TMK 476, kendi isteğiyle kısıtlanan kişi üzerindeki vesayetin kaldırılmasını düzenler. Kişi yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle kendi isteğiyle kısıtlanmışsa (TMK m. 408), vesayetin kaldırılması kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlıdır. Yargıtay, kısıtlının artık kısıtlanmak istemediği gerekçesiyle istemi kabul eden kararı, sebebin ortadan kalkıp kalkmadığı araştırılmadığı için bozmuştur (Yargıtay 8. HD, 2017/920 E., 2017/766 K., 26.01.2017). Kısıtlama kararına karşı kanun yolu aşamasında ise kişinin isteğinden dönmesi, kısıtlama isteğinin reddini gerektirebilir (Yargıtay 18. HD, 2015/5155 E., 2015/18611 K., 16.12.2015).
- İstek üzerine kısıtlama
- Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden erginin kendi isteğiyle kısıtlanması (TMK m. 408).
- Kısıtlamayı gerektiren sebep
- İstek üzerine kısıtlamada kişinin işlerini gerektiği gibi yönetememesine yol açan yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalık (TMK m. 408).
- İstekten dönme
- Kişinin kısıtlanma isteğini geri alması.
TMK 476 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Kendi isteğiyle kısıtlananlar | TMK m. 408, 476 |
| Şart | Kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkması | TMK m. 476 |
| Araştırma | Sebebin ortadan kalkıp kalkmadığı araştırılır | TMK m. 476 |
| Usul | Duruşma açılır, deliller toplanır | HMK m. 27 |
| İstem | Kısıtlı ve ilgililerden her biri | TMK m. 472/3 |
| Diğer kısıtlama sebepleri | Resmî sağlık kurulu raporu veya bir yıl şikâyetsizlik | TMK m. 474, 475 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 420 | Gerekçe, s. 154 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 420. maddesini karşılar; madde anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır; hüküm değişikliği yoktur (S. Sayısı 723, s. 154). Eski Kanun da kişinin kendi istemi üzerine verilen kısıtlama kararının ancak bu kısıtlamaya esas olan sebebin ortadan kalkmasıyla kaldırılabileceğini öngörüyordu. Tasarının 476. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (s. 476).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, kaldırmanın sebebin ortadan kalkmasına bağlı olmasıdır (Yargıtay 8. HD, 2017/920 E., 2017/766 K., 26.01.2017). İkinci nokta, kanun yolu aşamasında kişinin isteğinden dönmesinin kısıtlama isteğinin reddini gerektirebileceğidir (Yargıtay 18. HD, 2015/5155 E., 2015/18611 K., 16.12.2015). Üçüncü nokta, kaldırma isteminin dosya üzerinden karara bağlanamamasıdır (Yargıtay 18. HD, 2012/13613 E., 2012/14737 K., 17.12.2012).
Sebebin ortadan kalkması şartı
- Kural: Kaldırma, kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlıdır.
- Sonuç: Kişinin artık kısıtlanmak istememesi tek başına yeterli görülmemiştir.
- Araştırma: Sebebin sürüp sürmediği araştırılır ve rapor alınır.
Madde, 408. madde uyarınca kendi isteğiyle kısıtlanan kişi üzerindeki vesayetin kaldırılmasını, kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlar (TMK m. 408). İstek üzerine kısıtlamanın sebebi, kişinin yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetememesidir. Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 420. maddesini karşılar ve hüküm değişikliği yoktur (S. Sayısı 723, s. 154).
Yargıtay, istek üzerine kısıtlanan kişinin kaldırma isteminde, mahkemenin kısıtlının kısıtlanmayı istemediği sürece kısıtlanmasına karar verilemeyeceği gerekçesiyle istemi kabul etmesini doğru bulmamış; kısıtlanma nedenleri gözetilerek 475 ve 476. maddeler uyarınca araştırma yapılmasını ve kısıtlanma nedeninin ortadan kalktığına ilişkin sağlık raporu alınmasını aramıştır (Yargıtay 8. HD, 2017/920 E., 2017/766 K., 26.01.2017). 406 ve 408. maddeler uyarınca birlikte kısıtlanan bir kişi bakımından da, yalnız sağlık kurulu raporuyla yetinilerek kısıtlamanın kaldırılması bozulmuştur (Yargıtay 18. HD, 2014/12828 E., 2014/17761 K., 08.12.2014).
İstekten dönme
- Kanun yolu aşaması: Kişi kısıtlama kararına karşı başvurarak isteğinden dönebilir.
- Sonuç: Bu durumda kısıtlama isteğinin reddi aranmıştır.
- Farklı karar: Vasinin öncelikle kaldırma istediği bir dosyada isteğe bağlı vesayetin kaldırılması aranmıştır.
Kısıtlama yalnız kişinin isteğine dayanıyorsa, kişinin bu isteğinden dönmesi sonucu etkiler. Yargıtay, sağlık kurulu raporunun vasi atanmasına gerek olmadığını bildirdiği ve kısıtlamanın kişinin duruşmadaki isteğine dayandığı bir dosyada, kişinin her zaman bu isteğinden dönebileceğini kabul etmiş; kısıtlama kararını temyiz ederek kısıtlanmasını gerektiren bir sebep bulunmadığını bildiren kişi hakkındaki kısıtlama isteğinin reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/5155 E., 2015/18611 K., 16.12.2015).
İstemin baştan beri isteğe bağlı kısıtlamaya ilişkin olduğu, kısıtlama kararının ise maddi hata sonucu 405. maddeye dayandırıldığı bir dosyada, vasinin öncelikle vesayetin kaldırılmasını istemesi karşısında Yargıtay, mahkemenin maddi hatayı düzeltmekle yetinmesini doğru bulmamış ve isteğe bağlı vesayetin kaldırılmasına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2019/5784 E., 2019/10444 K., 25.11.2019). Aynı Daire 2017 tarihli kararında ise kısıtlının artık kısıtlanmak istememesini yeterli görmeyerek sebebin araştırılmasını aramıştır (Yargıtay 8. HD, 2017/920 E., 2017/766 K., 26.01.2017).
Usul: duruşma ve deliller
- Duruşma: Kaldırma istemi dosya üzerinden reddedilemez.
- Deliller: Kısıtlının delilleri toplanır, re'sen araştırma yapılır.
- Kapsam: Gerekirse 405. madde yönünden de inceleme yapılır.
Kaldırma, kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlı olduğundan delillerin bildirilmesi ve değerlendirilmesi zorunludur. Yargıtay bu nedenle, 476. madde kapsamındaki kaldırma isteminde basit yargılama usulünde dosya üzerinden karar verilmesine imkân tanıyan kuralın uygulanamayacağını belirtmiş; mahkemenin duruşma açarak kısıtlının delillerini toplaması, re'sen araştırma da yaparak hem kısıtlının talebi hem de 405. madde yönünden karar vermesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 18. HD, 2012/13613 E., 2012/14737 K., 17.12.2012). Hukuk Genel Kurulu da 405 ve 408. maddeler uyarınca kısıtlanan kişinin kaldırma istemini dosya üzerinden reddeden direnme kararını bozmuştur (Yargıtay HGK, 2013/18-18 E., 2013/891 K., 26.06.2013).
Kendi isteğinizle kısıtlandıysanız ve vesayetin kaldırılmasını istiyorsanız, kısıtlamanıza sebep olan durumun, yani yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalık nedeniyle işlerinizi gerektiği gibi yönetememenizin ortadan kalktığını gösteren delilleri hazırlayın; yalnız artık kısıtlanmak istemediğinizi bildirmeniz yeterli görülmemiştir (TMK m. 476). Kısıtlama kararına karşı kanun yolu süresi içindeyseniz, isteğinizden döndüğünüzü dilekçenizde açıkça belirtin. Mahkeme dosya üzerinden karar verirse, duruşma açılmadığını kanun yolunda ileri sürün.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 476. madde uyarınca kendi isteğiyle kısıtlanan kişi üzerindeki vesayetin kaldırılmasında sebebin ortadan kalkması şartını, kişinin isteğinden dönmesinin etkisini ve usulü gösteren kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
İstek üzerine kısıtlanan kişinin artık kısıtlanmak istememesi yetmez; kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkıp kalkmadığı araştırılmalıdır
Kişi 2014'te 408. madde uyarınca kendi isteğiyle kısıtlanmıştı. Kısıtlı daha sonra vesayetin kaldırılmasını istedi. Sulh hukuk mahkemesi, kısıtlının kısıtlanmayı istemediği sürece kısıtlanmasına karar verilemeyeceği gerekçesiyle istemi ek kararla kabul etti; karar vasi tarafından temyiz edildi.
“Mahkemece, kısıtlanma nedenleri de gözetilerek Türk Medeni Kanunu'nun 475 ve 476. maddeleri uyarınca araştırma ve inceleme yapılarak, kısıtlanma nedeninin ortadan kalktığına ilişkin sağlık raporu alındıktan sonra oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi yerine eksik inceleme ile talebin kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 476. maddenin temel kuralını uygular. Kısıtlama kişinin kendi isteğine dayansa da kaldırılması, yalnız kişinin artık kısıtlanmak istememesine değil, kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlıdır. Daire, kısıtlanma nedenleri gözetilerek 475 ve 476. maddeler uyarınca araştırma yapılması ve kısıtlanma nedeninin ortadan kalktığına ilişkin sağlık raporu alınması gerektiğini belirterek istemi kabul eden kararı bozmuştur (TMK m. 408).
Kısıtlama yalnız kişinin isteğine dayanıyorsa kişi bu isteğinden dönebilir; kısıtlama kararını temyiz ederek sebep bulunmadığını bildiren kişi hakkında kısıtlama istemi reddedilmelidir
Davacı, babasına vasi atanmasını istedi. Mahkemenin aldırdığı sağlık kurulu raporu vasi atanmasına gerek olmadığını bildirdi; baba ise duruşmada yaşlılığı nedeniyle işlerini göremediğinden kısıtlanmak istediğini söyledi. Mahkeme 408. madde uyarınca kısıtlama kararı verdi; baba kararı, kısıtlanmasını gerektiren bir sebep bulunmadığını ileri sürerek temyiz etti.
“Kısıtlama kararı ilgilinin isteğine bağlı olarak verildiğine göre kısıtlının her zaman için bu isteğinden geri dönmesi mümkündür. Temyiz dilekçesindeki açıklama karşısında, kısıtlama isteğinin reddine karar verilmek üzere hükmün bozulması gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, istek üzerine kısıtlamada kişinin isteğinden dönmesinin etkisine ilişkindir. Kısıtlama sağlık kurulu raporuna değil, kişinin duruşmadaki isteğine dayanıyordu. Daire 476. maddeyi de anarak, kısıtlama kararı kişinin isteğine bağlı verildiğinden kişinin her zaman bu isteğinden dönebileceğini kabul etmiş ve temyiz dilekçesindeki açıklama karşısında kısıtlama isteğinin reddine karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Kaldırma isteminde ise kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkıp kalkmadığının araştırılmasını arayan bir karar da vardır (Yargıtay 8. HD, 2017/920 E., 2017/766 K., 26.01.2017).
İstek üzerine kısıtlanan kişinin kaldırma istemi dosya üzerinden reddedilemez; deliller toplanmalı ve gerekirse 405. madde yönünden de inceleme yapılmalıdır
Kişi hakkında yapılan ihbar üzerine 405. madde uyarınca sağlık kurulu raporu alınamamış, kişi kendi talebi ve kabulü doğrultusunda 408. madde uyarınca kısıtlanmıştı. Kısıtlı daha sonra vesayetin kaldırılmasını istedi. Mahkeme, kaldırmayı gerektiren bir neden bulunmadığı ve 405. madde uyarınca rapor alınamadığı gerekçesiyle istemi dosya üzerinden reddetti.
“Türk Medeni Kanunu'nun 476. maddesi uyarınca kendi isteğiyle kısıtlanmış olan kişi üzerindeki vesayetin kaldırılması, kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlı olup, delillerin bildirilmesi ve değerlendirilmesi zorunluluğu karşısında Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 385/1. maddesinin yollamasıyla aynı yasanın 320/1. maddesinin uygulanması olanağı bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 476. madde kapsamındaki kaldırma isteminin usulünü gösterir. Kaldırma kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlı olduğundan delillerin bildirilmesi ve değerlendirilmesi zorunludur; Daire bu nedenle basit yargılama usulünde dosya üzerinden karar verilmesine imkân tanıyan kuralın uygulanamayacağını belirtmiştir. Mahkemenin duruşma açarak kısıtlının delillerini toplaması, re'sen araştırma da yaparak hem kısıtlının talebi hem de 405. madde yönünden sonuca göre karar vermesi gerektiği kabul edilmiştir.
Madde gerekçesi
Madde 476- Yürürlükteki Kanunun 420 nci maddesini karşılamaktadır. Madde anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 154Tasarının 476. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 476); Kanun metni Tasarı metniyle aynıdır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 420. maddeydi; madde "İhtiyari hacir halinde" kenar başlığını taşıyordu.
Vesayet altındaki kimsenin kendi istidası üzerine verilmiş olan hacir kararı, ancak bu hacre esas olan sebebin zevaliyle ref olunabilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 420 | 4721 sayılı Kanun m. 476 | |
|---|---|---|
| Kapsam | Kişinin kendi istemi üzerine verilen kısıtlama | Kendi isteğiyle kısıtlanmış kişi |
| Şart | Kısıtlamaya esas sebebin ortadan kalkması | Kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkması |
| Kenar başlık | İhtiyari hacir halinde | İstek üzerine kısıtlamada |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu maddeyi aynen kabul etti | S. Sayısı 723, s. 476 |
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 476. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 408: İstek üzerine kısıtlama.
- TMK m. 405: Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlama.
- TMK m. 472: Vesayetin kaldırılması.
- TMK m. 473: Kaldırmanın ilânı.
- TMK m. 474: Akıl hastalığı veya akıl zayıflığında kaldırma.
- TMK m. 475: Savurganlık, bağımlılık, kötü yaşama tarzı ve kötü yönetimde kaldırma.
Kendi isteğinizle ya da bir yakınınızın isteğiyle verilen kısıtlama kararının kaldırılması, eşinizin kısıtlılığı ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 476 ne diyor?
Kendi isteğiyle kısıtlanmış kişi üzerindeki vesayetin kaldırılmasının, kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlı olduğunu düzenler.
Kendi isteğiyle kısıtlanan kişi istediği zaman vesayeti kaldırtabilir mi?
Kaldırma, kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlıdır; kısıtlının artık istememesi gerekçesiyle verilen kabul kararı bozulmuştur (Yargıtay 8. HD, 2017/920 E., 2017/766 K., 26.01.2017).
Kısıtlama kararına karşı kanun yoluna başvurarak isteğimden dönebilir miyim?
Yargıtay, kısıtlamanın yalnız kişinin isteğine dayandığı bir dosyada, kararı temyiz ederek isteğinden dönen kişi hakkındaki kısıtlama isteğinin reddini aramıştır (Yargıtay 18. HD, 2015/5155 E., 2015/18611 K., 16.12.2015).
Kısıtlamayı gerektiren sebepler nelerdir?
Yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalık sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetememe (TMK m. 408).
Sağlık raporu gerekir mi?
Yargıtay, kısıtlanma nedeninin ortadan kalktığına ilişkin sağlık raporu alınmasını aramıştır (Yargıtay 8. HD, 2017/920 E., 2017/766 K., 26.01.2017).
Mahkeme dosya üzerinden karar verebilir mi?
Hayır; delillerin bildirilmesi ve değerlendirilmesi zorunlu olduğundan dosya üzerinden karar verilemez (Yargıtay 18. HD, 2012/13613 E., 2012/14737 K., 17.12.2012).
Vasi kaldırmayı isteyebilir mi?
Kısıtlı ve ilgililerden her biri isteyebilir (TMK m. 472/3); vasinin öncelikle vesayetin kaldırılmasını istediği bir dosyada isteğe bağlı vesayetin kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 8. HD, 2019/5784 E., 2019/10444 K., 25.11.2019).
Hangi mahkemeye başvurulur?
Kısıtlının yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine (TMK m. 411).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 420. maddesi. Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır; madde 01.01.2002'den beri aynı metinle yürürlüktedir.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 405, 406, 408, 411, 472, 473, 474, 475, 476
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 27, 320
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 420 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 476 gerekçesi s. 154, Tasarı ve Komisyon metni s. 476
- Yargıtay HGK, 2013/18-18 E., 2013/891 K., 26.06.2013
- Yargıtay 8. HD, 2019/5784 E., 2019/10444 K., 25.11.2019
- Yargıtay 8. HD, 2017/920 E., 2017/766 K., 26.01.2017
- Yargıtay 18. HD, 2015/5155 E., 2015/18611 K., 16.12.2015
- Yargıtay 18. HD, 2014/12828 E., 2014/17761 K., 08.12.2014
- Yargıtay 18. HD, 2012/13613 E., 2012/14737 K., 17.12.2012