TMK 433, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında yetkili vesayet makamını belirler. Kuruma yerleştirme veya alıkoymaya karar verme yetkisi, kural olarak ilgilinin yerleşim yeri vesayet makamına; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise ilgilinin bulunduğu yer vesayet makamına aittir. Yerleştirme veya alıkoymaya karar veren vesayet makamı kurumdan çıkarmaya da yetkilidir. Yargıtay'ın yargı yeri belirleme kararlarında, koruma kararlarında önemli olanın en seri şekilde karar vermek olduğu gözetilerek istemin ilk ulaştığı mahkemenin yetkili sayıldığı görülmektedir (Yargıtay 5. HD, 2022/2933 E., 2022/3160 K., 28.02.2022); bazı kararlarda ise yetki ilgilinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yere göre belirlenmiştir (Yargıtay 20. HD, 2015/2114 E., 2015/3617 K., 06.05.2015). Gerekçeye göre madde İsviçre Medeni Kanunu'nun 397b maddesinden kısmen değiştirilerek alınmış; kanton sistemine özgü fıkrası alınmamıştır.
- Yerleşim yeri
- Bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer (TMK m. 19).
- Bulunduğu yer
- İlgilinin karar anında fiilen bulunduğu yer; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yetkiyi belirler.
- Gecikmesinde sakınca bulunan hâl
- Kararın beklenmesinin kişi veya çevresi için zarar doğurabileceği acele durum.
- Kurumdan çıkarma
- Koruma amacıyla kuruma yerleştirilen kişinin özgürlüğünün geri verilmesi.
- Yargı yeri belirlenmesi
- İki mahkemenin birbirine karşı yetkisizlik kararı vermesi üzerine yetkili mahkemenin üst mahkemece belirlenmesi.
TMK 433 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | İlgilinin yerleşim yeri vesayet makamı | TMK m. 433/1 |
| Acele hâl | Gecikmesinde sakınca varsa bulunduğu yer vesayet makamı | TMK m. 433/1 |
| Kurumdan çıkarma | Yerleştirme veya alıkoymaya karar veren vesayet makamı | TMK m. 433/2 |
| Vesayet makamı | Sulh hukuk mahkemesi | TMK m. 397 |
| Kısıtlının yerleşim yeri | Bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yer | TMK m. 21 |
| Yerleşim yeri değişikliği | Vesayet makamının iznine bağlı | TMK m. 412 |
| Kaynak | İsviçre Medeni Kanunu m. 397b | Gerekçe, s. 145 |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medeni Kanunu'nun 397b maddesinden kısmen değiştirilerek alınmıştır; kaynak madde üç fıkralıdır ve ikinci fıkrası kanton sistemine ilişkin bir yetki kuralı getirdiğinden alınmamıştır. Gerekçe, birinci fıkrada kural olarak ilgilinin yerleşim yeri vesayet makamlarının yetkili olduğunu, gecikmede sakınca bulunan hâllerde ise ilgilinin bulunduğu yerdeki vesayet makamlarının da karar yetkisine sahip olduğunu; ikinci fıkrada yerleştirme veya alıkoymaya yetkili vesayet makamının kurumdan çıkarmaya da yetkili olduğunu açıklar. Tasarının 433. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 465).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, yetki kuralında iki seçenek bulunmasıdır: kural olarak yerleşim yeri, acele hâllerde bulunulan yer. İkinci nokta, Yargıtay'ın yetki uyuşmazlıklarında koruma kararlarının ivedi niteliğini gözeterek istemin ilk ulaştığı mahkemeyi yetkili saydığı kararlarının bulunmasıdır (Yargıtay 5. HD, 2022/14061 E., 2022/16949 K., 28.11.2022). Üçüncü nokta, kişi daha önce kısıtlanmışsa yerleşim yerinin bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yer olması ve yerleşim yeri değişikliğine izin verilmemişse vesayet dosyasını yürüten mahkemenin yetkili sayılmasıdır (Yargıtay 5. HD, 2023/4694 E., 2023/6094 K., 12.06.2023).
Yerleşim yeri ve bulunulan yer
- Kural: İlgilinin yerleşim yeri vesayet makamı.
- İstisna: Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bulunduğu yer vesayet makamı.
- Makam: Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi.
433. maddenin birinci fıkrası, koruma amacıyla kuruma yerleştirme veya alıkoyma kararında yetkiyi iki bağlama noktasına dayandırır. Kural olarak ilgilinin yerleşim yeri vesayet makamı yetkilidir; yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise ilgilinin bulunduğu yer vesayet makamı da karar verebilir. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (TMK m. 397). Gerekçeye göre kaynak İsviçre hükmünün kanton sistemine özgü ikinci fıkrası Kanun'a alınmamıştır.
Yargıtay, tedavisi istenen kişinin adres kaydı yerine sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerleşim yerindeki mahkemeyi yetkili saymış (Yargıtay 20. HD, 2015/2114 E., 2015/3617 K., 06.05.2015); geçici olarak başka bir ilçede bulunulmasının yerleşim yerini değiştirmediğini ve daimi ikamet adresi ile adres kaydının birlikte değerlendirileceğini belirtmiştir (Yargıtay 20. HD, 2015/16860 E., 2016/2158 K., 23.02.2016). Adres kaydı, adres araştırma tutanağı ve tebligat parçası birlikte değerlendirilerek yerleşim yerinin belirlendiği (Yargıtay 17. HD, 2014/19939 E., 2014/19688 K., 25.12.2014), kayıtlı adres bulunmadığında bilinen son adresin ve yurt içi ikametgâh adresinin esas alındığı kararlar da vardır (Yargıtay 5. HD, 2021/4392 E., 2021/8840 K., 14.06.2021).
İvedilik ve istemin ilk ulaştığı mahkeme
- Ölçüt: Koruma kararlarında en seri şekilde karar verilmesi.
- Sonuç: Yetki uyuşmazlığında istemin ilk ulaştığı mahkeme yetkili sayılabilir.
- Dayanak: Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bulunulan yer mahkemesinin de yetkili olması.
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması kişi hürriyetine doğrudan dokunan bir önlemdir; hâkim, ilgili kişiyi dinler, tahkikatı tamamlar ve gecikmeksizin en geç iki gün içinde kararını verir (TMK m. 437). Yargıtay'ın 2022 ve 2023 tarihli bazı yargı yeri belirleme kararlarında, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında önemli olanın en seri şekilde karar vermek olduğu gözetilerek istemin ilk ulaştığı mahkeme yetkili sayılmıştır (Yargıtay 5. HD, 2022/2933 E., 2022/3160 K., 28.02.2022; Yargıtay 5. HD, 2022/14061 E., 2022/16949 K., 28.11.2022; Yargıtay 5. HD, 2022/14443 E., 2023/22 K., 09.01.2023). Aynı dönemde yetkiyi kolluk araştırmasıyla belirlenen yerleşim yerine göre tayin eden kararlar da bulunmaktadır (Yargıtay 5. HD, 2023/7873 E., 2023/10360 K., 06.11.2023).
Kısıtlılar ve yerleşim yeri izni
- Kısıtlının yerleşim yeri: Bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yer.
- İzin: Vesayet makamının izni olmadıkça yerleşim yeri değiştirilemez.
- Sonuç: İzin yoksa vesayet dosyasını yürüten mahkeme yetkilidir.
Vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri, bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir (TMK m. 21). Vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez; yerleşim yeri değişirse yetki yeni vesayet dairelerine geçer (TMK m. 412). Yargıtay, kısıtlı kişi hakkında koruma kararı istendiğinde, yerleşim yeri değişikliğine izin verilmemişse vesayet dosyasını yürüten mahkemenin yetkili olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 5. HD, 2023/4694 E., 2023/6094 K., 12.06.2023; Yargıtay 5. HD, 2021/11536 E., 2021/12672 K., 08.11.2021; Yargıtay 5. HD, 2021/535 E., 2021/3431 K., 15.03.2021). Kısıtlı bir kişinin kuruma yerleştirilmesi hâlinde bulunduğu yer vesayet makamının durumu yerleşim yeri vesayet makamına bildirme yükümlülüğü ayrıca düzenlenmiştir (TMK m. 434).
Kurumdan çıkarma ve yetkinin sürekliliği
- Kurumdan çıkarma: Yerleştirme veya alıkoymaya karar veren vesayet makamı yetkilidir.
- Takip: Koruma dosyası vesayet dosyası gibi takip altında tutulmaz.
- Bağlayıcılık: Yargı yeri belirleme kararı mahkemeleri bağlar.
Maddenin ikinci fıkrasına göre yerleştirme veya alıkoymaya karar veren vesayet makamı kurumdan çıkarmaya da yetkilidir; kişi durumu elverir elvermez kurumdan çıkarılır (TMK m. 432). Yargıtay, koruma kararının kesinleşmesiyle dava esasının kapandığını ve talebin vesayetle ilgisi bulunmadığından dosyanın takip altında tutulmasının gerekmediğini, bu nedenle sonradan ek kararla yetkisizlik verilip dosyanın gönderilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2018/11741 E., 2018/18466 K., 12.11.2018). Daha önce verilmiş yargı yeri belirleme kararının mahkemeleri bağladığı ve aynı uyuşmazlıkta yeniden yetkisizlik kararı verilemeyeceği de kabul edilmiştir (Yargıtay 20. HD, 2017/6570 E., 2017/4683 K., 29.05.2017).
Bir yakınınız hakkında acil bir koruma istemi söz konusuysa, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kişinin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinin de yetkili olduğunu göz önünde tutun (TMK m. 433). Kişi daha önce kısıtlanmışsa, istemi vesayet dosyasını yürüten sulh hukuk mahkemesine yapın; yerleşim yeri değişikliği için vesayet makamının izni gerekir (TMK m. 412). Kurumdan çıkarılma isteyecekseniz, başvuruyu yerleştirme kararını veren vesayet makamına yapın.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 433. maddedeki yetki kuralını ivedilik, yerleşim yerinin belirlenmesi ve kısıtlılar yönünden gösteren kararlardan seçilmiştir. Kararların önemli bir bölümü yargı yeri belirleme kararlarıdır ve ilgililerin sağlık bilgilerine yer verilmeden özetlenmiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında önemli olan en seri şekilde karar verilmesidir; yetki uyuşmazlığında istemin ilk ulaştığı mahkeme yetkili sayılır
Tedavi amaçlı kişisel koruma kararı istendi. İstemin ilk ulaştığı sulh hukuk mahkemesi, kolluk yazısında bildirilen başka ildeki adres nedeniyle yetkisizlik kararı verdi; dosyanın gönderildiği mahkeme ise bu tür istemlerde yetki gözetilmeksizin derhal değerlendirme yapılması gerektiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“Türk Medenî Kanunu'nun 433/1. maddesi gereğince yerleştirme veya alıkoymaya karar verme yetkisi, ilgilinin yerleşim yeri veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bulunduğu yer vesayet makamına ait olduğu ve anılan Kanun'un 432 vd. maddelerinde düzenlenen koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasına karar verilmesinde önemli olan en seri şekilde karar vermek olduğundan, uyuşmazlığın, ilk olarak intikal ettiği mahkeme olan Diyarbakır 2.Sulh Hukuk Mahkemesi'nde çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 433. maddenin birinci fıkrasındaki yetki kuralının koruma kararlarının ivedi niteliğiyle birlikte yorumlandığını gösterir. Daire, yerleştirme veya alıkoymaya karar verme yetkisinin ilgilinin yerleşim yeri veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bulunduğu yer vesayet makamına ait olduğunu hatırlatmış; koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında önemli olanın en seri şekilde karar vermek olduğunu belirterek istemin ilk ulaştığı mahkemeyi yargı yeri olarak belirlemiştir.
İlgilinin başka bir yere taşındığı ileri sürülse de koruma kararı istemi ivedilik gereği ilk ulaştığı mahkemede sonuçlandırılır
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması istendi. İlk mahkeme, ilgilinin başka bir ildeki yakınının yanına taşındığı bildirildiği için yetkisizlik kararı verdi; dosyanın gönderildiği mahkeme ise kolluk araştırmasında ilgilinin ilk mahkemenin bulunduğu yerde olduğunun tespit edildiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“Türk Medeni Kanunu'nun 432 vd. maddelerinde düzenlenen koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasına karar verilmesinde önemli olan en seri şekilde karar vermek olduğundan, uyuşmazlığın, ilk olarak intikal ettiği mahkeme olan Bursa 8. Sulh Hukuk Mahkemesi'nde çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, adres bilgilerinin değişken olduğu durumlarda ivedilik ölçütünün uygulanmasını gösterir. Daire, ilgilinin taşındığına ilişkin beyanlar ile kolluk araştırmasının birbirini tutmadığı bir dosyada adres tespitine dayanmak yerine, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında önemli olanın en seri şekilde karar vermek olduğunu gözetmiş ve istemin ilk ulaştığı mahkemeyi yargı yeri olarak belirlemiştir.
Yetkiyi, tedavisi istenen kişinin adres kaydı değil sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerleşim yeri belirler
Bir kurum, bir kişinin tedavi ettirilmesini istedi. İlk mahkeme kişinin MERNİS adresine göre, diğer mahkeme ise zabıta araştırmasına göre kişinin başka bir yerde oturduğu gerekçesiyle ayrı ayrı yetkisizlik kararı verdi.
“Yukarıda zikredilen bu yasal düzenlemeler karşısında, tedavisi istenen ...'ün sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerleşim yeri "..." olduğundan, yetkili mahkeme, ... Sulh Hukuk Mahkemesidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 433. maddedeki yerleşim yeri kuralının nasıl uygulandığını gösterir. Daire, 432 ve 433. maddeler ile yerleşim yerini bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer olarak tanımlayan 19. maddeyi birlikte aktarmış; tedavisi istenen kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesini yetkili saymıştır.
Geçici olarak başka bir ilçede bulunulması yerleşim yerini değiştirmez; daimi ikamet adresi ve adres kaydı birlikte değerlendirilir
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması istendi. Bir mahkeme kolluk araştırmasına göre kişinin başka bir ilçede oturduğu, diğer mahkeme ise kişinin o ilçede oturmadığı gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“İlçe Jandarma Komutanlığının 10.11.2015 tarihli cevabi yazısından kısıtlı adayının ... ilçesinde geçici olarak ikamet ettiği, daimi ikamet adresinin ".../..." olduğu ve bu adresin aynı zamanda kısıtlı adayının adres kayıt sisteminde kayıtlı adresi de olduğu anlaşıldığından uyuşmazlığın ... 3. Sulh Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kişinin geçici olarak bulunduğu yer ile yerleşim yeri arasındaki ayrımı gösterir. Daire, kişinin bir ilçede geçici olarak ikamet ettiğini, daimi ikamet adresinin ise adres kayıt sisteminde de kayıtlı olan başka bir yer olduğunu belirleyerek yetkiyi daimi ikamet adresine göre tayin etmiştir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise ilgilinin bulunduğu yer vesayet makamı da yetkilidir.
Kısıtlı adayının yerleşim yeri adres kaydı, adres araştırma tutanağı ve tebligat birlikte değerlendirilerek belirlenir
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması istemi üzerine bir asliye hukuk mahkemesi görevsizlik, iki sulh hukuk mahkemesi ise ayrı ayrı yetkisizlik kararı verdi; dosya yargı yerinin belirlenmesi için gönderildi.
“Dosya kapsamından, kısıtlı adayının, tescil tarihi 14.04.2014 olan, adrese dayalı nüfus kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresine, adres araştırma tutanağına ve 05.09.2014 tarihli tebligat parçasına göre, " ..." adresinde ikamet ettiği anlaşılmıştır. Bu durumda, uyuşmazlığın, ... Sulh Hukuk Mahkemesinde çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yerleşim yerinin belirlenmesinde kullanılan delilleri gösterir. Daire, vesayet işlerinde yetkinin kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairesine ait olduğunu öngören 411. madde ile 19. maddeyi aktarmış; adrese dayalı nüfus kayıt sistemindeki adres, adres araştırma tutanağı ve tebligat parçası birlikte değerlendirilerek belirlenen yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir (TMK m. 411).
Kişinin kayıtlı yerleşim yeri adresi bulunmuyorsa bilinen son adresi ve yurt içi ikametgâh adresi esas alınır
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması istendi. Bir mahkeme kolluk tutanağına göre kişinin bulunduğu adresten ayrıldığı ve başka bir ilde kaydı olduğu, diğer mahkeme ise kişinin güncel adres kaydının boş olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“Dosya kapsamından, kısıtlı adayı ...'ın mernis adresinin boş olduğu, yerleşim yeri adresinin bulunmadığı, bilinen son adresinin ve yurtiçi ikametgah adresinin ise Ezine/... olduğu anlaşıldığından, uyuşmazlığın...Sulh Hukuk Mahkemesinde çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, adres kaydı bulunmayan kişiler bakımından yetkinin belirlenmesini gösterir. Daire, kısıtlı adayının kayıtlı bir yerleşim yeri adresinin bulunmadığını, bilinen son adresi ile yurt içi ikametgâh adresinin aynı ilçede olduğunu tespit ederek bu yerdeki sulh hukuk mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir.
Kısıtlı kişi hakkında koruma kararı isteminde, yerleşim yeri değişikliğine izin verilmemişse vesayet dosyasını yürüten vesayet makamı yetkilidir
Kısıtlanarak kendisine vasi atanmış bir kişinin vasisi, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasını istedi. Vesayet makamı, kısıtlının başka bir ilçedeki adresini gerekçe göstererek yetkisizlik kararı verdi; dosyanın gönderildiği mahkeme de vasinin yerleşim yeri değişikliği talebi bulunmadığı gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“Kısıtlının yerleşim yeri değişikliğine izin verilmesine ilişkin vesayet makamı olan Kalkandere Sulh Hukuk Mahkemesince 4721 sayılı Kanun'un 412 nci maddesinin birinci fıkrasına göre verilmiş bir izin kararı olmadığından konu ile ilgili karar vermekte Kalkandere Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kısıtlılar bakımından 433. maddedeki yerleşim yeri kuralının 21 ve 412. maddelerle birlikte uygulanmasını gösterir. Vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir ve vesayet makamının izni olmadıkça yerleşim yeri değiştirilemez (TMK m. 412). Daire, izin kararı bulunmadığından koruma istemi hakkında karar vermeye vesayet dosyasını yürüten mahkemenin yetkili olduğunu kabul etmiştir.
Daha önce vesayet altına alınmış kişi için koruma kararı isteminde, yerleşim yeri değişikliğine izin yoksa vesayet dosyasını takip eden mahkeme yetkilidir
Daha önce vesayet altına alınmış bir kişi hakkında koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması istendi. Bir mahkeme kolluk araştırmasında kişinin başka bir köyde çalıştığının belirlenmesi, diğer mahkeme ise kişinin ve vasinin kayıtlı adresleri nedeniyle yetkisizlik kararı verdi.
“Dosya kapsamından, her ne kadar kısıtlının yerleşim yerinin ".../..." olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmişse de kısıtlının daha önce ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 2020/421 Esas, 2021/87 Karar sayılı kararıyla vesayet altına alındığı ve bu mahkemece takip edildiği, kısıtlının yerleşim yeri değişikliğiyle ilgili olarak vesayet makamının izni bulunmadığı anlaşıldığına göre uyuşmazlığın ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nde çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vesayet altındaki kişinin fiilen başka bir yerde bulunmasının yetkiyi kendiliğinden değiştirmediğini gösterir. Daire, kişinin daha önce vesayet altına alındığını ve vesayetin aynı mahkemece takip edildiğini, yerleşim yeri değişikliğine vesayet makamının izin vermediğini tespit ederek bu mahkemeyi yargı yeri olarak belirlemiştir.
Yargıtay'ın verdiği yargı yeri belirleme kararı mahkemeleri bağlar; aynı uyuşmazlıkta yeniden yetkisizlik kararı verilemez
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması istemiyle ilgili dosyada iki sulh hukuk mahkemesinin karşılıklı yetkisizlik kararları üzerine Yargıtay daha önce yetkili mahkemeyi belirlemişti. Buna rağmen dosya yeniden yetkisizlik kararıyla gönderildi.
“Dairemizce verilen merci tayini kararının mahkemeleri bağlayıcılığı özelliği vardır. O halde, uyuşmazlığın ... Sulh Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yetki uyuşmazlığının bir kez çözülmesinden sonra doğan bağlayıcılığı gösterir. Daire, göreve ve yetkiye ilişkin kesinleşen kararların davaya ondan sonra bakacak mahkemeyi bağladığını hatırlatmış ve daha önce verdiği yargı yeri belirleme kararıyla yetkili sayılan mahkemenin uyuşmazlığı sonuçlandırması gerektiğini belirtmiştir.
Koruma kararı kesinleştikten sonra dosya takip altında tutulmaz; kişinin sonradan başka yerde oturması nedeniyle ek kararla yetkisizlik verilemez
Bir kamu görevlisinin ihbarı üzerine bir kişinin 432. madde uyarınca bir kuruma yerleştirilmesine karar verildi ve karar itiraz ile temyiz aşamalarından geçerek kesinleşti. Aradan zaman geçtikten sonra mahkeme ek kararla, kişinin başka bir ilde oturduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“Eldeki davada talebin vesayet ile ilgisi bulunmadığından, koruma amacıyla özgürlüğünün kısıtlanması istenen kişinin dosyasının takip altında tutulması gerekmez. Buna göre, takip altında tutulmayan dosya hakkında mahkemece yetkisizlik kararı verilerek dosyanın gönderilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 433. maddedeki yetkinin koruma kararının verildiği ana göre belirlendiğini ve kesinleşmeden sonra dosyanın vesayet dosyası gibi yürütülmediğini gösterir. Daire, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması isteminin vesayetle ilgisi bulunmadığını, kararın kesinleşmesiyle dava esasının kapandığını ve dosyanın takip altında tutulması gerekmediğini belirterek ek kararla verilen yetkisizlik kararını bozmuştur. Kurumdan çıkarmaya ise yerleştirme veya alıkoymaya karar veren vesayet makamı yetkilidir (TMK m. 433/2).
Madde gerekçesi
Madde 433- Madde İsviçre Medenî Kanununun yeni 397 b maddesinden kısmen değiştirilmek suretiyle alınmıştır. Bu madde üç fıkra hâlinde olup, ikinci fıkrası Kantonal sistemle ilgili yetki kuralı getirdiğinden alınmamıştır. Birinci fıkrada kural olarak yerleştirme veya alıkoymaya, ilgilinin yerleşim yeri vesayet makamlarının yetkili olduğu belirtilmekte, ancak gecikmede sakınca bulunan hâllerde ilgilinin bulunduğu yerdeki vesayet makamlarının da karar yetkisine sahip olduğu ifade edilmektedir. Maddenin ikinci fıkrasında yerleştirmeye veya alıkoymaya yetkili vesayet makamının kurumdan çıkarmaya da yetkili olduğu belirtilmektedir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 145Tasarının 433. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 465).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da bu maddenin karşılığı yoktu. Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasına ilişkin ayırım, gerekçeye göre İsviçre Medeni Kanunu'nda 1 Ocak 1981'de yürürlüğe giren düzenlemeden esinlenerek 4721 sayılı Kanun'la getirilmiştir.
| 743 sayılı Kanun dönemi | 4721 sayılı Kanun m. 433 | |
|---|---|---|
| Yetki kuralı | Koruma amacıyla kuruma yerleştirmeye ilişkin özel yetki kuralı yoktu | Yerleşim yeri; acele hâllerde bulunulan yer |
| Kurumdan çıkarma | Düzenleme yoktu | Yerleştirme kararını veren vesayet makamı |
| Kaynak | Yok | İsviçre Medeni Kanunu m. 397b (kısmen) |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 433. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 432: Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasının koşulları.
- TMK m. 434: Bildirim yükümlülüğü.
- TMK m. 435: İtiraz.
- TMK m. 411: Vesayet işlerinde yetki.
- TMK m. 412: Yerleşim yerinin değişmesi.
- TMK m. 397: Kamu vesayeti.
Bir yakınınız hakkında koruma kararı, vasi atanması, boşanma davasında vesayet veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 433 ne diyor?
Koruma amacıyla kuruma yerleştirme veya alıkoymaya karar verme yetkisinin ilgilinin yerleşim yeri veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bulunduğu yer vesayet makamına ait olduğunu ve kararı veren makamın kurumdan çıkarmaya da yetkili olduğunu düzenler.
Koruma kararını hangi mahkeme verir?
Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
Hangi yerdeki mahkemeye başvurulur?
Kural olarak ilgilinin yerleşim yeri; acele hâllerde ilgilinin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine.
İki mahkeme birbirine yetkisizlik kararı verirse ne olur?
Yargı yeri üst mahkemece belirlenir; bazı kararlarda koruma kararlarının ivediliği gözetilerek istemin ilk ulaştığı mahkeme yetkili sayılmıştır (Yargıtay 5. HD, 2022/2933 E., 2022/3160 K., 28.02.2022).
Yerleşim yeri nasıl belirlenir?
Kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer esas alınır; geçici olarak başka yerde bulunmak yerleşim yerini değiştirmez (Yargıtay 20. HD, 2015/16860 E., 2016/2158 K., 23.02.2016).
Kısıtlı kişi için hangi mahkeme yetkilidir?
Yerleşim yeri değişikliğine izin verilmemişse vesayet dosyasını yürüten mahkeme (Yargıtay 5. HD, 2023/4694 E., 2023/6094 K., 12.06.2023).
Kurumdan çıkarma kararını kim verir?
Yerleştirme veya alıkoymaya karar veren vesayet makamı (TMK m. 433/2).
Koruma kararı verildikten sonra dosya başka mahkemeye gönderilebilir mi?
Kesinleşen koruma kararından sonra dosya takip altında tutulmadığından ek kararla yetkisizlik verilerek gönderilmesi doğru bulunmamıştır (Yargıtay 8. HD, 2018/11741 E., 2018/18466 K., 12.11.2018).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Hayır; madde 4721 sayılı Kanun'la getirilmiştir.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 19, 21, 397, 411, 412, 432, 433, 434, 437
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi (mülga; karşılığı yok)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 433 gerekçesi s. 145, Tasarı ve Komisyon metni s. 465
- Yargıtay 5. HD, 2023/7873 E., 2023/10360 K., 06.11.2023
- Yargıtay 5. HD, 2023/4694 E., 2023/6094 K., 12.06.2023
- Yargıtay 5. HD, 2022/14443 E., 2023/22 K., 09.01.2023
- Yargıtay 5. HD, 2022/14061 E., 2022/16949 K., 28.11.2022
- Yargıtay 5. HD, 2022/2933 E., 2022/3160 K., 28.02.2022
- Yargıtay 5. HD, 2021/11536 E., 2021/12672 K., 08.11.2021
- Yargıtay 5. HD, 2021/4392 E., 2021/8840 K., 14.06.2021
- Yargıtay 5. HD, 2021/535 E., 2021/3431 K., 15.03.2021
- Yargıtay 8. HD, 2018/11741 E., 2018/18466 K., 12.11.2018
- Yargıtay 17. HD, 2014/19939 E., 2014/19688 K., 25.12.2014
- Yargıtay 20. HD, 2017/6570 E., 2017/4683 K., 29.05.2017
- Yargıtay 20. HD, 2015/16860 E., 2016/2158 K., 23.02.2016
- Yargıtay 20. HD, 2015/2114 E., 2015/3617 K., 06.05.2015