TMK Madde 191: Temsil Yetkisinin Geri Verilmesi

Temsil yetkisinin geri verilmesi

Temsil yetkisi kaldırılmış veya sınırlanmış eşe, koşullar değiştiğinde hâkim kararıyla yetkisinin tamamen veya kısmen iade edilmesi (TMK m. 191).

Koşulların değişmesi

Temsil yetkisinin kaldırılmasına veya sınırlanmasına sebep olan yetki aşımı ya da yetersizlik durumunun ortadan kalkması veya ağırlaşması.

İlan

Temsil yetkisine ilişkin kararın iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması için hâkim kararıyla duyurulması (TMK m. 190/2, 191/2).

TMK 191 ne düzenler?

TBMM gerekçesine göre madde 1984 tarihli Öntasarının 154. maddesinden aynen alınmış ve eski Kanun'un 157. maddesini karşılar. Temsil yetkisinin kaldırılmasına veya sınırlanmasına sebep olan koşullar değişirse eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, kararın kaldırılmasına veya değiştirilmesine karar verebilir.

Kararın değiştirilmesi ve temsil yetkisinin geri verilmesi

• Kural: Temsil yetkisinin kaldırılmasına veya sınırlanmasına ilişkin karar, koşullar değiştiğinde eşlerden birinin istemi üzerine hâkim tarafından değiştirilebilir (TMK m. 191/1). Gerekçeye göre hâkim, kararın kaldırılmasına veya değiştirilmesine karar verebilir.
• Hangi karar: Madde, TMK m. 190 uyarınca eşlerden biri birliği temsil yetkisini aştığı veya bu yetkiyi kullanmada yetersiz kaldığı için verilen kaldırma veya sınırlama kararını konu alır (TMK m. 190).
• Kim isteyebilir: Kanun istem hakkını "eşlerden birine" tanır. Yetkisi kaldırılan veya sınırlanan eş yetkisinin geri verilmesini isteyebileceği gibi, sınırlamayı isteyen eş de koşulların ağırlaşması hâlinde sınırlamanın genişletilmesini veya yetkinin tamamen kaldırılmasını isteyebilir.
• Koşulların değişmesi: Değişiklik istemi, ilk kararın dayandığı yetki aşımı veya yetersizlik durumunun ortadan kalkmasına ya da ağırlaşmasına dayanmalıdır. Örneğin ailenin olağan ihtiyaçlarını aşan harcamaların sona ermesi, bu harcamalardan doğan borçların ödenmesi veya aksine yeni ve daha ağır yetki aşımlarının ortaya çıkması değişiklik sebebi olarak ileri sürülebilir; bu değerlendirmeyi hâkim somut olaya göre yapar.
• Hâkim re'sen karar vermez: Hem ilk karar hem de değişiklik kararı eşlerden birinin istemine bağlıdır (TMK m. 190/1, 191/1).

İlan ve üçüncü kişiler

• Değişiklik kararının ilanı: İlk karar ilan edilmişse, değişikliğe ilişkin karar da ilan olunur (TMK m. 191/2). Gerekçeye göre temsil yetkisinin kaldırılmasına veya sınırlanmasına dair ilk karar ilan edilmişse, bu kararın değiştirilmesi veya kaldırılması hakkındaki kararın da ilanı gerekir.
• Neden önemlidir: Temsil yetkisinin kaldırılması veya sınırlanması iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ancak hâkim kararıyla ilan edildiğinde sonuç doğurur (TMK m. 190/2). Sınırlama ilan edildikten sonra yetki geri verilmişse bunun da ilanı, üçüncü kişilerin eşin yeniden birliği temsil edebildiğini öğrenmesini sağlar.
• Kişisel duyuru: İlk karar yalnız kişisel duyuru yoluyla bildirilmişse, değişikliği de aynı kişilere bildirmek uygulamada karışıklığı önler.
• Müteselsil sorumluluk: Yetkinin geri verilmesiyle eşlerin ailenin sürekli ihtiyaçları için yapılan işlemlerden üçüncü kişilere karşı müteselsil sorumluluğu yeniden işlemeye başlar (TMK m. 189).

Görevli mahkeme ve usul

• Aile mahkemesi: Yargıtay, eşin harcamalarının kontrol altına alınması istemini TMK m. 188, 190, 196, 198 ve 199 çerçevesinde tartışılması gereken bir dava sayarak aile mahkemesinde görülmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 17. HD, 2014/9196 E., 2014/11991 K., 18.09.2014). Temsil yetkisine ilişkin kararın değiştirilmesi istemi de aynı aile hukuku uyuşmazlığının devamı niteliğinde olduğundan aile mahkemesinde görülür (4787 s. K. m. 4).
• Deliller: Koşulların değiştiğini gösteren banka hesap dökümleri, kredi ve kart borçlarının kapandığını gösteren belgeler ve tanıklar istemin dayanağı olur.
• Eski Kanun'dan farkı: Eski Kanun'a göre yalnız kadın, yetkisinin kaldırılmasının sebepsiz olduğunu ispat ederse hâkimden yetkisinin iadesini isteyebiliyordu (743 s. K. m. 157). Yeni Kanun'da istem hakkı her iki eşe tanınmış ve değişiklik koşulların değişmesine bağlanmıştır.

Ortak yaşamın sona ermesi ve boşanma

• Olağan temsil ortak yaşama bağlıdır: Eşlerden her biri ailenin sürekli ihtiyaçları için birliği ortak yaşamın devamı süresince temsil eder (TMK m. 188/1). Ortak yaşam sona erdiğinde olağan temsil yetkisine dayanılamayacağından, sınırlama kararının değiştirilmesi istemi daha çok evlilik birliğinin sürdüğü dönemde önem taşır.
• Boşanma davası süreci: Boşanma davası sırasında eşlerin geçimi ve barınması gibi konularda gerekli geçici önlemler hâkim tarafından alınır (TMK m. 169).

Madde gerekçesi

Adalet Komisyonu maddeyi Tasarıdaki gibi aynen kabul etmiştir (S. Sayısı 723, s. 407).

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı

Değişiklik geçmişi

Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.

İlgili maddeler

Temsil yetkisinin sınırlanması veya geri verilmesi, eşin harcamaları ya da evlilik birliğinin ekonomik yönetimi konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular