil seçimlik olarak yorumlanmasının da dayanağıdır; dar ve katı bir okuma, gerekçedeki kolaylık amacına aykırı düşerdi. İkincisi karşılaştırma: gerekçe, hükmün eski Kanun'un üç ayrı yetki kuralından daha geniş seçenekler sunduğunu açıkça söyler. Gerçekten eski düzenlemede her dava türü için ayrı ve dar bir yetki kuralı vardı; yeni madde bunların hepsini tek bir hükümde toplamış ve seçenek sayısını artırmıştır. Tasarının 283. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da soybağı davalarının tamamını kapsayan tek bir yetki kuralı yoktu; her dava türü için ayrı bir hüküm öngörülmüştü. Nesebin tashihine itiraz davası bakımından 251. madde, tashih kararının verildiği yer ile ana ve babanın ikametgâhı mahkemesini yetkili kılıyordu. Tanımaya itiraz bakımından 293. madde "mahalli mahkemesi" ifadesini kullanıyordu. Babalık davası bakımından ise 299. madde iki seçenek tanıyordu: davacının doğum zamanındaki ikametgâhı ile davalının dava zamanındaki ikametgâhı. Görüldüğü gibi eski sistemde davacının dava sırasındaki yerleşim yeri kural olarak yetkili değildi. Bugünkü 283. madde bu dağınık ve dar düzeni tek bir hükümde toplamış, seçenek sayısını dörde çıkarmış ve en önemlisi davacıya kendi bulunduğu yerde dava açma imkânı tanımıştır.
Babalık davası müddeinin doğum zamanında Türkiye'deki ikametgahının bulunduğu mahal mahkemesinde ikame edilebileceği gibi müddeaaleyhin dava zamanındaki ikametgahının bulunduğu mahal mahkemesinde dahi ikame olunabilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 251, 293, 299 | 4721 sayılı Kanun m. 283 | |
|---|---|---|
| Yapı | Her dava için ayrı kural | Tek genel kural |
| Seçenek sayısı | Dava türüne göre bir veya iki | Dört |
| Davacının dava anındaki yeri | Kural olarak yetkili değil | Yetkili |
| Doğum anındaki yer | Yalnız babalık davasında | Her iki taraf için |
| Kapsam | Sayılan dava türleri | Soybağına ilişkin bütün davalar |
| Amaç | Belirlilik | Taraflara kolaylık |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; soybağı davalarında tek ve geniş yetki kuralı kabul edildi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 282: Genel olarak soybağının kurulması.
- TMK m. 284: Soybağı davalarında yargılama usulü.
- TMK m. 286: Soybağının reddi davasında dava hakkı.
- TMK m. 289: Soybağının reddinde hak düşürücü süreler.
- TMK m. 297: Tanımanın iptali.
- TMK m. 301: Babalık davası.
- TMK m. 315: Evlât edinme kararında yetki.
- TMK m. 426: Temsil kayyımı.
Soybağı davanızı hangi mahkemede açmanız gerektiğini ve yetki itirazına nasıl karşılık vereceğinizi değerlendirmek için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 283 ne diyor?
Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır.
Kaç ayrı yetkili mahkeme vardır?
Dört: her iki tarafın dava sırasındaki ve doğum sırasındaki yerleşim yerleri.
Kendi bulunduğum yerde dava açabilir miyim?
Evet; davacının yerleşim yeri de yetkilidir (Yargıtay 18. HD, 2014/18987 E., 2015/6878 K., 27.04.2015).
Seçme hakkı kimdedir?
Davayı açana (Yargıtay 18. HD, 2013/9848 E., 2013/13586 K., 21.10.2013).
Bu kural kesin yetki midir?
Mahkeme yetkisizliği kendiliğinden gözetebilir mi?
Hayır; yetki itirazı gerekir.
Yetki itirazı ne zaman yapılmalı?
Cevap dilekçesinde (6100 s. K. m. 19).
Dilekçe tebliğ edilmeden yetkisizlik kararı verilebilir mi?
Hayır; bu savunma hakkını ihlal eder.
Yetki itirazı yoksa ne olur?
Dava açıldığı yerde görülür.
Yerleşim yeri nedir?
Sürekli kalma niyetiyle oturulan yer (4721 s. K. m. 19).
Yerleşim yeri nasıl belirlenir?
Adres kayıt sisteminden sorularak (Yargıtay 18. HD, 2014/10191 E., 2014/17016 K., 25.11.2014).
Adres beyanı bağlayıcı mı?
Aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir.
Kayıtta adres yoksa ne yapılır?
Yerleşim yeri mevcut delillerle saptanır.
Hangi davalar bu maddeye tabidir?
Soybağının reddi, tanımanın iptali, babalık davası ve evlâtlıkla ilgili davalar.
Evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasında da uygulanır mı?
Evlât edinme kararını veren mahkemede mi açmalıyım?
Zorunlu değil; kendi yerleşim yerinizde de açabilirsiniz.
Nüfus kaydının düzeltilmesi davası da buraya mı girer?
Hayır; ayrı yetki kuralına tabidir (Yargıtay 20. HD, 2016/8730 E., 2016/8308 K., 03.10.2016).
Kayıt düzeltmede yetkili mahkeme neresidir?
Düzeltmeyi isteyenin yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesi (5490 s. K. m. 36).
Soybağı davalarında görevli mahkeme hangisidir?
Aile mahkemesi (4787 s. K. m. 4).
Genel vekâletname yeterli mi?
Hayır; özel yetki gerekir (Yargıtay 2. HD, 2022/5082 E., 2022/5673 K., 13.06.2022).
Neden özel yetki aranıyor?
Soybağı davaları kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkindir (6100 s. K. m. 74).
İki mahkeme de yetkisizlik kararı verirse?
Merci tayini yoluna gidilir (6100 s. K. m. 22).
Maddenin amacı nedir?
Taraflara kolaylık sağlamak (S. Sayısı 723, s. 109).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Her dava türü için ayrı ve daha dar kurallar vardı (743 s. K. m. 251, 293, 299).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 19, 282, 283, 284, 286, 289, 297, 301, 315, 426
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 35, 36
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 6, 19, 22, 27, 74
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 251, 293, 299
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 283 gerekçesi s. 109, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay 2. HD, 2022/5082 E., 2022/5673 K., 13.06.2022
- Yargıtay 18. HD, 2014/18987 E., 2015/6878 K., 27.04.2015
- Yargıtay 18. HD, 2014/10191 E., 2014/17016 K., 25.11.2014
- Yargıtay 18. HD, 2013/9848 E., 2013/13586 K., 21.10.2013
- Yargıtay 18. HD, 2013/3334 E., 2013/5685 K., 08.04.2013
- Yargıtay 20. HD, 2019/1092 E., 2019/2422 K., 08.04.2019
- Yargıtay 20. HD, 2016/8730 E., 2016/8308 K., 03.10.2016