TMK 469, vesayetten doğan tazminat ve rücu davalarının hangi mahkemede görüleceğini belirler. Vesayetle ilgili tazminat ve diğer rücu davaları, vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesinde görülür. Devletin vesayet dairelerinde görevli kişilere karşı rücu davasına ise vesayet dairelerinin bulunduğu yere en yakın asliye mahkemesi bakar; gerekçeye göre vesayet makamında görevli kişilerin hâkim olarak bulundukları yerde bu davanın görülmesi isabetli bir çözüm olmaz (S. Sayısı 723, s. 153). Yargıtay, vasiye karşı açılan tazminat davasını esastan karara bağlayan sulh hukuk mahkemesinin hükmünü görev yönünden bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2010/20806 E., 2012/5396 K., 12.03.2012). Gerekçe maddenin eski Kanun'daki karşılığını göstermez; eski Kanun'da sorumluluk davalarının görüleceği mahkeme 413. maddede düzenlenmişti.
- Vesayet daireleri
- Vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi) ve denetim makamı (asliye hukuk mahkemesi) (TMK m. 397).
- Vesayetle ilgili tazminat davası
- Vasi, kayyım, yasal danışman veya Devlete karşı vesayetten doğan zararın tazmini için açılan dava (TMK m. 467, 468).
- Rücu davası
- Zararı tazmin eden Devletin, zararın doğmasında kusurlu olanlara karşı açtığı dava (TMK m. 468).
TMK 469 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Devletin görevlilere rücu davası | Vesayet dairelerinin bulunduğu yere en yakın asliye mahkemesi | TMK m. 469/1 |
| Vesayetle ilgili tazminat davaları | Vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesi | TMK m. 469/2 |
| Diğer rücu davaları | Vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesi | TMK m. 469/2 |
| Sulh hukuk mahkemesi | Vasiye karşı tazminat davasında görevli değildir | TMK m. 469/2 |
| Aile mahkemesi | Vesayetle ilgili tazminat davasında görevli değildir | TMK m. 469/2; 4787 s. K. m. 4 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 413 | Gerekçe karşılık göstermez |
TBMM gerekçesine göre madde, vesayet makamında görevli kişilere karşı Devletin rücu davasına vesayet makamının bulunduğu yere en yakın asliye mahkemesinin bakacağını belirtir; böyle bir hükme ihtiyaç vardır, çünkü vesayet makamında görevli kişilerin hâkim olarak bulundukları yerde bu davanın görülebileceğini kabul etmek isabetli bir çözüm olamaz. Tazminat davaları ve diğer rücu davaları ise vesayet makamının bulunduğu yerdeki asliye mahkemelerinde görülecektir (S. Sayısı 723, s. 153). Tasarının 469. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 474).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, vasiye karşı tazminat davasının sulh hukuk mahkemesinde değil asliye hukuk mahkemesinde görülmesidir; görev kamu düzenine ilişkindir ve re'sen gözetilir (Yargıtay 2. HD, 2010/20806 E., 2012/5396 K., 12.03.2012). İkinci nokta, bu davaların aile mahkemesinin görevine girmemesidir; aile mahkemeleri Medeni Kanun'un vesayet kısmından doğan işlerde görevli değildir (Yargıtay 8. HD, 2017/6689 E., 2017/14846 K., 08.11.2017). Üçüncü nokta, Devlete karşı vesayet işlerinden doğan tazminat davasının da Yargıtay'da ilk derece sıfatıyla değil asliye mahkemesinde görülmesidir (Yargıtay 18. HD, 2012/15491 E., 2013/3965 K., 18.03.2013).
Tazminat ve diğer rücu davaları
- Kural: Vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesi.
- Kapsam: Vasi, kayyım, yasal danışman ve Devlete karşı vesayetten doğan tazminat davaları.
- Görev: Kamu düzenine ilişkindir, re'sen gözetilir.
İkinci fıkraya göre vesayetle ilgili tazminat ve diğer rücu davaları vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesinde görülür. Vasi görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur ve aynı hüküm kayyım ile yasal danışman hakkında da uygulanır (TMK m. 467); Devletin sorumluluğu ise 468. maddede düzenlenmiştir (TMK m. 468).
Yargıtay, vasiye karşı açılan tazminat davasında görevli mahkemenin vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi olduğunu, görevin kamu düzenine ilişkin bulunduğunu belirterek sulh hukuk mahkemesinin esas hakkında verdiği hükmü bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2010/20806 E., 2012/5396 K., 12.03.2012). Vasinin vesayet altındaki çocuğa ait hesaptan çektiği paraların tazmini istemi de bu fıkra kapsamında görülmüş ve sulh hukuk mahkemesinin görevsizlik kararı vermesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/6559 E., 2017/13481 K., 23.10.2017).
Aile mahkemesi ile ayrım
- Aile mahkemesi: Aile hukukundan doğan dava ve işler, vesayet kısmı hariç.
- Asliye hukuk mahkemesi: Vesayetle ilgili tazminat ve rücu davaları.
Aile mahkemeleri, Medeni Kanun'un ikinci kitabından üçüncü kısım hariç olmak üzere aile hukukundan doğan dava ve işlerde görevlidir (4787 s. K. m. 4). Üçüncü kısım vesayet hükümlerini içerir. Yargıtay, kısıtlının velayet altında bırakıldığı dönemde velisi olan annesinin kısıtlıyı zarara uğrattığı iddiasına dayanan tazminat davasında, aile mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle verilen görevsizlik kararını, istemin 469. maddenin ikinci fıkrası kapsamında kaldığı gerekçesiyle bozmuştur (Yargıtay 8. HD, 2017/6689 E., 2017/14846 K., 08.11.2017).
Devlete karşı açılan davalar
- Davalı: Devlet.
- Mahkeme: Vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesi.
- Özel hüküm: Hâkimlerin sorumluluğuna ilişkin genel düzenlemeler karşısında 468 ve 469. maddeler uygulanmıştır.
Vesayet makamının kusurlu veli atama kararından doğan zararın Hazineden istendiği bir davada Yargıtay, hâkimlerin fiil ve kararlarından doğan davaların Yargıtay'ın ilgili hukuk dairesinde açılacağına ilişkin genel usul hükmüne dayanılarak verilen görevsizlik kararını, davanın 468. maddeye dayandığı gerekçesiyle bozmuştur (Yargıtay 4. HD, 2015/8178 E., 2015/8920 K., 01.07.2015). Vasi atanmaması nedeniyle Devlete karşı açılan davada da vesayet işlerine özgü düzenlemenin öncelikle uygulanacağı ve görevli mahkemenin vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesi olduğu kabul edilmiştir (Yargıtay 18. HD, 2012/15491 E., 2013/3965 K., 18.03.2013).
Vesayet dairelerinde görevli olanların hukuka aykırı olarak sebep olduğu zararın Devletçe karşılanması istemiyle açılan bir davada, asliye hukuk mahkemesi ile ilk derece mahkemesi sıfatıyla Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin ayrı ayrı görevsizlik kararı vermesi üzerine asliye hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir (Yargıtay 17. HD, 2013/19313 E., 2013/17950 K., 18.12.2013). Benzer bir görev uyuşmazlığında Hukuk Genel Kurulu, yargı yeri belirleme görevinin kendisine değil 17. Hukuk Dairesine ait olduğunu belirterek dosyayı geri çevirmiştir (Yargıtay HGK, 2013/18-1244 E., 2013/1470 K., 23.10.2013).
Devletin görevlilere rücu davası
- Kural: Vesayet dairelerinin bulunduğu yere en yakın asliye mahkemesi yetkilidir.
- Gerekçe: Hâkimin görev yaptığı yerde davanın görülmemesi.
Birinci fıkraya göre Devletin vesayet dairelerinde görevli kişilere karşı rücu davasına bakmaya, vesayet dairelerinin bulunduğu yere en yakın asliye mahkemesi yetkilidir. Gerekçe, vesayet makamında görevli kişilerin hâkim olarak bulundukları yerde bu davanın görülebileceğini kabul etmenin isabetli bir çözüm olmayacağını belirtir (S. Sayısı 723, s. 153). Zararı tazmin eden Devlet, zararın meydana gelmesinde kusurlu olanlara rücu eder (TMK m. 468); Devletin rücu davası, rücu hakkının doğumunun üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 492).
Vasiye, kayyıma veya yasal danışmana karşı tazminat davası açacaksanız, davayı vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açın; sulh hukuk veya aile mahkemesinde açılan dava görev yönünden reddedilebilir (TMK m. 469). Zarar vesayet makamının veya denetim makamının işleminden doğduysa, davayı Devlete karşı aynı yer asliye hukuk mahkemesinde açın (TMK m. 468, 469).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 469. madde uyarınca vesayetle ilgili tazminat davalarında görevli mahkemeyi; sulh hukuk mahkemesi ve aile mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ayrımı gösteren kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vasiye karşı açılan tazminat davası sulh hukuk mahkemesinde değil, vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür
Vasinin görevini yerine getirirken kusurlu davranışlarıyla vesayet altındaki kişiye zarar verdiği ileri sürülerek vasiye karşı tazminat davası açıldı. Dava sulh hukuk mahkemesinde görüldü ve esastan karara bağlandı; karar temyiz edildi.
“Vesayetle ilgili tazminat ve diğer rücu davaları vesayet dairelerinin bulunduğu yer Asliye Mahkemelerinde görülür (TMK.md.469/2). Bu yasal düzenlemeye göre davada görevli mahkeme Acıpayam Asliye Hukuk Mahkemesidir. Görev, kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında res'en gözetilir. Bu bakımdan görevsizlik kararı verilmesi gerekirken, işin esasının incelenmesi usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 469. maddenin ikinci fıkrasının doğrudan uygulamasıdır. Daire, vasiye karşı açılan tazminat davasında görevli mahkemenin vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi olduğunu, görevin kamu düzenine ilişkin bulunduğunu ve yargılamanın her aşamasında re'sen gözetileceğini belirterek sulh hukuk mahkemesinin esas hakkında verdiği hükmü bozmuştur.
Vasinin vesayet altındaki çocuğun hesabından çektiği paraların tazmini istemi 469. maddenin ikinci fıkrası kapsamındadır; sulh hukuk mahkemesi görevsizlik kararı vermelidir
Baba, vesayet altındaki oğlunun vasisinin, çocuğa ait maaş hesabından çektiği paraları çocuğa harcamadığını ileri sürerek bu paraların faiziyle tahsilini istedi. Sulh hukuk mahkemesi davayı kısmen kabul etti; karar vasi tarafından temyiz edildi.
“Bilindiği üzere; TMKnun 469. maddesinin 2. fıkrasına göre, vesayetle ilgili tazminat ve diğer rücu davaları vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür. Somut olayda; vasinin vesayeti altındaki çocuğa ait hesaptan çektiği paraları çocuğa harcamadığı ve bu paraların faiziyle tazmini istendiğine göre, davanın TMKnin 469/2 maddesi kapsamında kaldığı, görevli mahkemenin Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu anlaşıldığından; 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 114/1-c ve 115. maddeleri gereğince, dava şartlarından olan görev hususunun mahkeme mevcut olup olmadığını taraf teşkilini sağladıktan sonra davanın her aşamasında kendiliğinden araştırması gerektiğinden, Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olduğundan bahisle davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, işin esasına girilip davanın kısmen kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vesayetle ilgili tazminat davasının kapsamını ve görevin re'sen gözetilmesi gereğini gösterir. Daire, vasinin vesayet altındaki çocuğa ait hesaptan çektiği paraları çocuğa harcamadığı iddiasına dayanan davanın 469. maddenin ikinci fıkrası kapsamında kaldığını, görev dava şartının davanın her aşamasında kendiliğinden araştırılacağını belirterek, sulh hukuk mahkemesinin görevsizlik kararı vermesi gerekirken işin esasına girmesini bozma nedeni saymıştır.
Eski velinin kısıtlıyı zarara uğrattığı iddiasına dayanan tazminat davasına aile mahkemesi değil asliye hukuk mahkemesi bakar
Kısıtlının vasisi, kısıtlının velayet altında bırakıldığı dönemde velisi olan annesinin kötü niyetli ve tedbirsiz yönetimiyle kısıtlıyı zarara uğrattığını ileri sürerek tazminat istedi. Mahkeme, uyuşmazlığa velayet hükümleri uygulanacağı ve aile mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle davayı görev yönünden usulden reddetti; karar davacı vekilince temyiz edildi.
“4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4/1. maddesine göre; 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun ikinci kitabından üçüncü kısım hariç olmak üzere (TMK m.118-395) kaynaklanan bütün aile hukukundan doğan dava ve işlerde aile mahkemeleri görevlidir. Bir uzmanlık mahkemesi olarak tasarlanan ve kendine özgü usul hükümleri taşıyan bu Kanun, evvelce genel hukuk mahkemelerince bakılan aile hukukundan doğan dava ve işleri bu mahkemelerden alarak uzmanlık mahkemesine vermiştir. Bilindiği üzere; TMKnun 469. maddesinin 2. fıkrasına göre de, vesayetle ilgili tazminat ve diğer rücu davaları vesayet dairelerinin bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesinde görülür. Somut olayda; davacı, kısıtlıya vasi olarak atanan kısıtlının annesi olan eski vasisinin, veli olduğu dönemde kötü niyetli ve tedbirsiz yönetimi ile kısıtlıyı zarara uğrattığı belirterek, zararların tutarının tespiti ile maddi tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir. Yukarıda bahsedilen ilkeler ve somut olay birlikte değerlendirildiğinde, davacının talebinin, TMKnin 469/2 maddesi kapsamında kaldığı anlaşılmaktadır. O halde; görevli mahkemenin asliye hukuk mahkemesi olduğu gözetilmeden davada Aile Mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesi ile HMK.nun 114/1-c delaletiyle HMK.nun 115/2.maddesi gereği görev dava şartı eksikliği nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki görev sınırını çizer. Daire, aile mahkemelerinin Medeni Kanun'un ikinci kitabından üçüncü kısım, yani vesayet hükümleri hariç olmak üzere aile hukukundan doğan dava ve işlerde görevli olduğunu, vesayetle ilgili tazminat ve rücu davalarının ise vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görüleceğini belirtmiştir. Davacının isteminin 469. maddenin ikinci fıkrası kapsamında kaldığını kabul ederek görevsizlik kararını bozmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 469- Madde vesayet makamında görevli kişilere karşı Devletin rücu davasına bakmaya, vesayet makamının bulunduğu yere en yakın asliye mahkemesinin yetkili olacağını belirtmektedir. Böyle bir hükme kanunda ihtiyaç vardır. Zira vesayet makamında görevli kişilerin, hâkim olarak bulundukları yerde bu davanın görülebileceğini kabul etmek isabetli bir çözüm olamaz. Buna karşılık, tazminat davaları ve diğer rücu davaları vesayet makamının bulunduğu yerdeki asliye mahkemelerinde görülebilecektir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 153Tasarının 469. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 474).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki düzenleme
Gerekçe, 469. madde için eski Kanun'da bir karşılık göstermez. Eski Kanun'da sorumluluk davalarının görüleceği mahkeme "Mesuliyet davasının mercii rüyeti" kenar başlıklı 413. maddede düzenlenmişti.
Vasi ve vesayet dairelerinin azası ile hazine aleyhindeki tazminat davaları alelade zarar ve ziyan davalarını rüyet eden mahkemede ikame olunur ve mahkemei asliye heyetinin alakadar oldukları tazminat davaları en yakın diğer bir mahkemei asliyeye gönderilir. Bu mesuliyet davasının rüyeti, idari makamlarca tahkikatı evveliye icrasına mütevakkıf değildir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 413 | 4721 sayılı Kanun m. 469 | |
|---|---|---|
| Tazminat davaları | Olağan tazminat davalarına bakan mahkeme | Vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesi |
| Asliye mahkemesinin taraf olduğu dava | En yakın diğer asliye mahkemesine gönderilir | Görevlilere karşı rücu davası en yakın asliye mahkemesinde |
| Ön inceleme | İdari makamların ön soruşturmasına bağlı değil | Maddede yer almaz |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 469. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 397: Kamu vesayeti.
- TMK m. 466: Özen yükümü.
- TMK m. 467: Vasinin sorumluluğu.
- TMK m. 468: Devletin sorumluluğu.
- TMK m. 492: Olağan zamanaşımı.
- TMK m. 493: Olağanüstü zamanaşımı.
Vasiye veya Devlete karşı tazminat davası, görevli mahkeme, vesayet altındaki bir yakınınızla ilgili işlemler ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 469 ne diyor?
Devletin vesayet dairelerinde görevli kişilere karşı rücu davasına vesayet dairelerinin bulunduğu yere en yakın asliye mahkemesinin baktığını; vesayetle ilgili tazminat ve diğer rücu davalarının vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesinde görüldüğünü düzenler.
Vasiye karşı tazminat davası hangi mahkemede açılır?
Vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde (Yargıtay 2. HD, 2010/20806 E., 2012/5396 K., 12.03.2012).
Sulh hukuk mahkemesi bu davaya bakabilir mi?
Hayır; sulh hukuk mahkemesinin görevsizlik kararı vermesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/6559 E., 2017/13481 K., 23.10.2017).
Aile mahkemesi bu davaya bakabilir mi?
Hayır; aile mahkemeleri Medeni Kanun'un vesayet kısmından doğan işlerde görevli değildir (Yargıtay 8. HD, 2017/6689 E., 2017/14846 K., 08.11.2017).
Devlete karşı dava Yargıtay'da mı açılır?
Hayır; vesayet işlerinden doğan tazminat davasında görevli mahkemenin vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesi olduğu kabul edilmiştir (Yargıtay 18. HD, 2012/15491 E., 2013/3965 K., 18.03.2013).
Devlet hâkime rücu ederse dava nerede görülür?
Vesayet dairelerinin bulunduğu yere en yakın asliye mahkemesinde (TMK m. 469/1).
Neden en yakın asliye mahkemesi?
Gerekçeye göre vesayet makamında görevli kişilerin hâkim olarak bulundukları yerde bu davanın görülmesi isabetli bir çözüm olmaz (S. Sayısı 723, s. 153).
Mahkeme yanlış mahkemede açılan davayı ne yapar?
Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan re'sen gözetilir ve görevsizlik kararı verilir (Yargıtay 2. HD, 2010/20806 E., 2012/5396 K., 12.03.2012).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Gerekçe bir karşılık göstermez; eski Kanun'da sorumluluk davalarının görüleceği mahkeme 413. maddede düzenlenmişti.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 397, 466, 467, 468, 469, 492, 493
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 413 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 469 gerekçesi s. 153, Tasarı ve Komisyon metni s. 474
- Yargıtay HGK, 2013/18-1244 E., 2013/1470 K., 23.10.2013
- Yargıtay 2. HD, 2010/20806 E., 2012/5396 K., 12.03.2012
- Yargıtay 4. HD, 2015/8178 E., 2015/8920 K., 01.07.2015
- Yargıtay 8. HD, 2017/6689 E., 2017/14846 K., 08.11.2017
- Yargıtay 8. HD, 2017/6559 E., 2017/13481 K., 23.10.2017
- Yargıtay 17. HD, 2013/19313 E., 2013/17950 K., 18.12.2013
- Yargıtay 18. HD, 2012/15491 E., 2013/3965 K., 18.03.2013