TMK 201'e göre evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerde yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir; eşlerin yerleşim yerleri farklı ve ikisi de önlem istemişse ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesi, önlemlerin değiştirilmesi veya kaldırılmasında ise kural olarak önlem kararını veren mahkeme yetkilidir. Yargıtay'a göre davacı eş, kendi yerleşim yeri mahkemesi ile davalının yerleşim yeri mahkemesi arasında seçim yapabilir (Yargıtay 3. HD, 2014/11123 E., 2015/304 K., 12.01.2015).
- Yetkili mahkeme
- Davanın hangi yerdeki mahkemede görüleceğini belirleyen kural; birliğin korunması önlemlerinde eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 201/1).
- Yerleşim yeri
- Bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer (TMK m. 19/1); adres kayıt sistemindeki kayıt aksi kanıtlanabilen bir karine oluşturur.
- Seçimlik yetki
- Birden fazla yetkili mahkeme varsa davacının bunlardan birini seçme hakkı; kullanılmazsa seçim hakkı davalıya geçer (Yargıtay 3. HD, 2014/18214 E., 2015/941 K., 19.01.2015).
- Yetki itirazı
- Kesin yetkinin bulunmadığı hâllerde davalının süresinde ileri sürmesi gereken itiraz; yapılmazsa mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez (Yargıtay 3. HD, 2013/17531 E., 2014/1871 K., 10.02.2014).
TMK 201 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel yetki | Eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi | TMK m. 201/1 |
| Karşılıklı istem | Yerleşim yerleri farklı ve ikisi de istemişse ilk istemde bulunanın yerleşim yeri | TMK m. 201/2 |
| Değişiklik ve kaldırma | Önlem kararını veren mahkeme | TMK m. 201/3 |
| Yerleşim yeri değişmişse | Eşlerden birinin yeni yerleşim yeri mahkemesi | TMK m. 201/3 |
| Seçim hakkı | Davacı kendi veya davalının yerleşim yerini seçebilir | Yargıtay 3. HD, 2015/304 K. |
| Seçim yapılmazsa | Seçim hakkı davalıya geçer | Yargıtay 3. HD, 2015/941 K. |
| Kesin yetki değildir | İtiraz yoksa re'sen yetkisizlik kararı verilemez | Yargıtay 3. HD, 2014/1871 K. |
| Taşınmaz | Tasarruf yetkisinin sınırlanması taşınmazın aynına ilişkin dava değildir | Yargıtay 17. HD, 2015/795 K. |
| Evliliğin sona ermesi | Boşanmadan sonra bu yetki kuralı uygulanmaz | Yargıtay 2. HD, 2015/9975 K. |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 180. maddesinden alınmıştır; ülke çapında uygulanan bir usul kanunu bulunsa da evlilik birliğinin korunmasında yetkili mahkemenin büyük önem taşıması nedeniyle bu hükmün Medenî Kanun'da yer alması isabetli görülmüştür. Gerekçe, birinci fıkranın kural olarak eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesini yetkili saydığını, ikinci fıkranın eşlerin yerleşim yerlerinin farklı olması ve her ikisinin de önlem istemesi hâlinde ilk istem sahibinin yerleşim yeri mahkemesine özel yetki tanıdığını, son fıkranın ise önlemin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılmasında önlem kararı veren mahkemeyi yetkili kıldığını; eşlerin yerleşim yeri değişmişse yetkinin eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesine geçtiğini belirtir. Tasarının 201. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir.
Ayrı yaşıyorsanız ve eşinizin bulunduğu şehre gitmek istemiyorsanız, tedbir nafakası ve diğer koruma önlemleri için davayı kendi yerleşim yerinizdeki aile mahkemesinde açabilirsiniz. Davayı üçüncü bir yerde açarsanız seçim hakkı karşı tarafa geçer ve dosya onun göstereceği yetkili mahkemeye gönderilir. Daha önce alınmış bir önlemin değiştirilmesini veya kaldırılmasını istiyorsanız kural olarak o kararı veren mahkemeye başvurun; her iki eş de taşınmışsa birinizin yeni yerleşim yerindeki mahkeme de yetkilidir. Yetki kuralı kesin olmadığından, karşı taraf süresinde itiraz etmezse dava açıldığı mahkemede görülür.
Hangi mahkeme yetkilidir?
- Kural: Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerde yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 201/1). Bu kural, hâkimin müdahalesi (TMK m. 195), parasal katkı (TMK m. 196), ayrı yaşama önlemleri (TMK m. 197), borçlulara ödeme emri (TMK m. 198) ve tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK m. 199) istemlerinin tamamını kapsar.
- Seçimlik yetki: Yargıtay'a göre davacı eş, kendi yerleşim yeri mahkemesinde veya genel yetki kuralı uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açma konusunda seçimlik hakka sahiptir (Yargıtay 3. HD, 2014/11123 E., 2015/304 K., 12.01.2015; Yargıtay 3. HD, 2014/9576 E., 2014/15809 K., 03.12.2014). Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (6100 sayılı Kanun m. 6).
- Seçim hakkının davalıya geçmesi: Yargıtay, davacının yetkili mahkemelerden hiçbirinde değil de yetkisiz bir mahkemede dava açması hâlinde seçim hakkının davalıya geçtiğini ve dosyanın davalının gösterdiği yetkili mahkemeye gönderilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 2014/18214 E., 2015/941 K., 19.01.2015; Yargıtay 5. HD, 2022/10178 E., 2022/13162 K., 03.10.2022).
- Karşılıklı istemler: Eşlerin yerleşim yerleri farklı ve her ikisi de önlem alınması isteminde bulunmuşsa yetkili mahkeme ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 201/2). Gerekçeye göre bu, ilk istem sahibi lehine tanınmış özel bir yetkidir.
- Davalının yerleşim yerinde açılan dava: Yargıtay, davacının kendi yerleşim yeri yerine davalının yerleşim yerinde açtığı davada da mahkemenin yetkili olduğunu ve yetki itirazının reddedilerek işin esasına girilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 2015/10742 E., 2015/18593 K., 23.11.2015).
Yerleşim yeri nasıl belirlenir?
- Tanım: Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19/1). Fiilen nerede oturulduğu, yalnız nüfus kaydına değil, dosyadaki delillere göre belirlenir.
- Adres kayıt sistemi: Adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri bilgisi uygulamada yerleşim yerine karine sayılır; bu karinenin aksi, fiilen başka bir yerde oturulduğunu gösteren delillerle kanıtlanabilir.
- Ailesinin yanına dönen eş: Yargıtay, geliri ve güvencesi bulunmayan ve ailesinin yanına sığınan eşin, yerleştiği yerdeki mahkemede dava açabileceğini kabul etmiştir (Yargıtay 3. HD, 2012/21538 E., 2012/25111 K., 05.12.2012). Aynı kararda, ayrı yaşayan eşin sığındığı baba evinin bulunduğu yerde boşanma davası da açabileceğine ilişkin önceki kararlara gönderme yapılmıştır.
- Yurt dışında yaşayan eşler: Yargıtay, tarafların yurt dışında yaşadığı ve Türkiye'ye geldiklerinde ailelerinin bulunduğu ilçede kaldıkları dosyada, o yer mahkemesini yetkili görmüştür (Yargıtay 2. HD, 2019/3809 E., 2019/11325 K., 13.11.2019).
Önlemin değiştirilmesi ve kaldırılmasında yetki
- Kural: Önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılması konusunda yetkili mahkeme önlem kararını veren mahkemedir (TMK m. 201/3). Bu, dosyanın ve delillerin bulunduğu mahkemede karar verilmesini sağlar.
- İstisna: Her iki eşin de yerleşim yeri değişmişse yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yeni yerleşim yeri mahkemesidir. Yargıtay, eşlerin yerleşim yerlerinin değişmesi nedeniyle yetkinin eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesine geçtiğini ve davacının bu seçimlik yetkiyi kullanabileceğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 2012/17769 E., 2012/23108 K., 08.11.2012).
- Değişiklik istemleri: Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse önlemi kaldırır (TMK m. 200); bu istemler de TMK 201/3'teki yetki kuralına tabidir.
Yetki itirazı ve kesin yetki
- Kesin yetki değildir: Yargıtay, TMK 201'deki yetki kuralının kesin yetki niteliğinde olmadığını; süresinde yapılmış bir yetki itirazı bulunmadıkça mahkemenin kendiliğinden yetkisizlik kararı veremeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 2013/17531 E., 2014/1871 K., 10.02.2014).
- İtirazın zamanı ve içeriği: Kesin yetkinin bulunmadığı hâllerde yetki itirazı cevap dilekçesinde ileri sürülür; itiraz eden taraf yetkili mahkemeyi de göstermek zorundadır (6100 sayılı Kanun m. 19/2-3). Yetkili mahkeme gösterilmezse itiraz dikkate alınmaz.
- Yetkisizlik kararından sonra: Yetkisizlik kararı verilirse dosya, kararın kesinleşmesinden itibaren yasal süre içinde yetkili mahkemeye gönderilmesi istenerek takip edilmelidir; aksi hâlde dava açılmamış sayılır (6100 sayılı Kanun m. 20).
Bu kuralın uygulanmadığı hâller
- Evlilik sona ermişse: Yargıtay, boşanma kararıyla evlilik sona erdikten sonra açılan davada TMK 201'deki yetki kuralının uygulanamayacağını; ipoteğin kaldırılması isteminin taşınmaz rehnine ilişkin olması nedeniyle farklı bir yetki kuralına tabi olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2014/26872 E., 2015/9975 K., 12.05.2015).
- Aile konutu şerhi davası: Yargıtay'a göre malik olmayan eşin açtığı aile konutu şerhi davası ayni bir hakka dayanmadığından yetkili mahkeme genel yetki kuralına göre belirlenir (Yargıtay 2. HD, 2019/3809 E., 2019/11325 K., 13.11.2019). Aile konutuna ilişkin koruma TMK m. 194'te düzenlenmiştir.
- Taşınmazın aynına ilişkin davalar: Yargıtay, tasarruf yetkisinin sınırlanması isteminin geçici bir ihtiyati tedbir değil, birliği korumaya yönelik bir dava olduğunu; bu nedenle taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisinin uygulanmayacağını belirtmiştir (Yargıtay 17. HD, 2014/20144 E., 2015/795 K., 22.01.2015). Taşınmazın aynına ilişkin davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (6100 sayılı Kanun m. 12).
- Boşanma ve ayrılık davaları: Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168); bu dava açıldıktan sonra geçim ve barınmaya ilişkin geçici önlemler boşanma dosyasında istenir (TMK m. 169).
Dava açmadan önce iki şeyi belirleyin: yerleşim yeriniz neresi ve daha önce alınmış bir önlem var mı? Yeni bir önlem istiyorsanız kendi yerleşim yerinizdeki aile mahkemesi yetkilidir; nüfus müdürlüğünden alacağınız yerleşim yeri belgesi ve kira sözleşmesi, fatura gibi belgelerle bunu destekleyin. Daha önce bir önlem kararı varsa değişiklik veya kaldırma istemini o mahkemeye yöneltin; ikiniz de taşındıysanız yeni yerleşim yerinizdeki mahkemeye başvurabilirsiniz. Size karşı açılan davada yetkiye itiraz edecekseniz cevap dilekçenizde itirazınızı yapın ve yetkili saydığınız mahkemeyi açıkça gösterin; süresinde itiraz etmezseniz dava açıldığı yerde görülür.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Eş, birliğin korunmasına ilişkin davayı kendi yerleşim yeri mahkemesinde de açabilir
Ayrı yaşamakta haklı olduğunu ileri süren eş, tedbir nafakası istemiyle kendi yerleşim yerindeki mahkemede dava açtı. Nüfus kayıtlarına göre tarafların yerleşim yerleri farklı illerdeydi. Mahkeme, davanın yetkisizlik nedeniyle reddine karar verdi.
“Bu durumda, davacı TMK.nun 201/1.maddesi hükmüne göre kendi yerleşim yeri mahkemesinde veya HUMK.nun 9.maddesi (HMK. 6.maddesi) hükmü gereğince davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açma konusunda seçimlik hakka sahiptir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerde yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir; davacı eş, kendi yerleşim yeri mahkemesi ile davalının yerleşim yeri mahkemesi arasında seçim yapabilir. Kendi yerleşim yerinde açılan davada mahkeme işin esasını incelemelidir. Kararda anılan HUMK m. 9, bugün HMK m. 6'daki genel yetki kuralına karşılık gelir.
Dava yetkili mahkemelerden hiçbirinde açılmazsa seçim hakkı davalıya geçer
Ayrı yaşamakta haklılık iddiasıyla kendisi ve ortak çocuk için tedbir nafakası isteyen eş, davayı kendi yerleşim yerinde veya davalının yerleşim yerinde değil, daha önce boşanma davasının görüldüğü yerdeki mahkemede açtı. Davalı süresinde yetki itirazında bulunarak yetkili mahkemeyi gösterdi.
“Buna göre; davacı eş, kendi yerleşim yeri mahkemesinde veya HMK'nun 6. maddesi hükmü gereğince davalı eşin yerleşim yeri mahkemesinde dava açma konusunda seçimlik hakka sahiptir. Davacı eş, seçim hakkını kullanmayarak yetkisiz bir mahkemede dava açarsa, seçim hakkı davalı eşe geçer.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre davacı eş seçim hakkını kullanmayıp yetkisiz bir mahkemede dava açarsa seçim hakkı davalıya geçer; bu durumda mahkeme, davalının süresinde gösterdiği yetkili mahkemeye dosyanın gönderilmesine karar vermelidir. Boşanma davasının görüldüğü yer, bu dava bakımından kendiliğinden yetkili hâle gelmez.
TMK 201'deki yetki kesin yetki değildir; yetki itirazı yoksa mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez
Davacı, birliğin korunmasına ilişkin istemiyle kendi yerleşim yerindeki mahkemede dava açtı. Davalı yetki itirazında bulunmadı; davacının yerleşim yerinin dava açılan yer olmadığına dair bir savunma ve delil de ileri sürülmedi. Mahkeme buna rağmen kendiliğinden yetkisizlik kararı verdi.
“Bu durumda, yukarıda açıklanan yasal düzenlemelere aykırı şekilde resen yetkisizlik kararı verilmesi bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre TMK 201'deki yetki kuralı kesin yetki niteliğinde olmadığından mahkeme, süresinde yapılmış bir yetki itirazı bulunmadıkça re'sen yetkisizlik kararı veremez. Bugün yetki itirazı, kesin yetkinin bulunmadığı hâllerde cevap dilekçesinde ileri sürülür (HMK m. 19/2).
Önlemin kaldırılmasında kural olarak önlem kararını veren mahkeme yetkilidir; eşlerin yerleşim yerleri değişmişse eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde de istenebilir
Bir aile mahkemesi, davalı lehine tedbir nafakasına hükmetmişti. Davalı daha sonra ikametgâh adresini değiştirdi. Nafaka yükümlüsü, önlemin kaldırılması istemiyle kendi ikametgâhındaki aile mahkemesinde dava açtı; mahkeme yetkisizlik kararı verdi.
“Ancak eşlerin yerleşim yerlerinin değişmesi nedeniyle yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre TMK 201/son uyarınca önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılmasında kural olarak önlem kararını veren mahkeme yetkilidir; ancak eşlerin yerleşim yerleri değişmişse yetki eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesine geçer ve davacı bu seçimlik yetkiyi kullanabilir.
Tasarruf yetkisinin sınırlanması davası geçici bir ihtiyati tedbir değildir; taşınmazın aynına ilişkin kesin yetki kuralı uygulanmaz
Tasarruf yetkisinin sınırlanması istemiyle açılan davada, davanın açıldığı mahkeme ile taşınmazların bulunduğu yer mahkemesi ayrı ayrı görevsizlik ve yetkisizlik kararı verdi; olumsuz yetki uyuşmazlığı nedeniyle yargı yerinin belirlenmesi istendi. Taraflar yetki itirazında bulunmamıştı.
“Türk Medeni Kanununun 199. Maddesi, "evliliğin genel hükümleri" içinde yer alır ve evlilik devam ettiği sürece uygulanabilecek olan bir hükümdür. Bu düzenleme, geçici nitelikte bir ihtiyati tedbir değil, ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüğün gerektirdiği ölçüde birliği korumaya yönelik bir davadır.”
Ne anlama geliyor? Daire, davanın ilk açıldığı aile mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir. Daire'ye göre TMK 199'a dayanan istem, taşınmazın aynına ilişkin bir dava olmadığından taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi (HMK m. 12) uygulanmaz; evlilik birliğinin korunmasına ilişkin önlemlerde yetki TMK 201'e göre belirlenir ve taraflar yetki itirazında bulunmamışsa dava ilk açıldığı mahkemede görülür.
Madde gerekçesi
Madde 201- Madde, İsviçre Medenî Kanununun 180 inci maddesinden alınmıştır. İsviçre'den farklı olarak Ülke çapında uygulanan bir Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa sahip olmamız sebebiyle Medenî Kanunda ayrıca usule ilişkin hükümlere gerek olmadığı düşünülebilirse de, bu maddede evlilik birliğinin korunmasıyla ilgili önemli bir durum düzenlenmiştir. Bu düzenleme içerisinde "yetkili mahkeme" de büyük bir önem taşımakta olduğundan, İsviçre'de olduğu gibi bu konuda böyle bir yetki hükmünün Medenî Kanunumuzda yer almasının isabetli olacağı düşünülmüştür. Maddenin birinci fıkrası evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemler konusunda kural olarak eşlerden herhangi birinin yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğunu kabul etmiştir. Maddenin ikinci fıkrası ise eşlerin yerleşim yerlerinin farklı bulunması ve her ikisinin de önlem alınması isteminde bulunması hâlinde, ilk istem sahibi olan eşin yerleşim yeri mahkemesinin özel yetkisini kabul etmiştir. Maddenin son fıkrası önlem kararının değiştirilmesi, tamamlanması veya hükmedilen önlemin kaldırılması konularında önlem kararı veren mahkemenin yetkili olduğunu öngörmüştür. Ancak önlemden sonra eşlerin yerleşim yerinin değişmiş olabileceği olasılığı karşısında, bu durumda değiştirme, tamamlama ya da kaldırma konusunda yetkili mahkemenin eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi olduğu kabul edilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 82-83Tasarıda madde "E. Birliğin korunması" bölümünün "VII. Yetki" alt başlığı altında yer almış ve Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 409).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Madde yenidir; gerekçesine göre İsviçre Medenî Kanunu'nun 180. maddesinden alınmıştır ve 743 sayılı Kanun'da karşılığı bulunmamaktadır. Eski dönemde birliğin korunmasına ilişkin istemlerde yetki, genel usul hükümlerine göre belirleniyordu. Yeni Kanun, ayrı yaşamak zorunda kalan eşin kendi yerleşim yerinde dava açabilmesini sağlayarak korumayı güçlendirmiştir.
| 743 sayılı Kanun | 4721 sayılı Kanun m. 201 | |
|---|---|---|
| Yetki hükmü | Medenî Kanun'da yoktu | Birliğin korunması önlemleri için özel yetki |
| Genel kural | Usul hükümlerine göre davalının yerleşim yeri | Eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri |
| Karşılıklı istem | Düzenlenmemişti | İlk istemde bulunanın yerleşim yeri |
| Değişiklik ve kaldırma | Düzenlenmemişti | Önlem kararını veren mahkeme; yerleşim yerleri değişmişse yeni yerleşim yeri |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 19: Yerleşim yeri.
- TMK m. 195: Birliğin korunması ve hâkimin müdahalesi.
- TMK m. 196: Eşler birlikte yaşarken parasal katkı.
- TMK m. 197: Birlikte yaşamaya ara verilmesi.
- TMK m. 198: Borçlulara ait önlemler.
- TMK m. 199: Tasarruf yetkisinin sınırlanması.
- TMK m. 200: Durumun değişmesi.
- TMK m. 168: Boşanma davasında yetkili mahkeme.
Tedbir nafakası ve diğer koruma önlemlerini hangi şehirde ve hangi mahkemede isteyeceğiniz konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 201 ne diyor?
TMK m. 201'e göre evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemler konusunda yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Eşlerin yerleşim yerleri farklı ve her ikisi de önlem istemişse ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesi; önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılmasında ise kural olarak önlem kararını veren mahkeme yetkilidir.
Nafaka davasını kendi şehrimde açabilir miyim?
Evet. Yargıtay'a göre davacı eş, kendi yerleşim yeri mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açma konusunda seçimlik hakka sahiptir (Yargıtay 3. HD, 2014/11123 E., 2015/304 K., 12.01.2015).
Üçüncü bir şehirde dava açarsam ne olur?
Yargıtay'a göre yetkili mahkemelerden hiçbirinde açılmayan davada seçim hakkı davalıya geçer ve dosya onun gösterdiği yetkili mahkemeye gönderilir (Yargıtay 3. HD, 2014/18214 E., 2015/941 K., 19.01.2015).
Eşimin ailesinin yanına döndüm; orada dava açabilir miyim?
Evet. Yargıtay, geliri ve güvencesi bulunmayan ve ailesinin yanına sığınan eşin yerleştiği yerdeki mahkemede dava açabileceğini kabul etmiştir (Yargıtay 3. HD, 2012/21538 E., 2012/25111 K., 05.12.2012).
Yerleşim yerim nasıl belirlenir?
Yerleşim yeri, sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir (TMK m. 19/1). Adres kayıt sistemindeki kayıt yerleşim yerine karine sayılır; aksi, fiilen başka bir yerde oturulduğunu gösteren delillerle kanıtlanabilir.
Mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı verebilir mi?
Hayır. Yargıtay, TMK 201'deki yetkinin kesin yetki olmadığını ve yetki itirazı bulunmadıkça re'sen yetkisizlik kararı verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 2013/17531 E., 2014/1871 K., 10.02.2014).
Yetkiye nasıl ve ne zaman itiraz edilir?
Kesin yetkinin bulunmadığı davalarda yetki itirazı cevap dilekçesinde ileri sürülür ve itiraz eden taraf yetkili saydığı mahkemeyi göstermek zorundadır; göstermezse itiraz dikkate alınmaz (6100 sayılı Kanun m. 19/2-3).
Yetkisizlik kararı verilirse dosya ne olur?
Kararın kesinleşmesinden sonra yasal süre içinde kararı veren mahkemeye başvurup dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini istemeniz gerekir; aksi hâlde dava açılmamış sayılır (6100 sayılı Kanun m. 20).
Daha önce alınan nafakanın artırılmasını nerede isterim?
Kural olarak önlem kararını veren mahkemede. Her iki eşin de yerleşim yeri değişmişse eşlerden birinin yeni yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir; Yargıtay bu seçimlik yetkinin kullanılabileceğini kabul etmiştir (Yargıtay 3. HD, 2012/17769 E., 2012/23108 K., 08.11.2012).
Taşınmaza ilişkin önlem istiyorsam taşınmazın bulunduğu yerde mi dava açmalıyım?
Hayır. Yargıtay, tasarruf yetkisinin sınırlanması isteminin taşınmazın aynına ilişkin bir dava olmadığını ve taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisinin uygulanmayacağını belirtmiştir (Yargıtay 17. HD, 2014/20144 E., 2015/795 K., 22.01.2015).
Aile konutu şerhi davasında da bu kural mı uygulanır?
Hayır. Yargıtay'a göre malik olmayan eşin açtığı aile konutu şerhi davası ayni bir hakka dayanmadığından yetki genel kurala göre belirlenir (Yargıtay 2. HD, 2019/3809 E., 2019/11325 K., 13.11.2019).
Boşandıktan sonra da bu yetki kuralı geçerli mi?
Hayır. Yargıtay, evliliğin boşanma kararıyla sona ermesinden sonra açılan davada TMK 201'deki yetki kuralının uygulanamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2014/26872 E., 2015/9975 K., 12.05.2015).
Boşanma davasında yetkili mahkeme neresidir?
Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168).
Eski Kanun'da böyle bir yetki kuralı var mıydı?
Hayır. Madde yenidir ve gerekçesine göre İsviçre Medenî Kanunu'nun 180. maddesinden alınmıştır; eski dönemde yetki genel usul hükümlerine göre belirleniyordu.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 19, 168, 169, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 201
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 6, 12, 19, 20
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 201 gerekçesi s. 82-83, Komisyon metni s. 409
- Yargıtay 2. HD, 2019/3809 E., 2019/11325 K., 13.11.2019
- Yargıtay 2. HD, 2014/26872 E., 2015/9975 K., 12.05.2015
- Yargıtay 3. HD, 2015/10742 E., 2015/18593 K., 23.11.2015
- Yargıtay 3. HD, 2014/18214 E., 2015/941 K., 19.01.2015
- Yargıtay 3. HD, 2014/11123 E., 2015/304 K., 12.01.2015
- Yargıtay 3. HD, 2014/9576 E., 2014/15809 K., 03.12.2014
- Yargıtay 3. HD, 2013/17531 E., 2014/1871 K., 10.02.2014
- Yargıtay 3. HD, 2012/21538 E., 2012/25111 K., 05.12.2012
- Yargıtay 3. HD, 2012/17769 E., 2012/23108 K., 08.11.2012
- Yargıtay 5. HD, 2022/10178 E., 2022/13162 K., 03.10.2022
- Yargıtay 17. HD, 2014/20144 E., 2015/795 K., 22.01.2015