HEMEN ARA
Türk Medeni Kanunu · A. Haklar ve yükümlülükler

TMK Madde 187: Kadının Soyadı

Türk Medeni Kanunu'nun 187. maddesi, kadının evlenmekle kocasının soyadını alacağını ve önceki soyadını ancak kocasının soyadının önünde kullanabileceğini öngörüyordu; Anayasa Mahkemesi bu kuralı eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etti ve iptal hükmü 28 Ocak 2024'te yürürlüğe girdi. Bu sayfada iptal edilen madde metnini, iptal kararının gerekçesini ve sonrasındaki durumu, kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanma davasını, görevli mahkemeyi ve davanın taraflarını, boşanma davası sürerken açılan soyadı davasını, nüfus kaydına ilişkin özel durumları, madde gerekçesini, eski Kanun'daki karşılığını ve Yargıtay kararlarını bulacaksınız.

Av. Aydın AydarAv. Aydın AydarHazırlayan · Boşanma avukatı 9 yüksek mahkeme kararı Güncelleme: 25 Eylül 2026
Resmî metin4721 sayılı Türk Medeni Kanunu

İkinci Kitap: Aile Hukuku › Birinci Kısım: Evlilik Hukuku › Üçüncü Bölüm: Evliliğin Genel Hükümleri › A. Haklar ve yükümlülükler

III. Kadının soyadı

Madde 187

  1. (1)(İptal cümleler: Anayasa Mahkemesi’nin 22/2/2023 Tarihli ve E.: 2022/155, K.: 2023/38 sayılı Kararı ile.)
Yürürlük: 01.01.2002 · Yürürlüğe girdiğinden beri değişmedimevzuat.gov.tr

Fıkra numaraları atıf kolaylığı için eklenmiştir; metin, mevzuat.gov.tr'deki güncel resmî metinle aynıdır.

Bu sayfada
  1. Madde metni
  2. TMK 187 ne düzenliyordu, bugün durum ne?
  3. İptal edilen kuralın içeriği
  4. İptale giden yol: kararlar
  5. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve sonrası
  6. Dava: görevli mahkeme, taraflar ve giderler
  7. Nüfus kaydına ilişkin özel durumlar
  8. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
  9. Madde gerekçesi
  10. 743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
  11. Değişiklik geçmişi
  12. İlgili maddeler
  13. Sık sorulan sorular
Kısaca

TMK 187'ye göre kadın evlenmekle kocasının soyadını alıyor, önceki soyadını ancak yazılı başvuruyla kocasının soyadının önünde kullanabiliyordu; Anayasa Mahkemesi bu kuralı eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etmiş, iptal hükmü 28.01.2024'te yürürlüğe girmiştir (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023). İptalden önce de Hukuk Genel Kurulu, evli kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanabilmesi için haklı bir sebep göstermesine gerek olmadığını kabul etmişti (Yargıtay HGK, 2014/889 E., 2015/2011 K., 30.09.2015).

Evlenmeden önceki soyadı
Kadının evlenmeden önce taşıdığı soyadı; uygulamada kızlık veya bekârlık soyadı olarak da anılır.
İki soyadı kullanımı
İptal edilen kurala göre kadının yazılı başvuruyla önceki soyadını kocasının soyadının önünde kullanması; daha önce iki soyadı kullanan kadın bu haktan yalnız bir soyadı için yararlanabiliyordu.
İptal kararı
Anayasa Mahkemesinin bir kanun hükmünü Anayasa'ya aykırı bularak ortadan kaldırması; bu maddede iptal hükmü kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmiştir (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023).
Aile kütüğü ve hane
Nüfus kayıtlarının tutulduğu kütük; evlenen kadının kaydı kocasının hanesine taşınır (5490 s. Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 23/2).
Kapalı kayıt
Evlenme, ölüm veya boşanma gibi olaylar nedeniyle üzerinde işlem yapılamaz hâle getirilen nüfus kaydı; yeni bir sebep ortaya çıkınca yeniden açılabilir (5490 s. K. m. 14).

TMK 187 ne düzenliyordu, bugün durum ne?

KonuKuralDayanak
Evlenen kadının soyadıKadın evlenmekle kocasının soyadını alıyorduTMK m. 187 (iptal edildi)
Önceki soyadıYazılı başvuruyla kocasının soyadının önünde kullanılabiliyorduTMK m. 187 (iptal edildi)
İki soyadı sınırıDaha önce iki soyadı kullanan kadın yalnız bir soyadı ekleyebiliyorduTMK m. 187 (iptal edildi)
Anayasa'ya uygunluk2011'de ret, 2023'te iptal; iptal 28.01.2024'te yürürlüğe girdiAYM, K. 2011/49; AYM, K. 2023/38
Yalnız önceki soyadıHaklı sebep aranmadan mahkemece izin verilebilirYargıtay HGK, 2015/2011 K.
Görevli mahkemeAile mahkemesiYargıtay 2. HD, 2011/17466 K.
Davanın taraflarıKoca davaya dahil edilmelidirYargıtay 2. HD, 2012/289 K.
Kapalı bekârlık kaydıSoyadı hatası düzeltilebilirYargıtay HGK, 2012/288 K.
Yalnız kocanın soyadına dönüşNüfus müdürlüğüne yazılı başvuru yeterlidir5490 s. K. ek m. 3/1-b

TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 153. maddesinin 1997'de değiştirilen birinci fıkrasını aynen almıştır. Anayasa Mahkemesi, 4721 sayılı Kanun'un evlilik hukukunu büyük ölçüde eşitlik ilkesine göre yeniden düzenlemesine karşın kadının soyadı konusunun yeniden düzenlenmediğini ve eski hükmün aynen korunduğunu belirtmiştir (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023).

Dikkat

TMK m. 187 iptal edilmiş olsa da aynı kuralı tekrarlayan Soyadı Nizamnamesi m. 17 mevzuatta yer almaya devam etmektedir ve kanun düzeyinde yeni bir düzenleme yapılmamıştır. Evlenirken soyadı tercihinizi evlendirme memurluğuna yazılı olarak bildirin ve verilen cevabı saklayın. Evlenmeden önceki soyadınızı tek başına kullanmak istiyorsanız ve nüfus müdürlüğü talebinizi karşılamıyorsa aile mahkemesinde dava açabilirsiniz; davada kocanızın da taraf olması gerekir. Boşanma davası sürerken de bu davayı ayrıca açabilirsiniz.

İptal edilen kuralın içeriği

TMK m. 187'nin iptal edilmeden önceki metni

Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilir.

4721 sayılı Kanun'un kabul edilen metni, TBMM S. Sayısı 723, s. 406
  • Kocanın soyadı: İptal edilen kurala göre kadın evlenmekle kocasının soyadını alıyordu. Anayasa Mahkemesinin tespitine göre kural, kadının evlenmeden önceki soyadını evlendikten sonra tek başına kullanmasına imkân tanımıyordu (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023).
  • Önceki soyadını önde kullanma: Kadın, evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla önceki soyadını kocasının soyadının önünde kullanabiliyordu. Gerekçeye göre bu imkân, 1997'de eski Kanun'da yapılan değişiklikten aynen alınmıştır.
  • İki soyadı sınırı: Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan yalnız bir soyadı için yararlanabiliyordu. Örneğin önceki evliliğinden dolayı iki soyadı taşıyan kadın, yeni evliliğinde kocasının soyadının önüne bu soyadlarından yalnız birini ekleyebiliyordu.
  • Nüfus kaydı: Evlenen kadının kaydı kocasının hanesine taşınır (5490 s. Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 23/2); aile kütüğünde evli kadınların önceki soyadları da yer alır (5490 s. K. m. 7/1-c). Bu hükümler iptal kararının kapsamı dışındadır.
  • Soyadı Nizamnamesi: 1934 tarihli Soyadı Nizamnamesi m. 17 de kadının evlenmekle kocasının soyadını alacağını ve önceki soyadını kocasının soyadının önünde kullanabileceğini düzenler; m. 18'e göre yeniden evlenen dul kadın yeni kocasının soyadını alır ve eski kocasının soyadına bir daha dönemez.

İptale giden yol: kararlar

  • Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi: Anayasa Mahkemesinin iptal kararında aktardığı üzere AİHM, kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanmasına izin verilmemesinin Sözleşme'nin 8. maddesiyle bağlantılı olarak 14. maddesini ihlal ettiğine karar vermiştir (Ünal Tekeli/Türkiye, B. No: 29865/96, 16.11.2004; AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023).
  • 2011'deki ret kararı: Anayasa Mahkemesi, üç aile mahkemesinin itirazı üzerine kuralı Anayasa'ya aykırı bulmamış; aile birliğinin korunması ve nüfus düzeni gibi amaçlarla aile soyadında kocanın soyadına öncelik tanınmasını kanun koyucunun takdir yetkisi içinde görmüş ve iptal istemini oyçokluğuyla reddetmiştir (AYM, E. 2009/85, K. 2011/49, 10.03.2011).
  • Bireysel başvuruda ihlal: Anayasa Mahkemesi, evli kadının yalnız evlenmeden önceki soyadını kullanma isteminin reddedilmesinin Anayasa m. 17'deki manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir (AYM, Sevim Akat Eşki, B. No: 2013/2187, 19.12.2013). İptal kararında belirtildiği üzere Anayasa Mahkemesi aynı yönde başka bireysel başvurularda da ihlal kararı vermiştir (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023).
  • Haklı sebep aranmaz: Hukuk Genel Kurulu, kanun hükmü yürürlükte kaldıkça evli kadının yalnız önceki soyadını kullanamayacağını belirten bozma kararına karşı verilen direnme kararını onamış; Anayasa m. 90/5 uyarınca uluslararası sözleşmelerle çatışan TMK m. 187'nin uygulanmayacağını ve kadının yalnız kızlık soyadını kullanmak istemesi için haklı bir gerekçe göstermesine gerek olmadığını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2014/889 E., 2015/2011 K., 30.09.2015).
  • Mesleki gerekçe: Yargıtay, meslek hayatını evlenmeden önceki soyadıyla sürdürmek istediğini belirten kadının bu soyadını tek başına kullanmasına izin veren kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/5977 E., 2023/5345 K., 09.11.2023). Yargıtay, kadının yalnız kızlık soyadını kullanmak istemesi için haklı bir gerekçe aranmayacağını belirten bölge adliye mahkemesi kararını da onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/5264 E., 2023/5332 K., 09.11.2023).

Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve sonrası

  • Kararın kapsamı: Anayasa Mahkemesi 22.02.2023'te maddenin birinci cümlesini oyçokluğuyla iptal etmiş, uygulanma imkânı kalmayan ikinci cümlesini de iptal etmiş ve iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023). Karar 28.04.2023 tarihli ve 32174 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış, iptal hükmü 28.01.2024'te yürürlüğe girmiştir.
  • Gerekçe: Anayasa Mahkemesine göre evlenmeden önceki soyadını evlendikten sonra da kullanma bakımından kadın ile erkek benzer durumdadır; erkek önceki soyadını tek başına kullanabilirken kadının bunu ancak kocasının soyadının önünde yapabilmesi cinsiyet temelinde farklı muameledir ve nesnel ve makul bir temele dayanmadığından Anayasa m. 10'daki eşitlik ilkesine aykırıdır (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023).
  • Nüfus düzeni ve aile bağı: Anayasa Mahkemesine göre kimlik numarası ve bilişim altyapısı gözetildiğinde nüfus kayıtlarının düzeni bu kuralı zorunlu kılmaz; ailenin ortak bir soyadı taşıması da ancak kadının kocasının soyadını almasıyla sağlanabilecek bir sonuç değildir, eşlerden birinin soyadı veya başka bir ad ortak soyadı olarak belirlenebilir (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023).
  • Dava açmak zorunda kalmamak: Anayasa Mahkemesi, kadının evlenmeden önceki soyadını kullanabilmesi için yargı yoluna başvurmak zorunda kalmasını yeterli bir güvence saymamış; eşitliğin hayata geçirilmesinde esas olanın kadının yargı yoluna başvurmaksızın erkekle eşit haklardan yararlanabilmesi olduğunu belirtmiştir (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023).
  • Karşı oy: Karşı oy yazılarında, kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında aile soyadı olarak kocanın soyadına öncelik tanımasının eşitlik ilkesine aykırı olmadığı görüşü savunulmuştur (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023).
  • Neden dokuz ay: Anayasa Mahkemesi, iptalin doğuracağı hukuksal boşluğu kamu yararını ihlal edecek nitelikte gördüğü için iptalin yürürlüğünü dokuz ay ertelemiştir (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023). Kanun koyucu bu süre içinde yeni bir düzenleme yapmamıştır; mevzuattaki madde metni yalnız iptal notunu içerir.
  • Bugünkü durum: Türk Medeni Kanunu'nda evlenen kadının soyadını düzenleyen bir hüküm kalmamıştır; buna karşılık Soyadı Nizamnamesi m. 17 aynı kuralı içermeye devam etmektedir ve evlenen kadının kaydının kocasının hanesine taşınmasını öngören 5490 s. K. m. 23/2 yürürlüktedir. Evlenmeden önceki soyadınızı tek başına kullanma talebiniz idarece karşılanmazsa yargı yolu açıktır.

Dava: görevli mahkeme, taraflar ve giderler

Nüfus kaydına ilişkin özel durumlar

  • Kapalı bekârlık kaydındaki hata: Hukuk Genel Kurulu, evli kadının evlenmeyle kapanan bekârlık kaydındaki soyadı hatasının, kadının diploma ve tapu senedi gibi belgelerindeki soyadıyla uyumsuzluğun yaratacağı karışıklık gözetilerek düzeltilebileceğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2011/18-784 E., 2012/288 K., 11.04.2012). Yargıtay sonraki bir kararında da aynı gerekçeyle kapalı kaydın açılabileceğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/8050 E., 2018/18462 K., 12.11.2018).
  • Kaydın baba kütüğüne taşınması: Yargıtay, yalnız evlenmeden önceki soyadını kullanmasına izin verilen kadının nüfus kaydının evlenmeden önceki kütüğüne taşınması isteminin reddine ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/4244 E., 2023/5280 K., 08.11.2023). Soyadının değişmesi ile kaydın bulunduğu hanenin değişmesi ayrı konulardır.
  • Yalnız kocanın soyadına dönmek: Eşinin soyadıyla birlikte önceki soyadını taşıyan kadın, yalnız eşinin soyadını kullanmak isterse nüfus müdürlüğüne yazılı başvuruda bulunur (5490 s. K. ek m. 3/1-b). Bu hüküm 2017'de eklenmeden önce Yargıtay, bu değişikliğin yönetmelik gereği ancak mahkeme kararıyla yapılabileceğini kabul ediyordu (Yargıtay 2. HD, 2013/21327 E., 2014/5897 K., 17.03.2014).
  • Kocası ölen kadın: Kocası ölen kadın yeniden evlenmedikçe ölen kocasının aile kütüğünde kalır, dilerse babasının kütüğüne dönebilir (5490 s. K. m. 23/2). Yargıtay'a göre kocası ölen kadının soyadı ancak yeniden evlenmesiyle veya kendi isteğiyle babasının kütüğüne dönmesiyle değişir (Yargıtay 18. HD, 2010/3816 E., 2010/7805 K., 25.05.2010).
  • Yabancıyla evlilik: Yargıtay, yabancı uyruklu biriyle evlenen ve eşiyle birlikte aile soyadı olarak kadının soyadını seçen davacının nüfus kaydındaki soyadının bu soyadı olarak düzeltilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/2204 E., 2017/6867 K., 11.05.2017).
  • Boşanma ve evliliğin butlanı: Boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa hâkim bu soyadını taşımasına izin verir (TMK m. 173). Evlenmenin butlanına karar verilirse soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 158/2).
  • İzinli kadının önceki soyadına dönmesi: Boşandığı eşinin soyadını kullanmasına izin verilen kadın, evlenmeden önceki soyadına dönmek için nüfus müdürlüğüne yazılı başvuruda bulunur (5490 s. K. ek m. 3/1-a). Yargıtay'a göre bu durumda dava açmakta hukuki yarar yoktur (Yargıtay 8. HD, 2017/7888 E., 2018/14767 K., 02.07.2018).
  • Çocuğun soyadı: Ana ve baba evli ise çocuk ailenin soyadını taşır; ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır (TMK m. 321).
Uygulamada

Evlenmeden önceki soyadınızı tek başına kullanmak istiyorsanız, önce talebinizi nüfus müdürlüğüne yazılı olarak iletin ve cevabı saklayın. Talebiniz karşılanmazsa yerleşim yerinizdeki aile mahkemesinde dava açabilirsiniz; dava dilekçesinde nüfus müdürlüğünü ve kocanızı taraf gösterin. Haklı bir sebep göstermek zorunda değilsiniz; yine de soyadınızla tanındığınız mesleki belgeleri ve diplomalarınızı dosyaya eklemek davanın hızlı sonuçlanmasına yardımcı olur. Boşanma davanız sürüyorsa soyadı davasını ayrıca açabilirsiniz. Boşandıktan sonra eski eşinizin soyadını kullanma izniniz varsa ve önceki soyadınıza dönmek istiyorsanız dava açmanıza gerek yoktur; nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru yeterlidir.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Anayasa MahkemesiE. 2022/155 · K. 2023/3822.02.2023

Kadının evlenmeden önceki soyadını ancak kocasının soyadının önünde kullanabilmesi eşitlik ilkesine aykırıdır; TMK m. 187 iptal edildi

Evlenmeden önceki soyadının kullanılmasına izin verilmesi istemiyle açılan davaya bakan İstanbul 8. Aile Mahkemesi, TMK m. 187'nin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak iptali için itiraz yoluyla başvurdu. Kurala göre kadın evlenmekle kocasının soyadını alıyor, önceki soyadını ancak yazılı başvuruyla kocasının soyadının önünde kullanabiliyordu; evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanması mümkün değildi.

“Bu itibarla evlenmeden önceki soyadının evlendikten sonra da tek başına kullanılması bağlamında kadın ve erkek arasında kuralla öngörülen farklı muamelenin nesnel ve makul bir temele dayanmaması sebebiyle eşitlik ilkesini ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır.”

Ne anlama geliyor? Anayasa Mahkemesi maddenin birinci cümlesini oyçokluğuyla iptal etmiş, uygulanma imkânı kalmayan ikinci cümlesini de 6216 sayılı Kanun m. 43/4 uyarınca iptal etmiştir. Mahkeme'ye göre evlenmeden önceki soyadını evlendikten sonra da kullanma bakımından kadın ile erkek benzer durumdadır; erkek önceki soyadını tek başına kullanabilirken kadının bunu yapamaması cinsiyet temelinde farklı muameledir. Kimlik numarası ve bilişim altyapısı gözetildiğinde nüfus düzeni için bu kural tek yol değildir; ortak soyadı için de eşlerden birinin soyadını ya da başka bir adı seçmek gibi seçenekler mümkündür. İptal hükmü, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı 28.04.2023'ten dokuz ay sonra, 28.01.2024'te yürürlüğe girmiştir. Karşı oy yazılarında, kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında aile soyadı olarak kocanın soyadına öncelik tanımasının eşitlik ilkesine aykırı olmadığı görüşü savunulmuştur.

Kaynak: Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi BankasıKararın tam metni
Anayasa MahkemesiE. 2009/85 · K. 2011/4910.03.2011

Aile soyadında kocanın soyadına öncelik tanınması 2011'de kanun koyucunun takdir yetkisi içinde görülmüş ve iptal istemi reddedilmişti

Evli kadının yalnız önceki soyadını kullanması istemiyle açılan davalara bakan Fatih 2. Aile Mahkemesi, Ankara 8. Aile Mahkemesi ve Kadıköy 1. Aile Mahkemesi, TMK m. 187'nin eşitlik ilkesine ve maddi ve manevi varlığı geliştirme hakkına aykırı olduğunu ileri sürerek iptali için başvurdu.

“Bu kapsamda, yasakoyucunun aile soyadı konusundaki takdir hakkını, aile birliği ve bütünlüğünün korunması ve aile bağlarının güçlendirilmesi başta olmak üzere, kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirdiği kimi zorunluluklar nedeniyle, eşlerden birisine öncelik tanıyacak biçimde kullanmasının hukuk devletine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Kaldı ki itiraz konusu kuralda kadının başvurusu durumunda önceki soyadını kocasının soyadının önüne ekleyerek kullanabileceği belirtilerek, kişilik hakkı ile kamu yararı arasında adil bir dengenin kurulması da sağlanmıştır.”

Ne anlama geliyor? Anayasa Mahkemesi iptal istemini oyçokluğuyla reddetmiştir. Mahkeme'ye göre kural aile birliğinin korunması, aile bağlarının güçlendirilmesi, nüfus kayıtlarının düzenli tutulması ve soyun belirlenmesi gibi kamu yararı amaçlarına dayanır; kadına önceki soyadını kocasının soyadının önünde kullanma imkânı tanındığından kişilik hakkı ile kamu yararı arasında adil bir denge kurulmuştur. Sekiz üye bu görüşe katılmamıştır. Mahkeme 2023'te aynı kuralı eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etmiştir.

Kaynak: Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi BankasıKararın tam metni
Anayasa Mahkemesi Birinci BölümB. No: 2013/2187 · Sevim Akat Eşki başvurusu19.12.2013

Evli kadının yalnız evlenmeden önceki soyadını kullanmasına izin verilmemesi manevi varlığın korunması hakkını ihlal eder

Avukat olarak çalışan başvurucu, evlenmekle aldığı soyadının yalnız evlenmeden önceki soyadı olarak düzeltilmesini istedi. Nüfus müdürlüğüne karşı açtığı dava husumet yönünden reddedildi. Eşine karşı açtığı davada mahkeme TMK m. 187'nin iptali için itiraz yoluna başvurdu; bu başvuru reddedildi. Ardından dava reddedildi ve karar temyiz incelemesinden geçerek kesinleşti.

“Uluslararası sözleşmelerin, evli erkek ve kadının evlilik sonrasında soyadları bakımından eşit haklara sahip olmasını öngören hükümleri ile evli kadının kocasının soyadını kullanması zorunluluğunu öngören iç hukuk düzenlemelerinin aynı konu hakkında farklı hükümler içermesi nedeniyle, ilgili sözleşmenin hükümlerinin somut uyuşmazlık açısından esas alınması gereken hukuk kuralı olduğu sonucuna varılmakla, başvurucunun manevi varlığı kapsamında güvence altına alınan isim hakkına yönelik müdahalenin kanunilik şartını sağlamadığı anlaşılmaktadır.”

Ne anlama geliyor? Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, başvurucunun Anayasa m. 17'de güvence altına alınan manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiş ve yeniden yargılama yapılmak üzere dosyayı ilgili mahkemeye göndermiştir. Mahkeme'ye göre soyadı kişinin manevi varlığı kapsamındadır; Anayasa m. 90/5 uyarınca temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası sözleşmelerle çatışan TMK m. 187 uyuşmazlığa uygulanamaz. Derece mahkemeleri bu sözleşmeleri dikkate almadığından müdahale kanunilik şartını karşılamamıştır. Manevi tazminat istemi, yeniden yargılama kararının yeterli giderim sağladığı gerekçesiyle reddedilmiştir.

Kaynak: Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi BankasıKararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2014/889 E. · 2015/2011 K.30.09.2015

Evli kadın evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanmak için haklı bir sebep göstermek zorunda değildir; sözleşmeyle çatışan TMK m. 187 uygulanmaz

Kadın, akademik eserlerini evlenmeden önceki soyadıyla yayımladığını ve mesleği gereği uluslararası limanlara bu soyadıyla giriş çıkış yaptığını belirterek evlenmekle aldığı soyadının iptalini ve yalnız önceki soyadını kullanmasına izin verilmesini istedi. Mahkeme davayı kabul etti. Özel Daire, kanun hükmü yürürlükte kaldıkça evli kadının yalnız önceki soyadını kullanmasının mümkün olmadığını belirterek bozdu; mahkeme direndi.

“Bu kural bir zımni ilga kuralı olup, temel hak ve özgürlüklere ilişkin sözleşme hükümleriyle çatışan kanun hükümlerinin uygulanma kabiliyetini ortadan kaldırmaktadır. Direnmeye konu yargılama kapsamında verilen kararın 4721 sayılı Kanun'un 187. maddesine dayanarak verildiği anlaşılmaktadır. Ancak, yukarıda yer verilen tespitler ışığında ilgili Kanun hükmünün sözü edilen Sözleşme hükümleri ile çatıştığı görülmektedir. Bu durumda, uyuşmazlığı karara bağlayan ilk derece Mahkemelerinin, AİHS ve diğer uluslararası insan hakları antlaşmaları ile çatışan 4721 sayılı Kanun'un 187. maddesini kararlarına esas almayarak, başvuru konusu uyuşmazlık açısından Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca uygulanması gereken uluslararası sözleşme hükümlerini dikkate alması gerektiği sonucuna varılmaktadır.”

Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu direnme kararını oyçokluğuyla onamıştır. Kurul'a göre soyadı Anayasa m. 17 ve AİHS m. 8 kapsamında korunan bir kişilik hakkıdır; evli erkek önceki soyadını kullanabilirken evli kadının yalnız önceki soyadını kullanamaması cinsiyete dayalı farklı muameledir ve ortak bir aile adıyla aile birliğini yansıtma amacı bu farkı haklı kılmaz (AİHS m. 14). Anayasa m. 90/5 uyarınca temel hak ve özgürlüklere ilişkin sözleşmeyle çatışan kanun hükmü uygulanmaz. Kadının evlilik birliği içinde yalnız kızlık soyadını kullanmak istemesi için haklı bir gerekçe göstermesi gerekmez.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2010/14443 E. · 2012/289 K.16.01.2012

Kadının yalnız kızlık soyadını kullanma davası kocanın hukukunu da etkiler; koca davaya dahil edilmeden karar verilemez

Kadın yalnız kendi kızlık soyadını kullanmak istemiyle dava açtı. Koca davada taraf olarak yer almadan yargılama yapıldı ve karar verildi; hüküm temyiz edildi.

“Dava kocanın hukukunu da etkilemektedir. Açıklanan sebeplerle davacıya kocasını davaya dahil etmesi için önel verilmesi gerekirken eksik hasımla davaya devamla yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre kadının yalnız kızlık soyadını kullanma istemi kocanın hukukunu da etkilediğinden, mahkeme kadına kocasını davaya dahil etmesi için süre vermeli; eksik hasımla yargılamaya devam ederek karar vermemelidir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2011/17108 E. · 2011/17466 K.31.10.2011

Evli kadının kocasının soyadının nüfus kaydından silinmesi davasına aile mahkemesi bakar

Evli olan kadın, evlenmekle kocasının soyadını aldığını, isteği üzerine bekârlık soyadını da kullandığını, ancak kocasının soyadını kullanmak istemediğini belirterek yalnız bekârlık soyadını kullanmak için dava açtı. Aile mahkemesi davayı reddetti. Daire önce davanın nüfus kaydının düzeltilmesi niteliğinde olduğunu ve asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğunu belirterek bozdu; kadın karar düzeltme istedi.

“Davacının halen evli olduğu ve evlenmekle birlikte kullanmaya başladığı kocasının soyadının nüfus kaydından silinmesini istediğine göre uyuşmazlığın Türk Medeni Kanununun ikinci kitabından kaynaklandığı ve görevli mahkemenin Aile Mahkemeleri olduğu (4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi) anlaşılmaktadır.”

Ne anlama geliyor? Daire karar düzeltme istemini oybirliğiyle kabul ederek önceki bozma kararını kaldırmış ve ret hükmünü onamıştır. Daire'ye göre evli kadının kocasının soyadının nüfus kaydından silinmesi istemi Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukunu düzenleyen ikinci kitabından kaynaklandığından davaya aile mahkemesi bakar (4787 s. K. m. 4). Kararın esasa ilişkin kısmı o tarihte yürürlükte olan TMK m. 187'ye dayanır; karar bugün görev yönünden önem taşır.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2011/18-784 E. · 2012/288 K.11.04.2012

Evli kadının kapalı bekârlık kaydındaki soyadı hatası düzeltilebilir; kayıt yeniden açılır

Evlenmekle kocasının soyadını alan kadın, evlenmeyle kapatılan bekârlık kaydında evlenmeden önceki soyadının yanlış yazıldığını ve bunun hayatında karışıklığa yol açtığını ileri sürerek düzeltilmesini istedi. Kadının eski nüfus cüzdanında, lise ve lisans diplomalarında ve tapu senedinde soyadı doğru yazılıydı. Nüfus idaresi kapalı kayıtta düzeltme yapılamayacağını savundu. Mahkeme davayı kabul etti; Özel Daire bozdu, mahkeme direndi.

“Davacının gerektiğinde kullanabileceği lisans diploması, lise diploması gibi belgelerle nüfus kaydındaki soyadının farklı oluşunun dahi, yaşantısında karışıklığa neden olacağı açıktır.”

Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu direnme kararını oyçokluğuyla onamıştır. Kurul'a göre evli kadın kocasının soyadının yanında kızlık soyadını da kullanabildiğinden, bekârlık kaydında yapılmış hataların düzeltilmesi de mümkün olmalıdır. Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 14/2 uyarınca kaydın yeniden açılmasını gerektiren yeni bir sebep ortaya çıktığında kapalı kayıt açılır; kadının belgelerindeki soyadıyla nüfus kaydı arasındaki fark bu sebebi oluşturur.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2013/21327 E. · 2014/5897 K.17.03.2014

Önceki soyadını bırakıp yalnız kocasının soyadını kullanmak isteyen kadın için 2017'ye kadar mahkeme kararı gerekiyordu

Evlenmekle kocasının soyadını alan ve sonradan nüfus idaresine başvurarak önceki soyadını da kullanmaya başlayan kadın, yalnız kocasının soyadını taşımak istediğini belirterek kaydının düzeltilmesini istedi. Mahkeme, bu isteğin nüfus idaresine dilekçeyle başvurularak idari yoldan karşılanabileceğini ve dava açmakta hukuki yarar bulunmadığını belirterek davayı reddetti.

“Yönetmelikte yer alan bu düzenleme karşısında, kadının idareye yapacağı başvuru üzerine idarenin idari bir işlemle isteği gerçekleştirmesi olanağı yoktur. Bu bakımdan davacının dava açması dışında idari yoldan sonuca ulaşması mümkün bulunmamaktadır.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre o tarihte yürürlükte olan Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 55/2 uyarınca önceki soyadı koca soyadıyla birlikte tescil edildikten sonra kadının yalnız kocasının soyadını taşıması ancak mahkeme kararıyla mümkündü; bu nedenle mahkeme işin esasını incelemelidir. 7039 sayılı Kanun'la 5490 sayılı Kanun'a 19.10.2017'de eklenen ek madde 3 ile bu değişiklik artık nüfus müdürlüğüne yazılı başvuruyla yapılabilmektedir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi2010/3816 E. · 2010/7805 K.25.05.2010

Kocası ölen kadının soyadı, ancak yeniden evlenmesiyle veya babasının kütüğüne dönmesiyle değişir

Kocası yıllar önce ölen ve kocasının hanesinde kalarak onun soyadını kullanmaya devam eden kadın, diğer davacılarla birlikte nüfus kaydındaki soyadının başka bir soyadıyla değiştirilmesini istedi. Mahkeme davayı kabul etti; nüfus idaresi temyiz etti.

“Bu durumda kadının kocasından aldığı soyadı ancak yeniden evlenmekle veya kendi isteğiyle babası kütüğüne dönmekle değişebilir.”

Ne anlama geliyor? Daire, kadının evlenmekle aldığı soyadının değiştirilmesine ilişkin kabul kararını oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre kadın evlenmekle kocasının soyadını alır ve kaydı kocasının hanesine taşınır; koca ölse de kadın yeniden evlenmedikçe ölen kocasının aile kütüğünde kalır, dilerse babasının kütüğüne dönebilir (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 23/2). Soyadı Nizamnamesi m. 18'e göre yeniden evlenen dul kadın yeni kocasının soyadını alır ve eski kocasının soyadına bir daha dönemez.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni

Madde gerekçesi

Madde gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 153 üncü maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin birinci fıkrasında 14.5.1997 tarihli ve 4248 sayılı Kanunla yapılan değişiklik aynen alınmış, böylece evlenen kadınların kocalarının soyadını almakla beraber, dilerlerse evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacakları yazılı başvuruyla kocalarının soyadının önünde evlenmeden önceki soyadlarını kullanmalarına olanak sağlanmıştır. Ancak daha önce iki soyadı kullanan kadınlar, bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabileceklerdir. Yürürlükteki maddenin ikinci fıkrası maddeye alınmamış, madde tek fıkra hâline getirilmiştir.

Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 77-78

Adalet Komisyonu maddeyi Tasarıdaki gibi aynen kabul etmiştir (S. Sayısı 723, s. 406). Gerekçeden anlaşıldığı üzere kanun koyucu 2001'de kadının soyadı konusunu yeniden düzenlememiş, 1997 değişikliğini olduğu gibi yeni Kanun'a taşımıştır; eski maddenin ikinci fıkrasındaki kadının kocasına yardımcı olacağı ve eve kadının bakacağı kuralı ise alınmamıştır.

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı

743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 153/1 (4248 s. K. ile değişik, mülga)

Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuru ile kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilir.

743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr

Eski Kanun'un 1926'daki ilk metninde bu fıkra "Karı, kocasının aile ismini taşır." şeklindeydi; kadına önceki soyadını kullanma imkânı 14.05.1997 tarihli ve 4248 sayılı Kanun'la tanınmıştır. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre kadın, ortak mutluluğu sağlamada gücü yettiği kadar kocasının yardımcısı ve danışmanıydı ve eve kadın bakardı.

743 sayılı Kanun m. 153/14721 sayılı Kanun m. 187
1926-1997Kadın kocasının aile ismini taşırdı—
1997-2001Kocanın soyadı; önceki soyadı önde kullanılabilir—
2002-2024—Aynı kural aynen korundu
28.01.2024'ten sonra—Kural iptal edildi; Kanun'da yeni hüküm yok

Değişiklik geçmişi

TarihGelişmeDayanak
01.01.2002Madde yürürlüğe girdi4721 s. K.
10.03.2011İptal istemi reddedildiAYM, E. 2009/85, K. 2011/49
22.02.2023Maddenin iki cümlesi de iptal edildiAYM, E. 2022/155, K. 2023/38
28.04.2023İptal kararı Resmî Gazete'de yayımlandıRG 28.04.2023/32174
28.01.2024İptal hükmü yürürlüğe girdiDokuz aylık erteleme

İptal kararının yürürlüğe girmesiyle maddenin metni mevzuatta yalnız iptal notunu taşır; kanun koyucu yerine yeni bir hüküm koymamıştır.

İlgili maddeler

İlgili maddeler
  • TMK m. 158: Butlanın eşler yönünden sonuçları; soyadında boşanma hükümleri uygulanır.
  • TMK m. 173: Boşanan kadının kişisel durumu ve soyadı.
  • TMK m. 185: Evliliğin genel hükümleri; eşlerin hak ve yükümlülükleri.
  • TMK m. 186: Konutun seçimi, birliğin yönetimi ve giderlere katılma.
  • TMK m. 321: Çocuğun soyadı.

Evlenmeden önceki soyadınızı kullanma, soyadı davası veya boşanmada soyadı konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

TMK 187 ne diyor?

TMK m. 187'ye göre kadın evlenmekle kocasının soyadını alıyor, önceki soyadını ancak yazılı başvuruyla kocasının soyadının önünde kullanabiliyordu. Anayasa Mahkemesi bu kuralı iptal etmiştir (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023).

TMK 187 ne zaman iptal edildi?

Anayasa Mahkemesi 22.02.2023'te maddenin iki cümlesini de iptal etmiştir (AYM, E. 2022/155, K. 2023/38, 22.02.2023). Karar 28.04.2023'te Resmî Gazete'de yayımlanmış, iptal hükmü dokuz ay sonra, 28.01.2024'te yürürlüğe girmiştir.

Evlenince kocamın soyadını almak zorunda mıyım?

Türk Medeni Kanunu'nda bu zorunluluğu öngören kural iptal edilmiştir; ancak kanun düzeyinde yeni bir düzenleme yapılmamıştır ve Soyadı Nizamnamesi m. 17 aynı kuralı içermeye devam etmektedir. Soyadı tercihinizi evlendirme memurluğuna ve nüfus müdürlüğüne yazılı olarak bildirin; talebiniz karşılanmazsa aile mahkemesinde dava açabilirsiniz.

Evliyken yalnız kızlık soyadımı kullanabilir miyim?

Evet. Hukuk Genel Kurulu, iptal kararından önce de evli kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanabileceğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2014/889 E., 2015/2011 K., 30.09.2015). Anayasa Mahkemesi de bu isteğin reddedilmesini hak ihlali saymıştır (AYM, Sevim Akat Eşki, B. No: 2013/2187, 19.12.2013).

Kızlık soyadımı kullanmak için haklı bir sebep göstermem gerekir mi?

Hayır. Hukuk Genel Kurulu'na göre kadının evlilik birliği içinde yalnız kızlık soyadını kullanmak istemesi için haklı bir gerekçe göstermesine gerek yoktur (Yargıtay HGK, 2014/889 E., 2015/2011 K., 30.09.2015). Yine de soyadınızla tanındığınızı gösteren diploma ve mesleki belgelerinizi dosyaya eklemeniz yararlı olur.

Kızlık soyadı davası hangi mahkemede açılır?

Aile mahkemesinde açılır. Yargıtay'a göre evli kadının kocasının soyadının nüfus kaydından silinmesi istemi aile hukukundan kaynaklandığından davaya aile mahkemesi bakar (Yargıtay 2. HD, 2011/17108 E., 2011/17466 K., 31.10.2011).

Soyadı davası kime karşı açılır?

Davada kocanızın da yer alması gerekir. Yargıtay'a göre bu istem kocanın hukukunu da etkilediğinden koca davaya dahil edilmeden karar verilemez (Yargıtay 2. HD, 2010/14443 E., 2012/289 K., 16.01.2012). Yargıtay'ın onadığı dosyada dava nüfus müdürlüğüne karşı açılmış ve koca davaya dahil edilmişti (Yargıtay 2. HD, 2023/5977 E., 2023/5345 K., 09.11.2023).

Boşanma davası sürerken soyadı davası açabilir miyim?

Evet. Yargıtay, boşanma davası derdest olduğu için ayrı dava açmakta hukuki yarar bulunmadığı itirazına rağmen kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanmasına izin veren kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/5977 E., 2023/5345 K., 09.11.2023). Boşanma kesinleşince kadın zaten evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK m. 173).

Soyadı davasının giderlerini kim öder?

Yargıtay, davaya cevap vermeyen ve ilk duruşmada davayı kabul etmeyen kocanın yargılama giderlerinden sorumlu tutulmasını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/7905 E., 2023/5502 K., 22.11.2023).

İki soyadı kullanıyorum; yalnız eşimin soyadına dönebilir miyim?

Evet. Eşinin soyadıyla birlikte önceki soyadını taşıyan kadın, yalnız eşinin soyadını kullanmak isterse nüfus müdürlüğüne yazılı başvuruda bulunur (5490 s. K. ek m. 3/1-b). Bu hüküm 2017'de eklenmeden önce bu değişiklik için mahkeme kararı gerekiyordu (Yargıtay 2. HD, 2013/21327 E., 2014/5897 K., 17.03.2014).

Bekârlık kaydımdaki soyadım yanlış yazılmış; evliyken düzeltebilir miyim?

Evet. Hukuk Genel Kurulu, evlenmeyle kapanan bekârlık kaydındaki soyadı hatasının, belgelerdeki soyadıyla uyumsuzluğun yaratacağı karışıklık gözetilerek düzeltilebileceğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2011/18-784 E., 2012/288 K., 11.04.2012).

Kocam öldü; soyadımı değiştirebilir miyim?

Kocası ölen kadın yeniden evlenmedikçe ölen kocasının aile kütüğünde kalır, dilerse babasının kütüğüne dönebilir (5490 s. K. m. 23/2). Yargıtay'a göre bu durumda soyadı ancak yeniden evlenmekle veya babanın kütüğüne dönmekle değişir (Yargıtay 18. HD, 2010/3816 E., 2010/7805 K., 25.05.2010).

Boşandığım eşimin soyadını kullanma iznim var; önceki soyadıma nasıl dönerim?

Nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru yeterlidir (5490 s. K. ek m. 3/1-a). Yargıtay'a göre bu durumda dava açmakta hukuki yarar yoktur (Yargıtay 8. HD, 2017/7888 E., 2018/14767 K., 02.07.2018).

Yabancı biriyle evlendim; soyadım ne olur?

Yargıtay, yabancı uyruklu biriyle evlenen ve eşiyle birlikte aile soyadı olarak kadının soyadını seçen davacının nüfus kaydındaki soyadının bu soyadı olarak düzeltilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/2204 E., 2017/6867 K., 11.05.2017).

Çocuğumun soyadı ne olur?

Ana ve baba evli ise çocuk ailenin soyadını taşır; ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır (TMK m. 321).

Kaynaklar ve Mevzuat

Av. Aydın Aydar
Av. Aydın Aydar Boşanma avukatı · İstanbul Barosu

1986'da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu; 35 yılı aşkın süredir boşanma ve aile hukuku davalarında çalışıyor. Madde şerhleri resmî metin, TBMM gerekçesi ve Yargıtay ile Anayasa Mahkemesi kararları esas alınarak hazırlanır ve güncellenir.

HakkımdaRehberlerİletişim

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Kanun metni yayın tarihindeki yürürlükteki metindir. Yayın: 22 Eylül 2026 · Son güncelleme: 25 Eylül 2026.

Hemen Ara WhatsApp