TMK Madde 163: Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme

Küçük düşürücü suç

TBMM gerekçesine göre yüz kızartıcı suçları ve bu nitelikte olmayan diğer suçları kapsayan geniş kavram; 743 sayılı Kanun'daki "terzil edici cürüm"ün yerini almıştır.

Haysiyetsiz hayat

Eşin yaşam tarzı hâline getirdiği, devamlılık gösteren ve onunla birlikte yaşamayı diğer eş için beklenemez kılan yaşam biçimi.

Nispî boşanma sebebi

Olayın ispatı yanında, bu olay yüzünden birlikte yaşamanın diğer eşten beklenemeyeceğinin de arandığı sebep.

Mutlak boşanma sebebi

İspatlanınca ortak hayatın çekilmez hâle gelip gelmediğinin ayrıca araştırılmadığı sebep.

Her zaman dava açma

Kanunun bu sebep için öğrenmeye veya olayın tarihine bağlı bir hak düşürücü süre öngörmemesi.

Terditli talep

Asıl talep olan 163 kabul edilmezse incelenmesi istenen ikinci talep; genellikle 166. madde.

Bekletici sorun

Hukuk davasında hüküm verilebilmesinin başka bir davanın, örneğin ceza davasının sonucuna bağlı olması (HMK m. 165).

TMK 163 ne düzenler?

TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 131. maddesini karşılar. Eski metindeki "terzil edici cürüm" yerine, yüz kızartıcı suçları ve bu nitelikte olmayan diğer suçları kapsayan daha geniş "küçük düşürücü suç" kavramı kullanılmıştır. Eski Kanun'da terzil edici cürüm mutlak, haysiyetsiz hayat nispî boşanma sebebiydi; gerekçeye göre değişiklikle her iki sebep de nispî hâle getirilmiş ve boşanmaya karar verilebilmesi için bu durumların diğer eş için birlikte yaşamayı çekilmez hâle getirmesi zorunlu kılınmıştır. Adalet Komisyonu, Tasarı'nın 163. maddesini aynen kabul etmiştir.

Mutlak mı, nispî mi?

• Kanun ve gerekçe: Madde metni iki sebep için de "bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse" şartını arar. TBMM gerekçesine göre değişiklik sonucu her iki sebep de nispî boşanma sebebi hâline getirilmiştir.
• 2. Hukuk Dairesi'nin yaklaşımı: Yargıtay, 4721 sayılı Kanun'un küçük düşürücü suç işlemeyi eski Kanun'dan farklı olarak mutlak boşanma sebebi olmaktan çıkardığını, suç işlenmesinin tek başına yeterli olmayıp evliliğin davacı eş için çekilmez hâle gelmiş olmasının da gerektiğini belirtmiş ve davalının bu konuda bildirdiği tanıklar dinlenmeden hüküm kurulmasını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2009/16080 E., 2010/17409 K., 21.10.2010).
• Hukuk Genel Kurulu'nun sınıflandırması: Hukuk Genel Kurulu, terk ve evlilik birliğinin sarsılmasına ilişkin iki kararında boşanma sebeplerini sınıflandırırken suç işlemeyi mutlak özel boşanma sebepleri, haysiyetsiz hayat sürmeyi ise nispî özel boşanma sebepleri arasında saymıştır (Yargıtay HGK, 2022/400 E., 2023/514 K., 24.05.2023; Yargıtay HGK, 2022/771 E., 2023/1039 K., 01.11.2023). Bu iki kararın uyuşmazlığı 163. maddeye ilişkin değildir; sınıflandırma genel açıklama olarak yapılmıştır.
• Ağır suçlarda çekilmezlik: Yargıtay, küçük bir kız çocuğuna cinsel tacizden ceza alan eşe karşı açılan davada, suçun bir kez işlenmesinin tek başına yetmeyeceğini ve çekilmezliğin ayrıca ispatı gerektiğini belirten yerel mahkeme kararını bozmuş, suçun niteliğine göre birlikte yaşamanın davacıdan beklenemeyeceğinin açık ve tartışmasız olduğunu söylemiştir (Yargıtay 2. HD, 2014/20560 E., 2015/4947 K., 19.03.2015). Kasten adam öldürme için de aynı sonuca varılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2011/21093 E., 2012/15178 K., 05.06.2012).
• Uygulamadaki sonuç: Ağır suçlarda çekilmezlik çoğu zaman suçun niteliğinden çıkarılmaktadır. Daha hafif suçlarda ve haysiyetsiz hayat iddiasında ise olayın ortak hayatı neden sürdürülemez kıldığını gösteren deliller sunmak gerekir. Eşlerin suç tarihinden itibaren ayrı yaşaması ve evlilik birliğinin bir daha kurulmaması (Yargıtay 2. HD, 2013/25910 E., 2014/9380 K., 21.04.2014) ile uzun süreli hapis cezası nedeniyle ortak hayatın yeniden kurulamayacak olması (Yargıtay 2. HD, 2023/5637 E., 2024/2265 K., 01.04.2024) bu yönde değerlendirilmiştir.

Küçük düşürücü suç nedir?

• Kanunda liste yoktur: Kanun hangi suçların küçük düşürücü sayılacağını saymamıştır. Gerekçeye göre kavram yüz kızartıcı suçları ve bu nitelikte olmayan diğer suçları kapsar; değerlendirme suçun niteliğine ve diğer eş üzerindeki etkisine göre yapılır.
• Kasten adam öldürme: Yargıtay, kasten adam öldürmek suçundan on beş yıl hapis cezasına mahkûm edilen eşe karşı açılan davada 163. maddedeki boşanma sebebinin gerçekleştiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/21093 E., 2012/15178 K., 05.06.2012). Daire, kasten adam öldürüp 25 yıl hapis cezasına mahkûm edilen ve cezası infaz edilmeye başlanan eş hakkında da davanın kabulü gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/25910 E., 2014/9380 K., 21.04.2014).
• Eşle ilgili tahrik: Eşinin başka biriyle ilişkisi olduğu yönündeki tanık beyanlarının tahrikiyle adam öldüren eş hakkında da Yargıtay, davacının eşini affettiğine dair delil bulunmadığını belirterek boşanma davasının kabulü gerektiğine oyçokluğuyla hükmetmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/10161 E., 2010/11493 K., 10.06.2010).
• Uyuşturucu ticareti: Yargıtay, 1984'ten beri suç işleyip aralıklarla cezaevine giren ve son olarak uyuşturucu ticaretinden 12 yıl hapis cezasına mahkûm edilen eş hakkında suçun birlikte yaşamayı çekilmez hâle getirdiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/1300 E., 2010/3299 K., 23.02.2010). Yargıtay'ın onadığı bir başka kararda, uyuşturucu ticaretinden 15 yıl hapis cezası alan eşin suçu, kasten işlenen kamunun sağlığına karşı suçlardan olduğu için küçük düşürücü sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/5637 E., 2024/2265 K., 01.04.2024).
• Hırsızlık: Yargıtay, hırsızlık suçundan mahkûm olan eşin işlediği suçun küçük düşürücü suçlardan olduğunu belirterek 163'e dayalı davanın kabulü gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/19722 E., 2013/6974 K., 14.03.2013). Hırsızlıktan kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunan eşe karşı açılan 163 davasının kabul edildiği başka bir dosyada Yargıtay, kusurun birleşen davalarla birlikte belirlenmesini denetlemiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/3629 E., 2024/1379 K., 29.02.2024).
• Sahtecilik: Yargıtay, eşinin imzasını taklit ederek onun adına bankada işlem yapan ve bu nedenle hakkında özel belgede sahtecilikten ceza davası açılan erkek hakkında, bu suçun yüz kızartıcı suçlar arasında sayıldığını belirterek kadının davasının 163'e göre de kabul edilmesi gerektiğini söylemiştir (Yargıtay 2. HD, 2022/6352 E., 2023/2248 K., 09.05.2023). Boşanma hükmü temyiz edilmeden kesinleştiği için bu talep konusuz kalmıştır.
• Sahte kimlik: Yargıtay, resmî belgede sahtecilikten kesinleşmiş hükümle mahkûm olan, başka bir kimliği kullanan ve başka kişilerle bir süre evlilik dışı birlikte yaşayan eş hakkında haysiyetsiz yaşam sürmenin koşullarının gerçekleştiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/16450 E., 2009/19112 K., 09.11.2009).
• Çocuğa yönelik cinsel suçlar: Yargıtay'ın onadığı kararlarda, eşin önceki evliliğinden olan kızına karşı çocuğun cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından kesinleşmiş hükümle cezalandırılan erkek hakkında (Yargıtay 2. HD, 2023/6358 E., 2024/2909 K., 25.04.2024) ve öz kızına yönelik cinsel istismar ve müstehcenlik suçlarından mahkûm olan kadın hakkında (Yargıtay 2. HD, 2022/10535 E., 2023/1210 K., 22.03.2023) 163. madde uyarınca da boşanmaya karar verilmiştir.
• Terör örgütü üyeliği ve darbe teşebbüsü: Yargıtay'ın onadığı bir kararda silahlı terör örgütüne üye olmak suçundan ceza alan eşin toplum içinde küçük düşürücü bir suç işlediği kabul edilmiş ve 163'e göre boşanmaya karar verilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/6051 E., 2024/2239 K., 01.04.2024). Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüsten ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan eş hakkındaki başka bir dosyada Yargıtay, bu suç yüzünden toplumda ve iş hayatında dışlanan diğer eş yararına manevi tazminat verilmesi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/1501 E., 2023/4542 K., 05.10.2023).
• Rastlanmayanlar: Taksirle işlenen suçların veya yalnız adlî para cezası gerektiren hafif suçların bu kapsamda sayıldığı bir karara yaptığım taramada rastlamadım.

Suç evlenmeden önce işlenmişse

• Kural: Yargıtay'a göre küçük düşürücü suç işlemenin 163. madde uyarınca boşanma sebebi olabilmesi için suç teşkil eden eylemin evlendikten sonra işlenmiş olması gerekir; eşler suç tarihinden sonra evlenmişse işlenen suç nedeniyle birlikte yaşamanın beklenemez hâle gelmesi koşulu gerçekleşmez (Yargıtay 2. HD, 2015/13025 E., 2016/3369 K., 23.02.2016). Daire aynı gerekçeyle bir başka kabul kararını da bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2016/20524 E., 2018/8173 K., 27.06.2018).
• 2026 tarihli karar: Yargıtay, eşin işlediği iddia edilen suçların evlilik tarihinden önceki döneme ait olduğu gerekçesiyle 163'e dayalı davanın reddini onamış; aynı dosyada erkeğin yeğeninin kadının yüzüne kezzap attığı, olayı erkeğin yaptırdığının ne zaman öğrenildiğinin belli olmadığı ve tehdidin sürdüğü anlaşıldığından kadının 162'ye dayalı davasının hak düşürücü süreden reddini ise bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2026/350 E., 2026/5864 K., 02.06.2026).
• Birlikte yargılanan eşler: Yargıtay'ın onadığı bir kararda, uyuşturucu ticareti suçunun evlenmeden önce işlendiği ve eşlerin aynı suç nedeniyle birlikte yargılandığı belirtilerek 163'e dayalı dava reddedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/5401 E., 2024/2040 K., 25.03.2024).
• Evlenmenin iptali: Evlenmeden önce işlenen suç 163'e göre boşanma sebebi olmasa da, eşinin namus ve onuru hakkında doğrudan doğruya onun tarafından veya onun bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak evlenen kişi TMK m. 150 uyarınca evlenmenin iptalini dava edebilir. Bu dava, aldatmanın öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 152).
• Haysiyetsiz hayatta durum farklı olabilir: Haysiyetsiz hayat tek bir eylem değil, süren bir yaşam biçimidir. Yargıtay'ın onadığı bir kararda, davalının 2007'den beri madde bağımlısı olduğunu ceza mahkemesinde ikrar ettiği, uyuşturucu kullanmayı yaşam tarzı hâline getirdiği ve kadının bu durumu bilmeden evlendiği belirtilerek 163'e göre boşanmaya karar verilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/9693 E., 2024/6488 K., 26.09.2024).

Ceza davası sonuçlanmadan karar verilebilir mi?

• Maddi olay tespiti bağlar: Yargıtay'a göre ceza mahkemesinin boşanma davasına konu olan eylem hakkında maddi olayı tespit eden kararı hukuk hâkimini bağlar; bu nedenle terör örgütü üyeliğinden verilen mahkûmiyet henüz kesinleşmemişken ceza dosyasının sonucu beklenmeden 163'e göre boşanma kararı verilmesi bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2020/560 E., 2020/1268 K., 19.02.2020).
• Kesinleşmiş mahkûmiyet yoksa: Yargıtay, dolandırıcılık ve sürekli borçlanma iddialarına dayanan bir davada davalı hakkında küçük düşürücü bir suç nedeniyle kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyet kararının dosyada bulunmadığını belirterek suç işleme sebebiyle boşanma kararı verilemeyeceğini, davanın terditli olarak 166'ya göre incelenmesi gerektiğini söylemiştir (Yargıtay 2. HD, 2025/2470 E., 2025/8940 K., 20.10.2025).
• İkrar ve diğer deliller: Buna karşılık Yargıtay, kasten adam öldürme olayının davalının ikrarı ve diğer delillerle sabit olduğu bir dosyada ceza mahkemesi kararının kesinleşmemiş olmasını sonuca etkili görmemiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/21093 E., 2012/15178 K., 05.06.2012). Yargıtay'ın onadığı başka bir kararda da henüz kesinleşmemiş uyuşturucu ticareti mahkûmiyeti, davalının ceza mahkemesindeki ikrarı ve tanık beyanlarıyla birlikte değerlendirilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/9693 E., 2024/6488 K., 26.09.2024).
• Ceza davası açılmış, eylem sabit: Sahtecilik dosyasında Yargıtay, ceza davası açılmış ve eylem ceza dosyasındaki bilirkişi raporuyla sabit görülmüşken 163'ün kabulü gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2022/6352 E., 2023/2248 K., 09.05.2023).
• Soruşturma dosyaları: Davacının dayandığı soruşturmalarla ilgili davalar açıldığında Yargıtay, bu dosyalar getirtilip incelenmeden hüküm kurulmasını eksik inceleme saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2008/16474 E., 2009/19889 K., 16.11.2009).
• Beraat kararı: Beraat kararı hukuk hâkimini her zaman bağlamaz; Yargıtay'ın onadığı bir 162 kararında ceza yargılamasında ispat koşullarının farklı olması nedeniyle beraatın hukuk mahkemesini bağlamadığı kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/4421 E., 2024/2984 K., 30.04.2024).
• Değerlendirme: Kararlar birlikte okunduğunda en güvenli delil kesinleşmiş mahkûmiyet hükmüdür. Hüküm kesinleşmemişse ceza davasının bekletici sorun yapılması istenmeli (HMK m. 165), olay ikrar veya başka güçlü delillerle sabitse bu deliller ayrıca sunulmalıdır.

Haysiyetsiz hayat nedir?

• Ölçüt: Yargıtay'a göre haysiyetsiz hayatın varlığından söz edilebilmesi için başkalarıyla ilişkinin bir yaşam tarzı olarak benimsenmiş olması ve bu şekilde yaşamanın devamlılık göstermesi gerekir; eşin başka biriyle ilişkisi ve güven sarsıcı davranışları birlikte yaşamayı çekilmez hâle getirse de haysiyetsiz yaşam olarak kabul edilemez (Yargıtay 2. HD, 2023/9150 E., 2024/3738 K., 22.05.2024).
• Eski kararlarda aynı ölçüt: Yargıtay, başka erkeklerle cep telefonu ve sanal ortamda çok sayıda görüşme yapan kadının davranışlarını haysiyetsiz hayat için yeterli görmemiş, ancak bu davranışların sadakat yükümlülüğünü ihlal ederek evlilik birliğini temelinden sarstığını belirterek 166/1'e göre boşanma kararı verilmesi gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 2. HD, 2014/3225 E., 2014/15341 K., 03.07.2014). Başka bir kadınla arkadaşlık kurup telefon görüşmeleri yapan erkeğin güven sarsıcı davranışları da zina ve haysiyetsiz hayat için yeterli görülmemiş, bu sebeplere dayalı davaların reddi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2015/14180 E., 2016/5488 K., 21.03.2016).
• Telefon ve sosyal medya: Yargıtay'ın onadığı bir kararda, eşi yurt dışındayken sabahlara kadar başkalarıyla telefonda görüşüp yazışan kadının davranışları güven sarsıcı sayılmış, Bölge Adliye Mahkemesi bu davranışların haysiyetsiz hayat sürme olarak kabulünün mümkün olmadığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2022/8406 E., 2023/108 K., 10.01.2023). Ayrılmadan önceki son bir yılda sosyal medyada başka erkeklerle görüşüp açık fotoğraflarını gönderen kadının davranışları da güven sarsıcı bulunmuş, erkeğin zina ve haysiyetsiz hayat sebeplerine dayalı davaları reddedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/6758 E., 2024/6690 K., 01.10.2024).
• Şüpheden uzak ispat: Bir ilk derece mahkemesi, başkalarıyla ilişkinin yaşam tarzı olarak benimsendiğinin ve devamlılık gösterdiğinin her türlü şüpheden uzak biçimde ispatlanması gerektiğini belirterek haysiyetsiz hayat iddiasını kabul etmemiş; Bölge Adliye Mahkemesi kusur gerekçesini düzeltmiş ve karar Yargıtay'ca onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/6929 E., 2024/5031 K., 27.06.2024).
• Eşin çocuğuyla cinsel ilişki: Yargıtay, erkeğin eşinin ilk evliliğinden olan kızıyla cinsel ilişki yaşamasını 163. maddedeki haysiyetsiz hayat sürme niteliğinde saymış ve bu sebeple verilen boşanma kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2016/14732 E., 2018/4831 K., 11.04.2018). Bu kararda ayrıca bir süreklilik tartışması yapılmamış, eylemin niteliği belirleyici olmuştur.
• Tekrarlanan ilişkiler: Yargıtay'ın onadığı bir kararda, evliyken birden fazla kez ve farklı erkeklerle nişanlandığı, birçok erkekle makul bir sebep olmaksızın ıssız yerlere araçla gittiği ve çevrede para karşılığı ilişkiye girdiği söylentisi çıktığı belirtilen kadının haysiyetsiz hayat sürdüğü kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/2104 E., 2024/1959 K., 20.03.2024). Kadın istinafta bu kusurların söylentiye dayandığını ileri sürmüş, sonuç değişmemiştir.
• Uyuşturucu bağımlılığı ve sahte kimlik: Yaşam tarzı hâline gelen uyuşturucu kullanımı (Yargıtay 2. HD, 2023/9693 E., 2024/6488 K., 26.09.2024) ile başka bir kimlikle başka kişilerle evlilik dışı birlikte yaşama (Yargıtay 2. HD, 2009/16450 E., 2009/19112 K., 09.11.2009) haysiyetsiz hayat olarak değerlendirilmiştir.
• Aile içinden biriyle görüntülü görüşme: Bir ilk derece mahkemesi, erkeğin kendi kardeşinin eşiyle, kadın çıplakken görüntülü görüşmesini güven sarsıcı davranışın yanında haysiyetsiz hayat sürme olarak da nitelemiş, ancak boşanmaya 166. maddeye göre karar vermiştir; Yargıtay kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2024/97 E., 2024/7247 K., 14.10.2024).
• Sürekli borçlanma: Yargıtay, sürekli borçlanma şeklindeki eylemlerin haysiyetsiz hayat sürme sayılmasını doğru bulmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2025/2470 E., 2025/8940 K., 20.10.2025).
• Kumar: Kumar oynadığı tanık beyanlarıyla anlaşılan eşe karşı açılan haysiyetsiz yaşam davası ilk derece mahkemesince reddedilmiş ve eşler 166'ya göre boşanmıştır; Yargıtay yalnız erkek yararına hükmedilen tazminatların miktarını bozmuş, kararın diğer bölümlerini onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/6446 E., 2024/3895 K., 27.05.2024).
• Alkol: Alkol kullanımının tek başına haysiyetsiz hayat sayıldığı bir karara taramamda rastlamadım. İncelediğim bir dosyada, sarhoş olacak derecede alkol kullanan ve kazancını alkollü mekânlarda harcayan erkek hakkında ilk derece mahkemesi, kesinleşmemiş olsa da küçük düşürücü suç işlediğini de kusur olarak kabul ederek 166'ya göre boşanmaya karar vermiş; Yargıtay kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2024/1119 E., 2024/8213 K., 04.11.2024).

"Her zaman" dava hakkı ve af

• Süre yoktur: 161 ve 162'den farklı olarak 163'te öğrenmeden itibaren altı ay veya olaydan itibaren beş yıl gibi bir hak düşürücü süre yoktur; dava "her zaman" açılabilir. Yargıtay da adam öldürme suçu nedeniyle açılan bir davada bu durumdaki eşin her zaman boşanma davası açabileceğini vurgulamıştır (Yargıtay 2. HD, 2009/10161 E., 2010/11493 K., 10.06.2010).
• Af: 163'te af ayrıca düzenlenmemiştir. Yargıtay aynı kararda davacının eşini affettiğine dair delil bulunmadığını da gözetmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/10161 E., 2010/11493 K., 10.06.2010).
• Uzun süre beklemek: Uzun süre beklemenin veya suçtan sonra birlikte yaşamayı sürdürmenin 163 davasını tek başına düşürdüğüne dair bir karara rastlamadım. Ancak böyle bir durum, birlikte yaşamanın beklenemez hâle geldiği şartının ispatını zorlaştırabilir.

161, 162 ve 166 ile ilişkisi

• Birden çok sebebe dayanmak: Eş dilerse özel sebeplerden birine veya birkaçına, dilerse genel sebebe ya da ikisine birlikte dayanabilir (Yargıtay 2. HD, 2014/1592 E., 2014/17457 K., 16.09.2014).
• İnceleme sırası: Yargıtay'a göre terditli davada önce 163 incelenmeli, bu istem kabul edilmezse deliller 166'ya göre değerlendirilmelidir; özel sebebe dayalı istem hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmemesi bozma sebebidir (Yargıtay 2. HD, 2016/21384 E., 2018/9114 K., 12.09.2018). Kısa kararda davanın kabul edilip gerekçede yalnız 166'ya göre boşanma kararı verildiğinin belirtilmesi de Yargıtay'ca gerekçe ile hüküm arasında çelişki sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2019/1543 E., 2019/4269 K., 09.04.2019).
• Dilekçenin yorumu: Yargıtay, dava dilekçesindeki açıklamalar ve hukuki sebep olarak 166. maddenin gösterilmesi karşısında davanın haysiyetsiz hayat davası sayılıp reddedilmesini bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2014/11538 E., 2014/22519 K., 13.11.2014). Buna karşılık konu kısmında suç işleme nedeniyle boşanma istenen bir dava 163 davası olarak incelenmiş ve reddi onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/5401 E., 2024/2040 K., 25.03.2024).
• Dayanılmayan sebeple karar: Yalnız 166'ya dayanılan bir davada gerekçede 163 koşullarının oluştuğunun belirtilmesi, ortada 163'e dayalı açılmış bir dava bulunmadığı için Yargıtay'ca çelişki sayılmış ve hüküm bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2016/17543 E., 2016/15753 K., 08.12.2016).
• Islah: Davaya sonradan başka bir özel sebep eklemek ıslahla mümkündür; ancak ıslah tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir (HMK m. 177/1). Yargıtay, 163'e dayalı davada tahkikat bittikten sonra yapılan ıslahla zina sebebinin eklenmesini bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2016/14732 E., 2018/4831 K., 11.04.2018).
• Başka davada boşanma kesinleşirse: Boşanma başka bir sebeple kesinleşmişse 163 talebinin konusu kalmaz; Yargıtay bu durumda talep hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2022/6352 E., 2023/2248 K., 09.05.2023; Yargıtay 2. HD, 2023/9150 E., 2024/3738 K., 22.05.2024).
• Zina ile: Aldatma zina olarak ispatlanırsa 161. madde, yaşam tarzı hâline gelmişse 163 gündeme gelir; ikisi de ispatlanamazsa güven sarsıcı davranış 166 kapsamında kusur olarak değerlendirilir (Yargıtay 2. HD, 2024/6758 E., 2024/6690 K., 01.10.2024).
• 162 ile: Aynı olayda birden çok sebebe dayanmak sonucu değiştirebilir. Yargıtay, 163'e dayalı davanın suçun evlilikten önce işlenmesi nedeniyle reddini onarken aynı kadının 162. maddeye dayalı davasının kabulü gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2026/350 E., 2026/5864 K., 02.06.2026).

Kusur, tazminat ve nafaka

• 163 kusur incelemesini ortadan kaldırmaz: Yargıtay'ın onadığı bir kararda, uyuşturucu ticaretinden 15 yıl hapis cezası alan kadına karşı erkeğin 163'e dayalı davası kabul edilmiş; kadının 166'ya dayalı davası da kabul edilerek şiddet uygulayan, sadakat yükümlülüğüne aykırı davranan ve kadını gizlice çektiği çıplak fotoğraflarla tehdit eden erkek ağır kusurlu, kadın hafif kusurlu bulunmuş ve kadın yararına toptan yoksulluk nafakası ile manevi tazminata hükmedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/5637 E., 2024/2265 K., 01.04.2024).
• Birleşen davalarda kusur: Yargıtay, erkeğin hırsızlıktan kesinleşmiş mahkûmiyetine dayanan kadının 163 davası ile erkeğin davasının birlikte görüldüğü dosyada kusurun birlikte değerlendirilmesini doğru bulmuş, tarafların eşit kusurlu olduğunu ve eşit kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata hükmedilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/3629 E., 2024/1379 K., 29.02.2024).
• Manevi tazminat: Yargıtay'a göre küçük düşürücü suç işleyen eş, bu eylemiyle diğer eşin toplumda ve iş hayatında dışlanarak rencide olmasına sebep olmuşsa bu eylem diğer eşin kişilik haklarına saldırı niteliğindedir ve TMK m. 174/2'ye göre manevi tazminata hükmedilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2023/1501 E., 2023/4542 K., 05.10.2023). Bozmadan sonra verilen tazminat kararı da Yargıtay'ca onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2024/4621 E., 2024/8146 K., 01.11.2024).
• Tam kusur: Yargıtay'ın onadığı bir kararda, eşin önceki evliliğinden olan kızına karşı cinsel istismardan kesinleşmiş hükümle cezalandırılan erkek tam kusurlu sayılmış, kadın yararına maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakasına hükmedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/6358 E., 2024/2909 K., 25.04.2024).
• Kesin hüküm: Hukuk Genel Kurulu'na göre boşanma kararının kesinleşmesiyle o evlilik nedeniyle doğmuş veya doğacak tüm davalar bu karardaki kusur belirlemesiyle bağlıdır; kadının kesinleşen boşanma davasında erkek tam kusurlu bulunmuşken erkeğin ayrıca açtığı haysiyetsiz hayat davasında yeniden kusur belirlenerek erkek yararına tazminata hükmedilmesi bozulmuştur (Yargıtay HGK, 2018/456 E., 2021/1511 K., 30.11.2021).
• Yoksulluk nafakası: Suç işleyen eş de kusuru daha ağır değilse ve boşanmayla yoksulluğa düşecekse yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m. 175). Yukarıdaki uyuşturucu ticareti dosyası bunun örneğidir (Yargıtay 2. HD, 2023/5637 E., 2024/2265 K., 01.04.2024).

Velayet ve kişisel ilişki

• Ölçüt: Velayet düzenlemesinde temel ilke çocuğun üstün yararıdır; ana ve babanın boşanmadaki kusurları ve ahlaki değer yargıları çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde göz önünde tutulur (Yargıtay 2. HD, 2023/2591 E., 2023/5804 K., 30.11.2023).
• Haysiyetsiz hayat süren ebeveyn: Yargıtay, çocuklar anneyle kalmak istese de dosyaya yansıyan fotoğraflardan haysiyetsiz hayat sürdüğü anlaşılan anneye velayet verilmesini çocukların üstün yararına aykırı bulmuş ve velayetin babaya verilmesi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/2591 E., 2023/5804 K., 30.11.2023).
• Kişisel ilişki kurulmaması: Eşin kızına karşı cinsel istismardan cezalandırılan baba ile ortak çocuk arasında kişisel ilişki düzenlenmemesine dair karar Yargıtay'ca onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/6358 E., 2024/2909 K., 25.04.2024). Öz kızına yönelik cinsel istismar suçlarından mahkûm olan anne ile çocuklar arasında, eylemin doğrudan çocuğa yönelmesi ve çocukların anneyle görüşmek istememesi gözetilerek kişisel ilişki kurulmasına yer olmadığına dair karar da onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/10535 E., 2023/1210 K., 22.03.2023). Kanuna göre kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye giriyorsa bu hak reddedilebilir (TMK m. 324/2).
• Hak yoksunluğu: Kasten işlediği suçtan hapis cezasına mahkûm olan kişi, cezanın infazı tamamlanıncaya kadar velayet hakkını kullanamaz; cezası ertelenen, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz edilen veya koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayeti bakımından bu yoksunluk uygulanmaz (TCK m. 53).
• Sosyal inceleme raporu: Velayet kararında uzman raporu önemli bir delildir; terör örgütü üyeliği dosyasında sosyal inceleme raporu doğrultusunda velayet anneye verilmiş ve karar Yargıtay'ca onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/6051 E., 2024/2239 K., 01.04.2024).

Suç işleme mal paylaşımını etkiler mi?

• 236/2 uygulanmaz: TMK m. 236/2'ye göre hâkim, yalnız zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada kusurlu eşin artık değerdeki payını azaltabilir veya kaldırabilir. Yargıtay, bu hükmün uygulanabilmesi için boşanma kararının zina veya hayata kast sebebine dayalı olması gerektiğini belirterek 166 ve 163'teki haysiyetsiz hayat sebebine göre boşanan eşin katılma alacağı davasını 236/2'ye dayanarak reddeden kararı bozmuştur (Yargıtay 8. HD, 2014/12620 E., 2015/21007 K., 23.11.2015).
• Sonuç: Küçük düşürücü suç veya haysiyetsiz hayat sebebiyle boşanma, mal rejiminin tasfiyesinde payın azaltılması sonucunu doğurmaz; katılma alacağı genel hükümlere göre hesaplanır.

Boşandıktan sonra haysiyetsiz hayat: nafakanın kaldırılması

• Kanun: TMK m. 176/3'e göre irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır. Bu kaldırma kendiliğinden olmaz; yükümlünün dava açması gerekir.
• Somut delil: Bir nafakanın kaldırılması davasında Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, nafaka alacaklısının gayrimeşru bir yaşam sürdüğüne ilişkin mahallede dedikodu yapıldığını söyleyen tanıkların somut bir olaya dayanmayan soyut beyanlarıyla davanın kabul edilemeyeceğini belirterek kararı bozmuş; yerel mahkeme direnmiş, Hukuk Genel Kurulu ise direnme kararının miktar itibarıyla kesin olduğunu belirterek temyiz dilekçesini reddetmiştir (Yargıtay HGK, 2005/3-267 E., 2005/285 K., 27.04.2005).
• Fiilen evliymiş gibi yaşamaktan farkı: Haysiyetsiz hayat, "evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşama" sebebinden ayrıdır. Yargıtay ikincisi için aynen evlilik gibi ortak bir hayat kurularak fiilen birlikte yaşanmasını aramış, otel kayıtları ve birlikte tatile gitme gibi delillere dayanarak nafakayı kaldıran kararı oyçokluğuyla bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2020/1980 E., 2020/3397 K., 29.06.2020).

Yargıtay kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Madde gerekçesi

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı

Değişiklik geçmişi

mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.

İlgili maddeler

Suç işleme veya haysiyetsiz hayat sebebiyle boşanma, ceza dosyasının boşanma davasına etkisi ya da velayet ve nafaka gibi konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular