TMK 471, hükümlülük nedeniyle kurulan vesayetin nasıl sona ereceğini düzenler. Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Hapis hâli sürerken de vesayet sona erdirilebilir: toplam beş yıldan az hapis cezalarında kişinin istemi yeterlidir; toplam beş yıl veya daha fazla hapis cezalarında ise kişinin talebi üzerine kişiliğinin veya malvarlığının korunması sebebinin ortadan kalkması gerekir. Maddenin ilk metni, 407. maddenin birinci fıkrasıyla birlikte Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş (AYM, E. 2022/105, K. 2023/54, 22.03.2023), bugünkü metin 12.03.2024'te 7499 sayılı Kanunla getirilmiştir. Yargıtay, hapis hâli sona ermişse vasiye yapılan tebligatın geçersiz olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2021/1927 E., 2021/4163 K., 31.05.2021).
- Hükümlülük nedeniyle kısıtlama
- Kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin kişinin kısıtlanması (TMK m. 407).
- Kendiliğinden sona erme
- Vesayetin ayrıca bir kaldırma kararı gerekmeksizin kanun gereği ortadan kalkması (TMK m. 471/1).
- Sona erdirme
- Hapis hâli sürerken maddenin ikinci fıkrasındaki şartlarla vesayete son verilmesi (TMK m. 471/2).
TMK 471 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kendiliğinden sona erme | Hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle | TMK m. 471/1 |
| Toplam beş yıldan az hapis | Kişinin istemiyle vesayet sona erdirilebilir | TMK m. 471/2, b. 1 |
| Toplam beş yıl veya daha fazla hapis | Kişinin talebi üzerine, korunma sebebi ortadan kalkmışsa | TMK m. 471/2, b. 2 |
| Kısıtlamanın kuruluşu | İsteği üzerine kısıtlama veya kayyım; beş yıl ve üzerinde gerekli görülürse istek olmadan da | TMK m. 407 |
| İlk metin | Hapis hâlinin sona ermesiyle kendiliğinden (01.01.2002-12.03.2024) | 4721 s. K. |
| Bugünkü metin | 7499 s. K. m. 8, yayım tarihinde yürürlüğe girdi | RG 12.03.2024, sayı 32487 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 415 | Gerekçe, s. 153 |
İlk metnin TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 415. maddesini karşılar; madde yeniden kaleme alınmış ve eski maddenin geçici veya şartlı salıverilmenin vesayeti ortadan kaldırmayacağını öngören ikinci cümlesi çıkarılmıştır; kısıtlılık, kişinin cezasını çekmesi veya şartlı salıverilme yoluyla cezaevinden çıkmasıyla kendiliğinden kalkacaktır (S. Sayısı 723, s. 153-154). 2024 değişikliğinin gerekçesi ise maddenin 407. maddeyle birlikte iptal edildiğini, 407. maddedeki yeni düzenlemeye bağlı olarak hükümlülerde vesayetin sona ermesi hâllerinin yeniden düzenlendiğini belirtir (S. Sayısı 109, s. 12).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, vesayetin hapis hâli sona erince kendiliğinden kalkmasıdır; bu andan sonra kişi kendi işlemlerini kendisi yapar ve vasiye yapılan tebligat sonuç doğurmaz (Yargıtay 2. HD, 2021/1927 E., 2021/4163 K., 31.05.2021). İkinci nokta, denetimli serbestlikle tahliyenin de hapis hâlini sona erdirdiğinin kabul edilmesidir (Yargıtay 4. HD, 2019/2582 E., 2020/4211 K., 07.12.2020). Üçüncü nokta, 2024'ten sonra vesayetin hapis sürerken de kişinin istemi veya talebiyle sona erdirilebilmesidir; bu konuda beş yıl sınırı belirleyicidir (TMK m. 471/2).
Hapis hâlinin sona ermesiyle kendiliğinden sona erme
- Kural: Vesayet, hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden kalkar.
- Karar: Ayrıca kaldırma kararı gerekmez; vesayet makamı tespit edebilir.
- İlk metinden farkı: "Hukuka uygun bir şekilde" ifadesi eklenmiştir.
Birinci fıkraya göre özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. İlk metin yalnızca "hapis hâlinin sona ermesiyle" demekteydi; 2024 metni "hukuka uygun bir şekilde" ifadesini eklemiştir. Diğer kısıtlılar üzerindeki vesayet ise ancak yetkili vesayet makamının kararıyla sona erer (TMK m. 472).
İlk metnin gerekçesi, kısıtlılığın kişinin cezasını çekmesi veya şartlı salıverilme yoluyla cezaevinden çıkmasıyla kendiliğinden kalkacağını belirtir ve eski Kanun'daki, geçici veya şartlı salıverilmenin vesayeti ortadan kaldırmayacağına ilişkin cümlenin çıkarılmasını iki gerekçeye bağlar: salıverilen kişinin fiil ehliyetinin tam olmadığını kabul etmek bir çelişkidir ve bundan haberdar olmayan iyiniyetli üçüncü kişiler mağdur olabilir (S. Sayısı 723, s. 153-154).
Vesayetin kendiliğinden sona erdiği vesayet makamınca tespit de edilebilir. Yargıtay, sulh hukuk mahkemesinin denetimli serbestlik kararı tarihinden itibaren hapis hâlinin sona erdiğini ve vesayetin kendiliğinden kalktığını ek kararla tespit ettiği bir dosyada, kişinin bundan sonra verdiği vekaletnameyle taraf teşkilinin sağlandığını kabul etmiştir (Yargıtay 1. HD, 2022/5652 E., 2024/1459 K., 22.02.2024).
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme ve infazın ertelenmesi
- Denetimli serbestlik: Hapis hâlinin sona erdiği kabul edilmiştir.
- Koşullu salıverilme: Tahliyenin gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılır.
- Derdest dava: Vesayet kalkmışsa vasi atama davasında karar verilmesine yer yoktur.
Yargıtay, denetimli serbestlikle tahliye edilen ve başka bir hükümlülüğü bulunmayan davalının hapis hâlinin sona erdiğini, vesayet kanun gereği kendiliğinden kalktığından kanun yolu dilekçesinin vasiye değil kendisine tebliğ edilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 4. HD, 2019/2582 E., 2020/4211 K., 07.12.2020). Vasi atamasına ilişkin davada temyiz incelemesi sırasında hükümlünün denetimli serbestlik müdürlüğüne sevk edildiği anlaşılınca da vesayet kendiliğinden kalktığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/7488 E., 2017/16267 K., 06.12.2017).
Koşullu salıverilme tarihi bildirilen davalı bakımından tahliyenin gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması, tahliye olmuşsa kararın kendisine, olmamışsa vasisine tebliğ edilmesi istenmiştir (Yargıtay 4. HD, 2018/5319 E., 2019/5052 K., 06.11.2019). İnfazın ertelendiği dönem için kısıtlılığın da ortadan kalktığının mahkeme kararıyla tespit edildiği bir dosya da Yargıtay önüne gelmiştir (Yargıtay 11. HD, 2024/1176 E., 2025/305 K., 21.01.2025).
Hapis sürerken sona erdirme
- Beş yıldan az: Kişinin istemi yeterlidir.
- Beş yıl veya daha fazla: Kişinin talebi ve korunma sebebinin ortadan kalkması gerekir.
- Kaynak: 2024'te 407. maddedeki yeni düzenlemeye bağlı olarak getirilmiştir.
İkinci fıkraya göre hapis hâlinin devamı süresince iki durumda vesayet sona erdirilebilir: toplam beş yıldan az olan hapis cezasının infazına bağlı olarak verilen kısıtlama kararları bakımından kişinin isteminin bulunması ve toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazına bağlı olarak verilen kısıtlama kararları bakımından kişinin talebi üzerine kişiliğinin veya malvarlığının korunması sebebinin ortadan kalkması. Bu ayrım 407. maddenin bugünkü metnine dayanır: kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır; toplam beş yıl veya daha fazla hapis cezasında ise isteği bulunmasa dahi kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülürse kısıtlanabilir (TMK m. 407).
Yargıtay, sulh hukuk mahkemesinin 7499 sayılı Kanun değişikliğinden sonra ceza infaz kurumunda bulunan davacının kendi isteği üzerine kısıtlılığına ve vasisinin görevine son verdiği bir dosyada, davacının dava tarihinde davayı takip ehliyeti bulunduğunu ve ceza infaz kurumunda kendisine yapılan tebligatın geçerli olduğunu kabul eden kararı onamıştır (Yargıtay 3. HD, 2026/223 E., 2026/2553 K., 29.04.2026).
Tebligat ve temsil
- Tahliyeden sonra: Tebligat kişinin kendisine yapılır.
- Hapis sürüyorsa: Tebligat vasiye yapılır.
- Araştırma: Hapis hâlinin devam edip etmediği sulh hukuk mahkemesi ve Cumhuriyet başsavcılığından sorulur.
Yargıtay, boşanma davasında hükümlülük nedeniyle kısıtlı kocanın hapis hâlinin sona erip ermediğinin araştırılmasını, kısıtlılık sona ermişse ilgili belgenin dosyaya alınmasını, devam ediyorsa bölge adliye mahkemesi kararı ile temyiz dilekçesinin vasiye usulüne uygun biçimde tebliğ edilmesini istemiştir (Yargıtay 2. HD, 2021/1927 E., 2021/4163 K., 31.05.2021). Yargılama sırasında tahliye olan kocanın adına vasinin yaptığı karar düzeltme başvurusu ise, vesayet kendiliğinden kalktığından ve kocanın kendisi başvuruda bulunmadığından reddedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2019/8571 E., 2020/247 K., 16.01.2020).
Hukuk Genel Kurulu, hükümlülük nedeniyle vesayet altına alınan davacının duruşmalara bizzat katılmasının kısıtlılığın kalktığını göstermediğini, hapis hâlinin devam edip etmediğinin sulh hukuk mahkemesinden ve Cumhuriyet başsavcılığından sorularak tespit edilmesi gerektiğini; kısıtlılık sona ermişse davayı fiil ehliyetini kazanan kişinin takip edebileceğini ve husumete izne gerek kalmayacağını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2024/766 E., 2025/751 K., 26.11.2025). 2024 değişikliğinden sonra verilen bir kararda da davalılara vasi atanıp atanmadığının ve hapis hâllerinin devam edip etmediğinin araştırılması istenmiştir (Yargıtay 4. HD, 2022/3327 E., 2025/8513 K., 26.05.2025).
İptal kararı ve yeni düzenleme
- İptal: Maddenin ilk metni 407. maddeyle birlikte iptal edildi.
- Süre: İptal hükmü Resmî Gazete'de yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girecekti.
- Yeni metin: 7499 sayılı Kanunla 12.03.2024'te yürürlüğe girdi.
Anayasa Mahkemesi, bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûm olan her erginin kısıtlanmasını öngören 407. maddenin birinci fıkrasını Anayasa'nın 13, 20 ve 35. maddelerine aykırı bularak iptal etmiş; bu iptal nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan 407. maddenin ikinci fıkrasını ve 471. maddeyi 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca iptal etmiştir (AYM, E. 2022/105, K. 2023/54, 22.03.2023). İptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine oybirliğiyle karar verilmiştir; karar 23.06.2023 tarihli ve 32230 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Kanun koyucu bu süre dolmadan 407 ve 471. maddeleri 7499 sayılı Kanunla yeniden düzenlemiştir; 471. maddeyi değiştiren 8. madde, Kanun'un yürürlük maddesi uyarınca yayım tarihi olan 12.03.2024'te yürürlüğe girmiştir (RG 12.03.2024, sayı 32487). Teklifin gerekçesi, maddenin 407. maddedeki yeni düzenlemeye bağlı olarak yeniden düzenlendiğini belirtir (S. Sayısı 109, s. 12).
Hükümlü bir yakınınız tahliye edildiyse, vesayetin kendiliğinden sona erdiğini gösteren belgeyi (tahliye veya denetimli serbestlik kaydı, varsa vesayet makamının tespit kararı) derdest davalara sunun; bundan sonra tebligatlar kişinin kendisine yapılmalıdır (TMK m. 471/1). Hapis devam ederken vesayetin sona ermesini istiyorsanız, toplam cezanın beş yıldan az mı, beş yıl veya daha fazla mı olduğunu belirleyin ve vesayet makamına başvurun (TMK m. 471/2). Boşanma davasında karşı taraf hükümlüyse, hapis hâlinin devam edip etmediğini araştırtın; tebligatın vasiye mi kişinin kendisine mi yapılacağı buna bağlıdır.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 471. madde uyarınca hükümlülük nedeniyle kurulan vesayetin sona ermesini; iptal kararını, hapis hâlinin sona ermesinin tebligat ve temsile etkisini gösteren kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
407. maddenin birinci fıkrasının iptaliyle uygulanma imkânı kalmayan 471. maddenin ilk metni de iptal edilmiştir
Hükümlüye vasi atanması istemiyle açılan davada bir sulh hukuk mahkemesi, bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûm olan her erginin kısıtlanmasını öngören 407. madde ile vesayetin hapis hâlinin sona ermesiyle kalkacağını düzenleyen 471. maddenin Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek iptallerini istedi.
“Kanun'un 407. maddesinin birinci fıkrasının iptali nedeniyle anılan maddenin ikinci fıkrası ile 471. maddesinin uygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle söz konusu fıkra ve madde 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kurallar yönünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 471. maddenin bugünkü metninin sebebidir. Mahkeme, hükümlülere kendi işlerini görebilecek durumda olup olmadıkları değerlendirilmeden zorunlu olarak vasi atanmasını öngören 407. maddenin birinci fıkrasını Anayasa'nın 13, 20 ve 35. maddelerine aykırı bularak iptal etmiş; uygulanma imkânı kalmayan 471. maddeyi de 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca iptal etmiştir. İptal hükümleri kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girecekti; kanun koyucu bu süre dolmadan maddeyi 7499 sayılı Kanunla yeniden düzenlemiştir (TMK m. 407).
Hükümlülük nedeniyle kısıtlı eşin hapis hâli sona ermişse boşanma davasında vasiye yapılan tebligat geçersizdir; kısıtlılığın sürüp sürmediği araştırılmalıdır
Boşanma davasında davalı koca, özgürlüğü bağlayıcı ceza mahkûmiyeti nedeniyle kısıtlıydı. Dava dilekçesi ve diğer tebligatlar vasisinin adresine, bölge adliye mahkemesi kararı ve kadının temyiz dilekçesi ise kocanın adres kayıt sistemindeki adresine tebliğ edilmişti. Kocanın hapis hâlinin sona erip ermediğine ilişkin dosyada bilgi yoktu.
“Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkumiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis halinin sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. (TMK m. 471) Böyle bir durumda vasiye yapılan tebligat geçersiz olur. Davalı erkeğin hapis halinin sona erdiğine ilişkin dosya arasında bilgi ve belge bulunmamaktadır. O halde; davalı erkeğin kısıtlılık halinin devam edip etmediği araştırılarak, kısıtlılık hali sona ermiş ise; ilgili belgenin dosya arasına alınması, kısıtlılık hali devam ediyor ise; bölge adliye mahkemesi kararı ve davacı kadının temyiz dilekçesinin, erkeğin vasisine usulüne uygun olarak tebliği ile yasal temyiz süresi de beklenildikten sonra gönderilmek üzere dosyanın ilgili bölge adliye mahkemesine İADESİNE”
Ne anlama geliyor? Karar, 471. maddenin boşanma davalarındaki usul sonucunu gösterir. Hükümlülük nedeniyle kurulan vesayet hapis hâlinin sona ermesiyle kendiliğinden kalktığından, bu andan sonra vasiye yapılan tebligat sonuç doğurmaz; hapis hâli sürüyorsa ise tebligatın vasiye yapılması gerekir. Daire, kısıtlılığın devam edip etmediğinin araştırılmasını ve sonucuna göre bölge adliye mahkemesi kararı ile temyiz dilekçesinin usulüne uygun biçimde tebliğ edilmesini istemiştir.
Yargılama sırasında tahliye olan eşin vesayeti kendiliğinden kalktığından, onun adına vasinin yaptığı karar düzeltme başvurusu reddedilir
Boşanma davasında davalı kocaya hükümlülüğü nedeniyle vasi atanmıştı; koca yargılama sırasında tahliye oldu. Daire'nin onama kararı hem kocaya hem vasiye tebliğ edildi; karar düzeltme istemini koca değil vasi yaptı.
“Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkumiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis halinin sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar.(TMK m. 471) Gerçekleşen bu durum karşısında davalı erkek karar düzeltme talebinde bulunmadığından, davalı vasisinin karar düzeltme dilekçesinin reddine karar vermek gerekmiştir”
Ne anlama geliyor? Karar, tahliyeyle birlikte temsil yetkisinin kime geçtiğini gösterir. Vesayet hapis hâlinin sona ermesiyle kendiliğinden kalktığından, tahliye olan eş artık kendi işlemlerini kendisi yapar ve vasinin onun adına kanun yoluna başvurma yetkisi kalmaz. Daire, koca karar düzeltme isteminde bulunmadığından vasinin karar düzeltme dilekçesini reddetmiştir.
Denetimli serbestlikle tahliye edilen hükümlünün vesayeti kanun gereği sona erdiğinden temyiz dilekçesi vasiye değil kendisine tebliğ edilmelidir
Haksız eylemden doğan tazminat davasında davalı, hapis cezası nedeniyle kısıtlanmış ve kendisine vasi atanmıştı; daha sonra cezaevinden denetimli serbestlikle tahliye edildi ve başka bir hükümlülüğü bulunmuyordu. Bölge adliye mahkemesi kararı ve karşı tarafın temyiz dilekçesi davalıya değil vasiye tebliğ edildi.
“4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 471. maddesinde, özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayetin, hapis halinin sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkacağı düzenlenmiştir. Madde gerekçesinde de; özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûmiyet sebebine dayanan kısıtlılık halinin, kişinin hapis halinin sona ermesiyle yani cezasını çekmek veya şartlı salıverilme yoluyla cezaevinden çıkmasıyla birlikte kendiliğinden kalkacağı öngörülmüştür. Bu durumda, Bölge Adliye Mahkemesince 29/05/2019 tarihli istinaf kararı ile davacılar vekili tarafından sunulan 01/07/2019 tarihli temyiz dilekçesinin bizzat davalı asıla tebliğ edilmesi gerekirken vesayet yasa gereği kendiliğinden sona erdiği halde vasisi olarak ...'a tebliğ edilmesi usul ve yasaya uygun olmadığından”
Ne anlama geliyor? Karar, denetimli serbestlikle tahliyenin 471. madde bakımından hapis hâlini sona erdirdiğini kabul eder. Daire, maddenin gerekçesine de dayanarak kısıtlılığın kişinin cezasını çekmesi veya şartlı salıverilme yoluyla cezaevinden çıkmasıyla kendiliğinden kalktığını belirtmiş; vesayet kanun gereği sona erdiği hâlde tebligatın vasiye yapılmasını usule aykırı bularak dosyayı bölge adliye mahkemesine geri çevirmiştir.
Vasi atama davasında temyiz aşamasında hapis hâli sona ermişse vesayet kendiliğinden kalkar; karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmelidir
Hükümlüye vasi atanmasına ilişkin davada mahkeme vasi atadı; karar hükümlü tarafından temyiz edildi. Karar tarihinde kısıtlılık hâli devam ediyordu, ancak hükümlü daha sonra denetimli serbestlik müdürlüğüne sevk edilmişti.
“Her ne kadar karar tarihi itibariyle kısıtlının kısıtlılık hali devam etmekte ise de, dosya içerisindeki belgelere göre 14.04.2015 tarihinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğü'ne sevk edildiği ve temyiz incelemesinin yapıldığı tarih itibariyle kısıtlılık halinin sona erdiği anlaşılmaktadır. TMK'nun 471.maddesi "Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkumiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis halinin sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar." hükmünü içermektedir. Bu hüküm uyarınca, hapis hali sona ermekle vesayet kendiliğinden ortadan kalktığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. Hükmün bu nedenle bozulması gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, hapis hâlinin sona ermesinin derdest vasi atama davasına etkisini gösterir. Daire, temyiz incelemesinin yapıldığı tarih itibarıyla kısıtlılık hâlinin sona erdiğini, 471. madde uyarınca vesayet kendiliğinden kalktığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.
Denetimli serbestlik kararıyla hapis hâlinin sona erdiği ve vesayetin kendiliğinden kalktığı vesayet makamının ek kararıyla tespit edilebilir; bundan sonra kişi davayı kendisi takip eder
Tapu iptali ve tescil davasında taraflardan biri hükümlülüğü nedeniyle vesayet altındaydı. Bozmadan sonra vesayet hâlinin devam edip etmediği araştırıldı. Sulh hukuk mahkemesi, hükümlü hakkında denetimli serbestlik kararı verildiği tarihte hapis hâlinin sona erdiğini ve vesayetin kendiliğinden kalktığını ek kararla tespit etmişti; hükümlü daha sonra kendisi vekil tayin etti.
“Bozmadan sonra davalı-birleştirilen davada davacı ...'in vesayet halinin devam edip etmediği araştırılmış, Fethiye 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin 23.10.2020 tarihli ve 2013/406 Esas, 2013/676 Karar sayılı ek kararı ile hükümlü ... hakkında 03.10.2019 tarihinde denetimli serbestlik kararı verildiği ve hapis halinin bu tarih itibarıyla sona ermesi nedeniyle TMK'nın 471 inci maddesi uyarınca vesayet halinin kendiliğinden sona erdiğinin tespitine karar verildiği, davalının 27.07.2021 tarihinde vekaletname verdiği vekil ile kendisini temsil ettirdiği, böylelikle yargılama sırasında taraf teşkilinin sağlandığı görülmüştür.”
Ne anlama geliyor? Karar, vesayetin kendiliğinden sona erdiğinin vesayet makamınca tespit edilebileceğini gösterir. Vesayet makamı, denetimli serbestlik kararı tarihinden itibaren vesayetin 471. madde uyarınca kendiliğinden sona erdiğini tespit etmiş; Daire, hükümlünün bundan sonra verdiği vekaletnameyle kendisini temsil ettirmesiyle taraf teşkilinin sağlandığını kabul etmiştir.
Madde gerekçesi
Madde 471- Yürürlükteki Kanunun 415 inci maddesini karşılamaktadır. Madde anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmış, yürürlükteki maddenin ikinci cümlesi çıkarılmıştır. Yürürlükteki maddenin birinci cümlesini karşılayan, yeni düzenlemede, özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûmiyet sebebine dayanan kısıtlılık hâlinin, kişinin hapis hâlinin sona ermesiyle yani cezasını çekmek veya şartlı salıverilme yoluyla cezaevinden çıkmasıyla birlikte kendiliğinden kalkacağı öngörülmüştür. Yürürlükteki 415 inci maddenin yeni düzenlemeye alınmayan ikinci cümlesi geçici veya şartlı olarak salıverilmenin vesayet hâlini ortadan kaldırmayacağını öngörmektedir. Bu hüküm iki açıdan isabetli değildir. Öncelikle, bir kişinin şartla olsa bile salıverilmesine rağmen, kısıtlılık hâlinin devam ettiğini ve dolayısıyla fiil ehliyetinin tam olmadığını kabul etmek bir çelişkidir. Kişi salıverildiği yani özgür kılındığı hâlde, vesayet hâlinin devam ettiğini kabul etmek özgürlüğü bir başka açıdan kısıtlamaktır. Kişi salıverildiği hâlde vesayet hâlinin hâlâ devam ettiği kabul edilecek olursa, bundan haberdar olmayan iyiniyetli üçüncü kişiler bu hüküm dolayısıyla mağdur olabileceklerdir. Şartla salıverilmesine rağmen, bunu gizleyerek iyiniyetli üçüncü kişilerle hukukî işlem yapan kişinin, bu işlemi kendi yararına görmediği durumda “kısıtlılık hâlinin devam ettiği” iddiasıyla hukukî işlemin ehliyetsizlik nedeniyle iptalini istemesi haksız sonuçlar doğurabilecektir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 153-154Bu gerekçe maddenin ilk metnine aittir. Tasarının 471. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 475). Maddenin bugünkü metni ise 7499 sayılı Kanunun 8. maddesiyle getirilmiştir; bu değişikliğin gerekçesi aşağıdadır.
Madde 8- Maddeyle, 4721 sayılı Kanunun 471 inci maddesi değiştirilmektedir. Madde, Anayasa Mahkemesinin 22/3/2023 tarihli ve E: 2022/105; K: 2023/54 sayılı kararıyla 407 nci maddeyle birlikte iptal edilmiştir. Teklifle söz konusu 407 nci madde, iptal gerekçeleri dikkate alınarak yeniden düzenlenmektedir. 407 nci maddede yapılması öngörülen düzenlemelere bağlı olarak hükümlülerde vesayetin sona ermesi halleri bu maddeyle yeniden düzenlenmektedir. Maddenin birinci fıkrasında, özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayetin, hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkacağı hükme bağlanmaktadır. Maddenin ikinci fıkrasında ise, hapis hâlinin devamı süresince vesayetin sona erdirilebileceği haller düzenlenmiştir. Buna göre, toplam beş yıldan az olan hapis cezasının infazına bağlı olarak verilen kısıtlama kararları bakımından kişinin isteminin bulunması; toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazına bağlı olarak verilen kısıtlama kararları bakımından ise kişinin talebi üzerine kişiliğinin veya malvarlığının korunması sebebinin ortadan kalkması hâlinde vesayet sona erdirilebilecektir.
Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 659 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 109 (28. Dönem), s. 12Adalet Komisyonu, Teklifin çerçeve 1 ilâ 13. maddelerini, dolayısıyla 471. maddeyi değiştiren 8. maddeyi aynen kabul etmiştir (S. Sayısı 109, s. 38); Teklif metni ile Komisyon metni aynıdır (s. 123-124).
Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis hâlinin sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar.
TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 475743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 415. maddeydi; madde "Mahkûmlar hakkında" kenar başlığını taşıyordu.
Hürriyeti salip bir cezaya mahküm olan kimse üzerindeki vesayet, hapsin hitamiyle nihayet bulur. Muvakkaten veya bir şart ile serbest bırakılmış olan mahpus vesayet altında kalır.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 415 | 4721 m. 471 (ilk metin) | 4721 m. 471 (bugünkü metin) | |
|---|---|---|---|
| Kendiliğinden sona erme | Hapsin sona ermesiyle | Hapis hâlinin sona ermesiyle | Hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle |
| Geçici veya şartlı salıverilme | Vesayet devam eder | Bu cümle çıkarıldı | Düzenlenmemiş |
| Hapis sürerken sona erdirme | Yok | Yok | İstem veya talep üzerine, beş yıl sınırına göre |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde ilk metniyle yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
| 22.03.2023 | 407. maddenin birinci fıkrasının iptali nedeniyle madde de iptal edildi; iptal hükmü yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girecekti | AYM, E. 2022/105, K. 2023/54, 22.03.2023, RG 23.06.2023, sayı 32230 |
| 12.03.2024 | Madde yeniden yazıldı ve yayım tarihinde yürürlüğe girdi | 7499 s. K. m. 8, RG 12.03.2024, sayı 32487 |
Madde 2024'te değiştirilmiştir. Maddenin ilk metni Tasarıdaki gibi, bugünkü metni Teklifteki gibi kabul edilmiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 407: Özgürlüğü bağlayıcı ceza.
- TMK m. 470: Küçüklerde vesayetin sona ermesi.
- TMK m. 472: Diğer kısıtlılarda vesayetin kaldırılması.
- TMK m. 462: Vesayet makamının izni.
- TMK m. 489: Kesin hesap.
- TMK m. 491: Vasinin görevine son verilmesi.
Hükümlü bir yakınınızın vesayeti, tahliyeden sonra vesayetin sona ermesi, boşanma davasında hükümlü eşin temsili ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 471 ne diyor?
Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayetin, hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkacağını ve hapis sürerken maddede sayılan şartlarla sona erdirilebileceğini düzenler.
Tahliye olan hükümlünün vesayeti kendiliğinden biter mi?
Evet; hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle vesayet kendiliğinden ortadan kalkar (TMK m. 471/1).
Denetimli serbestlikle tahliye vesayeti sona erdirir mi?
Denetimli serbestlikle tahliye edilen davalının hapis hâlinin sona erdiği ve vesayetin kendiliğinden kalktığı kabul edilmiştir (Yargıtay 4. HD, 2019/2582 E., 2020/4211 K., 07.12.2020).
Hapis devam ederken vesayet sona erdirilebilir mi?
Evet; 2024'ten beri toplam beş yıldan az hapis cezalarında kişinin istemiyle, beş yıl veya daha fazla hapis cezalarında ise kişinin talebi üzerine korunma sebebi ortadan kalkmışsa (TMK m. 471/2).
İstemle kısıtlılığı sona erdirilen hükümlü davayı kendisi açabilir mi?
Evet; böyle bir davacının dava tarihinde davayı takip ehliyeti bulunduğu ve ceza infaz kurumunda kendisine yapılan tebligatın geçerli olduğu kabul edilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2026/223 E., 2026/2553 K., 29.04.2026).
Tahliyeden sonra vasiye yapılan tebligat geçerli mi?
Hayır; hapis hâli sona ermişse vasiye yapılan tebligat geçersizdir (Yargıtay 2. HD, 2021/1927 E., 2021/4163 K., 31.05.2021).
Tahliye olan eş adına vasi kanun yoluna başvurabilir mi?
Hayır; tahliye olan kocanın adına vasinin yaptığı karar düzeltme başvurusu reddedilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2019/8571 E., 2020/247 K., 16.01.2020).
Anayasa Mahkemesi bu maddeyi iptal etti mi?
Evet; ilk metin 407. maddenin birinci fıkrasıyla birlikte iptal edilmiş (AYM, E. 2022/105, K. 2023/54, 22.03.2023), madde 12.03.2024'te 7499 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir.
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 415. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Evet; 7499 sayılı Kanunun 8. maddesiyle 12.03.2024'te yeniden yazılmıştır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 407, 462, 470, 471, 472, 489, 491
- 7499 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m. 8, 40
- 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m. 43
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 415 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 471 gerekçesi s. 153-154, Tasarı ve Komisyon metni s. 475
- Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 659 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 109 (28. Dönem), m. 8 gerekçesi s. 12, Komisyon kararı s. 38, Teklif ve Komisyon metni s. 123-124
- Anayasa Mahkemesi, E. 2022/105, K. 2023/54, 22.03.2023
- Yargıtay HGK, 2024/766 E., 2025/751 K., 26.11.2025
- Yargıtay 2. HD, 2021/1927 E., 2021/4163 K., 31.05.2021
- Yargıtay 2. HD, 2019/8571 E., 2020/247 K., 16.01.2020
- Yargıtay 1. HD, 2022/5652 E., 2024/1459 K., 22.02.2024
- Yargıtay 3. HD, 2026/223 E., 2026/2553 K., 29.04.2026
- Yargıtay 4. HD, 2022/3327 E., 2025/8513 K., 26.05.2025
- Yargıtay 4. HD, 2019/2582 E., 2020/4211 K., 07.12.2020
- Yargıtay 4. HD, 2018/5319 E., 2019/5052 K., 06.11.2019
- Yargıtay 8. HD, 2017/7488 E., 2017/16267 K., 06.12.2017
- Yargıtay 11. HD, 2024/1176 E., 2025/305 K., 21.01.2025