Ziynet, çeyiz ve ev eşyası anlaşmalı boşanmanın zorunlu içeriğinde değildir. Hukuk Genel Kurulu’na göre boşanmanın mali sonuçları tazminat ve nafakaya ilişkindir; kişisel eşya ve ziynet bu kapsamda sayılmaz. Bu nedenle eşlerin “nafaka, tazminat ve benzeri taleplerinin olmadığı” yolundaki genel bir protokol cümlesi ziynet alacağını kapsamaz ve ayrı dava açılabilir. Ancak duruşmada ziynet ve eşya için “anlaştık, talebim yoktur” denir ve bu imzalanırsa sonradan dava açmak çok güçleşir. Ziynet boşanmanın eki de değildir; anlaşmalı açılıp çekişmeliye dönen davada ayrıca usulüne uygun dava gerekir. 2024’te Daire, düğünde takılan her şeyin kadına ait sayılacağı yönündeki eski içtihadını değiştirmiş, kime takılanın kime ait olduğu ayrımını getirmiştir. Protokolde ziynetin kimde olduğu ve kime ait olduğu adet ve gramla yazılmalıdır.
Ziynet protokole yazılmak zorunda mı?#
Hayır. Hukuk Genel Kurulu, ziynetin neden protokolün zorunlu içeriğinde olmadığını şöyle açıklamıştır:
boşanan eşlerin kişisel eşya ve ziynetlere ilişkin talepleri anlaşmalı boşanmanın mali sonuçları arasında yer almamakta olup, anlaşmalı boşanma protokolünün söz konusu maddeleri içermesi gerekmez (Yargıtay HGK, 2014/589 E., 2015/2784 K., 02.12.2015).
Bu yüzden anlaşmalı boşanmadan sonra ziynet için dava açılabilir. Bir kararda Daire, anlaşmalı boşanma davasında ziynetin ele alınmamasının dava açılmasına engel olmadığını belirtmiştir (Yargıtay 6. HD, 02.05.2011, E. 2010/11930, K. 2011/5632 (aktaran Doğan, s. 773, dn. 79)). Ziynet ayrıca boşanmanın eki de sayılmaz: Anlaşmalı açılıp çekişmeliye dönen bir dosyada duruşmada istenen ziynet bedeline hükmedilmesi, usulüne uygun bir dava bulunmadığı için bozulmuştur; bu konuda “karar verilmesine yer olmadığına” karar verilmesi gerekirdi (Yargıtay 2. HD, 2019/3660 E., 2019/7254 K., 17.06.2019).
“Birbirimizden talebimiz yoktur” cümlesi ziynetleri de kapsar mı?#
Cümlenin içeriğine ve duruşmadaki beyana bağlıdır. Kararlar ikiye ayrılır:
| Beyan | Sonuç | Karar |
|---|---|---|
| Protokolde “tarafların birbirlerinden nafaka, tazminat ve benzeri taleplerinin olmadığı” | Ziynet kapsanmaz; dava açılabilir | HGK 2015/2784 |
| Duruşmada “ev eşyası ve ziynet eşyaları hususunda anlaştık, talebim yoktur” ve hükümde bu konuda karar verilmesine yer olmadığı | Sonradan ziynet davası açılamaz | 2. HD 2024/7757 |
| Protokolde ziynet ve katılma alacağından vazgeçme | Vazgeçme sonuç doğurur | 2. HD 2024/2593 ve benzeri |
| Protokolde hiç söz edilmeyen ziynet | Ayrı dava açılabilir | 2. HD 2023/5046 |
Hukuk Genel Kurulu kararında tazminat ve benzeri talepler ibaresinin, çocuğun doğumunda hediye edildiği iddia edilen ziynet eşyalarını kapsamadığı açıkça söylenmiştir (Yargıtay HGK, 2014/589 E., 2015/2784 K., 02.12.2015). Buna karşılık bir başka dosyada protokolde ziynetten söz edilmemiş, ama duruşmada hâkim ziynet talebini sorduğunda eş, vekili de yanındayken anlaştıklarını ve talebi olmadığını imzayla bildirmişti; bölge adliye mahkemesi sonradan açılan ziynet davasını bu nedenle reddetmiş, karar onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2024/8560 E., 2024/7757 K., 23.10.2024). Duruşmadaki kısa bir cevap, protokoldeki boşluğu kapatabilir.
Ziynet davası sürerken eşler anlaşmalı olarak boşanır ve protokole kadının ziynet alacağı talebinin bulunmadığı yazılırsa bekleyen dava konusuz kalır (Yargıtay 2. HD, 2024/9255 E., 2025/106 K., 13.01.2025). Pazarlık sırasındaki yazışmalar da delil olabilir: Erkeğin içeriğini reddetmediği mesajlarda “anlaşmalı olursa, ziynetlerin ve takıların, takılan paraların hepsi senin olsun” denmesi, ziynetlerin onda olduğunun kabulüne yetmiş, yemini sonuç doğurmamış ve ziynet davasının kabulü gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/7565 E., 2025/1412 K., 13.02.2025).
Mal rejimi ve ziynet alacaklarının birlikte yer aldığı protokollerde hâkimin protokol hükümlerini dikkate alarak karar vermesi gerekir (Yargıtay 2. HD, 2024/1966 E., 2024/8254 K., 04.11.2024). Boşanma sırasında ziynet ve katılma alacağından vazgeçtiği savunulan bir kişiye düzenlenen senet nedeniyle de uyuşmazlık çıkabilir; böyle bir ödeme varsa nedeni protokole yazılmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2023/5388 E., 2024/2918 K., 29.04.2024).
Düğünde takılan her şey kadının mıdır?#
Artık bu kadar basit değildir. Daire’nin önceki içtihadı “aksine bir anlaşma ya da örf âdet kuralı olmadığı takdirde, düğünde kim tarafından hangi eşe ne verilirse verilsin, ne takılırsa takılsın (ziynet eşyası, altın, döviz, TL vs.) bunların hepsi kadına ait sayılır” yönündeydi. Daire 2024’te toplumun gelenek ve göreneklerinin değiştiğini ve düğünlerde kadına özgü ziynet eşyaları dışında eşlere maddi katkı sağlamak amacıyla başka değerlerin de takıldığını belirterek bu içtihadı değiştirmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/5704 E., 2024/2402 K., 04.04.2024). Öğretideki tanım ve kişisel mal ayrımı da kararda vurgulanmıştır: Kişisel kullanıma yönelik takılar o eşin kişisel malıdır (TMK m. 220/1). Bu değişiklik protokol yazımını da etkiler: Takılan paranın, döviz ve altının kime ait olduğu tartışmaya açık olduğundan, yazılı düzenleme daha da önem kazanmıştır.
Ev eşyası nasıl düzenlenir?#
Ev eşyası da zorunlu içerikte değildir, ama yazılması yararlıdır. Ortak kullanılan eşyanın paylaşımı listeyle yapılmalıdır. Yargıtay’ın incelediği dosyalarda, çekişmeli dava sırasında bile ev eşyası listesinin tespiti ve paylaşımı ayrı bir talep olmuştur. Protokolde “ev eşyaları paylaşılmıştır, başkaca talep yoktur” gibi bir cümle varsa, sonradan eşya davası büyük ölçüde kapanır; hangi eşyanın kimde kaldığının ekli listeyle gösterilmesi ise ispat kolaylığı sağlar. Çeyiz eşyaları kural olarak getiren eşin kişisel malıdır; bu nedenle protokolde çeyiz için de açık bir ifade kullanılmalıdır.
Örnek ziynet maddesi#
“Düğünde takılan ve evlilik sırasında edinilen ziynet eşyaları (… adet bilezik, … adet çeyrek altın, … gram altın, … TL nakit) hâlen …’da bulunmakta olup …’a aittir. Taraflar, bunların dışında birbirlerinden ziynet, çeyiz ve ev eşyası talebi bulunmadığını kabul ederler.” Bu maddede hem varlık hem aidiyet hem vazgeçme bulunur; sonraki dava ihtimali en aza iner.
Ziynet ve kişisel eşya anlaşmalı boşanmanın zorunlu içeriğinde değildir; protokoldeki genel talep yokluğu ifadesi bunları kapsamaz ve ayrı dava açılabilir. Duruşmada imzalanan açık beyan ise sonradan dava hakkını engeller (Yargıtay HGK, 2014/589 E., 2015/2784 K., 02.12.2015; Yargıtay 2. HD, 2024/8560 E., 2024/7757 K., 23.10.2024).
Duruşma öncesinde eşe ziynet konusunda açık soru sorun: Takılar nerede, kimin, bozduruldu mu, geri verilecek mi? Cevabı protokole yazın. Hâkim duruşmada ziynet talebi olup olmadığını sorarsa, yanlış bir “yok” cevabının sonuçlarını önceden anlatın. Ziynet bedeli karşılığında başka bir ödeme yapılıyorsa bunu maddede gösterin; aksi hâlde aynı ödeme için iki ayrı dava doğabilir.
Bu bölümde anılan öğreti
- Doğan, Burak, “Türk Hukukunda Anlaşmalı Boşanma (TMK m. 166/III)”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, S. 2, 2024, s. 755–787