TMK 411, vesayet işlerinde hangi mahkemenin yetkili olduğunu belirler. Vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine, yani vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine ve denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine aittir (TMK m. 397). Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19); eğitim, sağlık, bakım veya ceza kurumuna konulma yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz (TMK m. 22). Yargıtay bu yetki kuralını kesin yetki olarak nitelendirmiştir (Yargıtay 20. HD, 2015/9038 E., 2015/9255 K., 15.10.2015). Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 361. maddesini karşılar ve hüküm değişikliği yoktur.
- Vesayet daireleri
- Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi ile denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
- Yerleşim yeri
- Bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer (TMK m. 19).
- Yasal yerleşim yeri
- Vesayet altındaki kişi için bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yer (TMK m. 21).
- Kesin yetki
- Tarafların anlaşmasıyla değiştirilemeyen ve mahkemece kendiliğinden gözetilen yetki.
- Yargı yeri belirlenmesi
- Mahkemeler arasındaki yetki uyuşmazlığının üst mahkemece çözülmesi.
TMK 411 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetkili daireler | Küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet daireleri | TMK m. 411 |
| Vesayet daireleri | Sulh hukuk mahkemesi (vesayet makamı) ve asliye hukuk mahkemesi (denetim makamı) | TMK m. 397 |
| Yerleşim yeri | Sürekli kalma niyetiyle oturulan yer | TMK m. 19 |
| Vesayet altındaki kişi | Bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yer | TMK m. 21 |
| Kurumda bulunma | Eğitim, sağlık, bakım veya ceza kurumuna konulma yeni yerleşim yeri doğurmaz | TMK m. 22 |
| Yerleşim yeri değişikliği | Vesayet makamının izniyle olur; yetki yeni vesayet dairelerine geçer | TMK m. 412 |
| Kayyım | Temsil kayyımında kişinin yerleşim yeri, yönetim kayyımında malların yönetildiği yer | TMK m. 430 |
| Kaynak | 743 m. 361 | Gerekçe, s. 140-141 |
TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 361. maddesini karşılamaktadır. Eski maddenin kenar başlığı metne tam olarak uymadığı için "Salahiyettar makam" deyimi yerine "Vesayet işlerinde yetki" deyimine yer verilmiştir. Gerekçe, vesayet işlerinde yetkili mahkemelerin şimdiye kadar olduğu gibi vesayet altına alınan kişinin yerleşim yerindeki sulh ve asliye mahkemeleri olduğunu belirtir; hüküm değişikliği yoktur. Tasarının 411. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 460).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, yetkinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yerine göre belirlenmesidir; dava açıldıktan sonra kişinin başka yere taşınması yetkiyi değiştirmez (Yargıtay 18. HD, 2015/2498 E., 2015/15746 K., 03.11.2015). İkinci nokta, kısıtlama kararından sonra kısıtlının yerleşim yerini ancak vesayet makamının izniyle değiştirebilmesidir (TMK m. 412). Üçüncü nokta, hastane, bakım kurumu veya cezaevinde bulunmanın kendiliğinden yeni yerleşim yeri doğurmamasıdır (TMK m. 22).
Yetkili vesayet daireleri
- Vesayet makamı: Sulh hukuk mahkemesi.
- Denetim makamı: Asliye hukuk mahkemesi.
- Yer: Küçüğün veya kısıtlının yerleşim yeri.
411. madde, vesayet işlerinde yetkiyi küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine verir. Kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür; vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK m. 397). Kural, vasi atanması ve kısıtlama istemleri ile vesayetin yürütülmesi sırasında verilecek kararlar için uygulanır.
Yargıtay, vesayet işlerindeki yetki kuralının kesin yetki niteliğinde olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 20. HD, 2015/9038 E., 2015/9255 K., 15.10.2015). Aynı kararda, ana ve baba evli değilken ana küçük olduğunda çocuğa vasi atanması veya velayetin babaya verilmesi isteminin vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinde inceleneceği kabul edilmiştir (TMK m. 337).
Yerleşim yerinin belirlenmesi
- Tanım: Sürekli kalma niyetiyle oturulan yer.
- Nüfus kaydı: Adres beyanı aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir.
- Dava tarihi: Yetki dava tarihindeki yerleşim yerine göre belirlenir.
Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir; bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz (TMK m. 19). Yargıtay, adres kayıtlarında kişinin yazılı beyanının esas alındığını ve adres beyanının aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğunu belirterek, yetkinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yerine göre belirlenmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/2498 E., 2015/15746 K., 03.11.2015). Kayyım atanmasına ilişkin bir davada da dava tarihinden sonra yerleşim yerinin değişmesinin yetkisizlik kararına dayanak yapılamayacağı belirtilmiştir (Yargıtay HGK, 2017/2772 E., 2020/937 K., 24.11.2020).
Nüfus kaydı tek ölçüt değildir; başka bir ile atanan ve adres kaydı güncellenen bir memurun dava tarihindeki yerleşim yeri yeni görev yeri sayılmıştır (Yargıtay 5. HD, 2025/2651 E., 2025/5831 K., 22.04.2025).
Kurumda veya cezaevinde bulunma
- Genel kural: Kuruma konulma yeni yerleşim yeri doğurmaz.
- Cezaevi: Cezaevine girmeden önceki son yerleşim yeri esas alınır.
- İzinli nakil: Vesayet makamının izniyle sürekli kalınan bakım merkezi yerleşim yeri olabilir.
Bir öğretim kurumuna devam etmek için bir yerde bulunma ya da eğitim, sağlık, bakım veya ceza kurumuna konulma, yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz (TMK m. 22). Yargıtay, kısıtlı adayının dava sırasında cezaevinde bulunmasının dava tarihindeki yerleşim yerine göre belirlenen yetkiyi değiştirmediğini kabul etmiş (Yargıtay 20. HD, 2019/1253 E., 2019/3058 K., 02.05.2019); hükümlüye kayyım atanması isteminde, nüfus kaydında ceza infaz kurumunun adresi görünse de cezaevine girmeden önceki son yerleşim yerini esas almıştır (Yargıtay 5. HD, 2024/6163 E., 2024/10388 K., 23.12.2024).
Buna karşılık vesayet makamının izniyle bir bakım merkezine nakledilen ve orada sürekli kalan kısıtlının, sürekli yerleşme niyetiyle bakım merkezinde kaldığı kabul edilerek yeni yerdeki mahkeme yetkili sayılmıştır (Yargıtay 20. HD, 2015/16312 E., 2016/199 K., 12.01.2016).
Yerleşim yerinin değişmesi
- İzin: Vesayet altındaki kişi yerleşim yerini izinsiz değiştiremez.
- Yetkinin geçmesi: İzinle değişirse yetki yeni vesayet dairelerine geçer.
- Yasal yerleşim yeri: Vesayet altındaki kişinin yerleşim yeri vesayet makamının bulunduğu yerdir.
Vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez; yerleşim yerinin değişmesi hâlinde yetki yeni vesayet dairelerine geçer (TMK m. 412). Vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri, bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir (TMK m. 21). Yargıtay, izin kararı bulunmadığında vesayet dosyasının kısıtlamayı veren mahkemede kaldığını (Yargıtay 5. HD, 2024/6513 E., 2024/8471 K., 26.09.2024); izin verilmişse dosyanın yeni yerdeki mahkemece takip edileceğini belirtmiştir (Yargıtay 5. HD, 2025/11002 E., 2025/13931 K., 03.11.2025).
Kayyımlıkta yetki
- Temsil kayyımı: Kişinin yerleşim yerindeki vesayet makamı.
- Yönetim kayyımı: Malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği yer.
- Usul: Vasi atanmasına ilişkin kurallar kayyıma da uygulanır.
Temsil kayyımı, kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yeri vesayet makamı tarafından; yönetim kayyımı ise malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı tarafından atanır (TMK m. 430). Vasinin atanması usulüne ilişkin kurallar kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanır (TMK m. 431). Yargıtay, küçüğe temsil kayyımı atanmasında da 411. maddeyi uygulayarak küçüğün güncel nüfus kaydındaki yerleşim yerini esas almıştır (Yargıtay 5. HD, 2020/9313 E., 2020/10032 K., 16.11.2020).
Yabancılık unsuru bulunan vesayet işleri
- Yurt dışındaki kişi: Türkiye'de vasi atanması istenebilir.
- Rapor: Kişinin bulunduğu ülkede istinabe yoluyla rapor alınabilir.
- Tanıma: Yabancı vesayet kararının tanınması davası asliye mahkemesinde görülür.
Yargıtay, yurt dışında yaşayan kısıtlı adayı için Türkiye'de vasi atanması istendiğinde, tanıma istemi bulunmuyorsa davacının yabancı kararın tanınması davası açmaya zorlanamayacağını ve kişinin bulunduğu ülkede istinabe yoluyla rapor alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/7655 E., 2017/16197 K., 05.12.2017). Yabancı mahkemenin verdiği vasi atama kararının tanınması ve tenfizi istendiğinde ise görevli mahkeme, 5718 sayılı Kanun'a göre asliye mahkemesidir (Yargıtay HGK, 2017/1924 E., 2019/1060 K., 15.10.2019).
Eşiniz, anneniz veya babanız için vasi atanmasını isteyecekseniz, davayı onun sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde açın; hastanede, bakım kurumunda veya cezaevinde bulunması kendiliğinden yerleşim yerini değiştirmez. Kısıtlı yakınınız başka bir şehre taşınacaksa, önce vesayet makamından izin alın; izin verilirse vesayet dosyası yeni yerdeki mahkemeye geçer (TMK m. 412). Yakınınız yurt dışında yaşıyorsa, orada verilmiş bir vesayet kararının Türkiye'de tanınmasını asliye mahkemesinden isteyebilir veya Türkiye'de vasi atanmasını talep edebilirsiniz.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 411. maddeyi yerleşim yerinin belirlenmesi, dava tarihi, kurumda bulunma, yerleşim yeri değişikliği, kayyımlık ve yabancılık unsuru yönünden uygulayan kararlardan seçilmiştir; aynı gerekçeyi tekrarlayan çok sayıdaki yargı yeri belirleme kararına ayrıca yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Kayyım atanmasına ilişkin davada yetki kesin ve kamu düzenine ilişkindir; dava tarihinden sonra yerleşim yerinin değişmesi yetkisizlik sebebi değildir
Bir kimsenin taşınmaz paylarını yönetmek üzere mal memuru yönetim kayyımı olarak atanmıştı. Kayyım, bu paylardan birinin bir şirkete devri ve bazı ödemeler için yetki ve izin istedi; mahkeme yetkisizlik kararı verdi ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Kayyım atanmasına ilişkin davada kesin yetki söz konusu olup, bu yön kamu düzenine ilişkindir. Kayyımlık altına alınması istenilen kişinin dava tarihinden sonra yerleşim yerinin değişmesi hâlinde mahkemece yetkisizlik kararı verilemez”
Ne anlama geliyor? Karar, 411. maddedeki yetki kuralının kayyımlıkta nasıl uygulandığını gösterir. Kurul, vasinin atanmasına ilişkin hükümlerin aksi belirtilmedikçe kayyım hakkında da uygulanacağını ve vesayet işlerinde yetkinin 411. maddeye göre belirlendiğini hatırlatmış; temsil kayyımı için kişinin yerleşim yerinin, yönetim kayyımı için ise malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği yerin vesayet makamının yetkili olduğunu açıklamıştır. Yetkinin kesin ve kamu düzenine ilişkin olduğu, dava tarihinden sonra yerleşim yerinin değişmesinin yetkisizlik kararına dayanak yapılamayacağı belirtilerek direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 430).
Vesayet davasında yetkili mahkeme, dava tarihindeki yerleşim yerine göre belirlenir; sonradan yer değiştirilmesi yetkisizlik sebebi değildir
Kısıtlama davası açıldığında kısıtlanması istenen kişinin adres kaydı davanın açıldığı ilçede görünüyordu. Karar tarihinde dosyaya giren kolluk tutanağına göre kişi başka bir ilçede oturuyordu; mahkeme yetkisizlik kararı verdi.
“Açılmış olan bir davada dava şartları, davanın açılmış olduğu tarihe göre belirlenir. Mahkeme davanın başında, esasa ilişkin incelemeye geçmeden önce dava şatlarının bulunup bulunmadığını kendiliğinden araştırmak ve incelemekle yükümlüdür. Davanın açıldığı tarihten sonra ortaya çıkan olaylar ve talepler, kanunda bir istisna tanınmamış ise, hüküm anında dikkate alınmayacaktır. Yani her dava açıldığı tarihteki hukuki ve maddi olgulara göre sonuçlandırılmalıdır. Somut olayda davanın açıldığı tarih itibariyle kısıtlanması istenilenin yerleşim yerine göre yetkili mahkemenin belirlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 411. maddedeki yerleşim yerinin hangi tarihe göre belirleneceğini gösterir. Daire, adres kayıtlarında kişinin yazılı beyanının esas alındığını ve adres beyanının aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğunu hatırlatmıştır. Dava şartlarının davanın açıldığı tarihe göre belirleneceği, dava açıldıktan sonra ortaya çıkan olayların kanunda istisna yoksa hüküm anında dikkate alınmayacağı açıklanarak, dava tarihinde yetkili olan mahkemenin verdiği yetkisizlik kararı bozulmuştur (TMK m. 412).
Kısıtlı adayının cezaevinde bulunması, dava tarihindeki yerleşim yerine göre belirlenen yetkiyi değiştirmez
405. madde uyarınca vasi atanması istendi. Kısıtlı adayı dava sırasında bir cezaevinde bulunuyordu; mahkemelerden biri yargılamanın cezaevinin bulunduğu yerde daha hızlı yapılabileceğini, diğeri vesayet davalarında yetkinin kesin olduğunu belirterek yetkisizlik kararı verdi.
“Dosya kapsamından, davanın açıldığı tarih itibarıyla kısıtlı adayının "..." adresinde ikamet ettiği anlaşıldığından uyuşmazlığın ... .... Sulh Hukuk Mahkemesince çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, işlemlerin daha hızlı yürütülebileceği düşüncesinin yetki kuralını değiştirmediğini gösterir. Daire, vesayet işlerinde yetkinin küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine ait olduğunu ve yerleşim yerinin sürekli kalma niyetiyle oturulan yer olduğunu hatırlatmıştır. Kısıtlı adayının davanın açıldığı tarihte ikamet ettiği adres esas alınarak oradaki sulh hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir; kanuna göre de ceza kurumuna konulma yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz (TMK m. 22).
Vesayet işlerindeki yetki kuralı kesin yetki niteliğindedir; küçüğe vasi atanması veya velayetin babaya verilmesi istemi vesayet makamında incelenir
Evlilik dışı doğan ve annesi de küçük olan bir çocuk için vasi atanması istendi. Asliye hukuk mahkemesi davanın vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiğini belirterek görevsizlik kararı verdi; dosya yargı yeri belirlenmesi için gönderildi.
“küçüğe vasi atanması veya menfaatine göre velayetin babaya verilmesi hususunun tartışılması görevinin, vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine ait olduğu, bu durumun aksini gösterir bir düzenlemenin TMK'da yer almadığı, yine TMK'nın 411. maddesine göre vesayet işlerinde yetki küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine ait olup, söz konusu yetki kuralının kesin yetki mahiyetinde olduğu anlaşılmakla, davanın görevli Kırkağaç Sulh Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 411. maddedeki yetki kuralının niteliğini açıkça belirtir. Daire, ana ve baba evli değilse velayetin anaya ait olduğunu, ana küçükse hâkimin çocuğun menfaatine göre vasi atayacağını veya velayeti babaya vereceğini hatırlatmıştır. Bu hususun tartışılması görevinin vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine ait olduğu, vesayet işlerinde yetkinin küçüğün yerleşim yerindeki vesayet dairelerine ait bulunduğu ve bu kuralın kesin yetki niteliğinde olduğu açıklanmıştır (TMK m. 337).
Vesayet makamının izniyle bir bakım merkezine nakledilen ve orada sürekli kalan kısıtlının yerleşim yeri bakım merkezinin bulunduğu yer olabilir
Kısıtlının vasisinin talebi üzerine vesayet makamı, kısıtlının başka bir ildeki bakım merkezine nakline ve adres değişikliğine izin verip yetkisizlik kararı verdi. Dosyanın gönderildiği mahkeme, bakımevine konulmanın yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmayacağı gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“Dosya kapsamından, kısıtlının 2010 yılından itibaren Özel S.. Bakım Merkezinde kalmakta iken, Ürgüp Sulh Hukuk Mahkemesinin 03.09.2015 tarihli ek kararı ile G.. Bakım Merkezine naklinin yapıldığı ve kısıtlının adres değişikliğine izin verildiği anlaşılmış olup, her ne kadar Türk Medenî Kanununun 22. maddesinde bakım ve sağlık kurumuna konulmanın yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmayacağı belirlenmişse de, kısıtlının sürekli yerleşmek niyetiyle bakımevinde kaldığı ve sürekli bakım ve gözetiminin bakımevinde gerçekleştirildiği anlaşıldığından uyuşmazlığın Niğde Sulh Hukuk Mahkemesinde çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kurumda bulunmaya ilişkin genel kural ile vesayet makamının iznini birlikte değerlendirir. Daire, 22. maddeye göre bakım veya sağlık kurumuna konulmanın yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmadığını kabul etmekle birlikte, kısıtlının yıllardır bakım merkezinde kaldığını, nakline ve adres değişikliğine vesayet makamınca izin verildiğini, sürekli bakım ve gözetiminin bakım merkezinde yürütüldüğünü gözetmiştir. Kısıtlının sürekli yerleşme niyetiyle bakım merkezinde kaldığı sonucuna varılarak yeni yerdeki sulh hukuk mahkemesi yetkili sayılmıştır (TMK m. 412).
Yerleşim yeri değişikliğine izin verilen kısıtlının yerleşim yeri, bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yerdir
Kısıtlı, vesayet altına alındıktan sonra başka bir ildeki bir ilçede oturmaya başlamıştı; vesayet makamı ek kararla yerleşim yeri değişikliğine izin verdi ve dosya yeni yerdeki mahkemeye gönderildi. Mahkemeler arasında yetki uyuşmazlığı çıktı.
“Dosya kapsamında yapılan incelemeye göre, kısıtlının Bursa 10. Sulh Hukuk Mahkemesinin 13.09.2023 tarihli ve 2023/76 Esas, 2023/1533 Karar sayılı kararı ile vesayet altına alındığı, daha sonra mahkemece 21.03.2024 tarihli ek kararla kısıtlının Gaziosmanpaşa/İstanbul adresinde ikamet ettiği gerekçesiyle yerleşim yeri değişikliğine izin kararı verildiği, vesayet kararının bu mahkemece takip edildiği ve kısıtlılık halinin devam ettiği, yerleşim yerinin vesayet makamının bulunduğu yer olduğu anlaşıldığına göre uyuşmazlığın Gaziosmanpaşa 1. Sulh Hukuk Mahkemesinde çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 411 ve 412. maddelerin birlikte uygulanmasını gösterir. Daire, kısıtlının yerleşim yeri değişikliğine vesayet makamınca izin verildiğini, vesayet kararının yeni yerdeki mahkemece takip edildiğini ve kısıtlılık hâlinin sürdüğünü belirtmiştir. Vesayet altındaki kişilerin yerleşim yerinin bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yer olduğu gözetilerek yeni yerdeki sulh hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir (TMK m. 412).
Vesayet makamının izni olmadıkça kısıtlının yerleşim yeri değişmez; vesayet dosyası kısıtlamayı veren mahkemede kalır
Hükümlü, 407. madde uyarınca kısıtlanmış ve kendisine vasi atanmıştı. Vasi, kısıtlının denetimli serbestlikten yararlanarak başka bir ilçede oturduğunu belirterek dosyanın oraya gönderilmesini istedi; iki sulh hukuk mahkemesi yetkisizlik kararı verdi.
“Kısıtlının yerleşim yeri değişikliğine izin verilmesine ilişkin vesayet makamı olan Hadim Sulh Hukuk Mahkemesince 4721 sayılı Kanun'un 412 nci maddesinin birinci fıkrasına göre verilmiş bir izin kararı olmadığı gibi, kısıtlı veya vasinin yerleşim yeri değişikliğine izin talebi de olmadığından vesayet dosyasının takibi ile ilgili karar vermekte Hadim Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yerleşim yerinin fiilen değişmesinin tek başına yetkiyi değiştirmediğini gösterir. Daire, vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişinin yerleşim yerini değiştiremeyeceğini ve yerleşim yeri değişirse yetkinin yeni vesayet dairelerine geçeceğini hatırlatmıştır. Vesayet makamınca verilmiş bir izin kararı bulunmadığından, vesayet dosyasının takibi ile ilgili karar verme yetkisinin kısıtlamayı veren mahkemede kaldığı belirtilmiştir (TMK m. 412).
Hükümlüye kayyım atanması isteminde, nüfus kaydında ceza infaz kurumunun adresi görünse de cezaevine girmeden önceki son yerleşim yeri esas alınır
Ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüye 407. madde uyarınca kayyım atanması istendi. Nüfus kaydında yerleşim yeri olarak ceza infaz kurumunun adresi görünüyordu; üç ayrı sulh hukuk mahkemesi yetkisizlik kararı verdi.
“Eskişehir 1 Nolu Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü'nün 08.03.2024 tarihli yazısının ekinde bulunan tutanağa göre hükümlünün cezaevine girmeden önceki son yerleşim yeri adresini Seyitgazi/Eskişehir olarak beyan ettiği anlaşıldığından uyuşmazlığın Eskişehir 2. Sulh Hukuk Mahkemesinde çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 411. maddedeki yerleşim yerinin nüfus kaydıyla sınırlı olmadığını gösterir. Daire, yerleşim yerinin bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer olduğunu hatırlatmıştır. Nüfus kaydında ceza infaz kurumunun adresi görünmesine karşın, hükümlünün kurumda alınan beyanına göre cezaevine girmeden önceki son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir (TMK m. 407).
Başka bir ile atanan ve adres kaydı güncellenen kısıtlı adayının dava tarihindeki yerleşim yeri yeni görev yeridir
406. madde uyarınca vasi atanması ve koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması istendi. Kısıtlı adayı memurdu ve başka bir ile atanmıştı; iki ayrı ildeki sulh hukuk mahkemeleri kısıtlı adayının yerleşim yerinin diğer ilde olduğunu belirterek yetkisizlik kararı verdi.
“Dosya kapsamından, kısıtlı adayının memur olduğu, Ardahan'ın görev yeri olduğu, Ankara iline tayin olduğu ve dava açıldığı tarihten bir kaç gün sonra mernis adresinin Sincan/Ankara olarak güncellendiği hususu birlikte değerlendirildiğinde dava tarihi itibariyle yerleşim yeri adresinin Sincan/Ankara olduğu anlaşıldığından uyuşmazlığın Ankara Batı 7. Sulh Hukuk Mahkemesince çözümlenmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, yerleşim yerinin belirlenmesinde sürekli kalma niyetinin dış göstergelerinin nasıl değerlendirileceğini gösterir. Daire, yerleşim yerinin bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer olduğunu ve vesayet işlerinde yetkinin kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine ait bulunduğunu hatırlatmıştır. Kısıtlı adayının yeni görev yerine atanması ve adres kaydının güncellenmesi birlikte değerlendirilerek dava tarihindeki yerleşim yerinin yeni görev yeri olduğu kabul edilmiştir (TMK m. 406).
Küçüğe temsil kayyımı atanmasında da 411. madde uygulanır; yetkili mahkeme küçüğün güncel nüfus kaydındaki yerleşim yerine göre belirlenir
Bir küçüğe temsil kayyımı atanması istendi. Mahkemelerden biri nüfus kaydındaki adrese, diğeri kolluk araştırmasında belirlenen ve küçüğün sürekli kalma niyetiyle oturduğu bildirilen adrese dayanarak yetkisizlik kararı verdi.
“Somut olayda, nüfus kayıtlarının incelenmesinde güncel nüfus kayıtlarına göre kayyım tayini istenilen küçüğün yerleşim yeri adresinin "... Mahallesi ... Sokak No:... İç Kapı No:... Merkez/..." olduğu anlaşıldığından, uyuşmazlığın ... 2. Sulh Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Karar, kayyımlığın yetki bakımından vesayete bağlandığını gösterir. Daire, temsil kayyımı atanmasını düzenleyen 426. maddeyi, vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların kayyım atanmasında da uygulanacağını belirten 431. maddeyi ve 411. maddeyi birlikte aktarmıştır. Küçüğün güncel nüfus kayıtlarındaki yerleşim yeri adresi esas alınarak oradaki sulh hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir (TMK m. 431).
Yurt dışında yaşayan kısıtlı adayı için Türkiye'de vasi atanması istendiğinde, tanıma istemi yoksa kişinin bulunduğu ülkede istinabe yoluyla rapor alınmalıdır
Yurt dışında bir mahkeme kararıyla kısıtlanan ve kendisine yurt dışında yaşayan bir vasi atanan kişi için, Türkiye'deki işlerinin takibi amacıyla burada vasi atanması istendi. Mahkeme, kişinin yurt dışında yaşadığını ve vesayet işlerinde kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerinin yetkili olduğunu belirterek davayı reddetti.
“TMK'nun 411. maddesinde ''Vesayet işlerinde yetki küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir.'' hükmü ile kamu düzeni ve kesin yetki ilkeleri benimsenmiş ise , burada amaç, kendisini ve malvarlığını, yönetmekten ve korumaktan yoksun olanlarla (Türk Medeni Kanunu'nun 404, 405.maddeleri), kendisini ve malvarlığını, yönetmek ve korumaktan yoksun bırakılanların (Türk Medeni Kanunu'nun 406, 407, 408.maddeleri) korunmasıdır. O halde Mahkemece, vesayete ilişkin hükümlerin kamu düzenine ilişkin olduğu ve kısıtlı adayı hakkında yurtdışında vasi atanmasına ilişkin kararın tanınması ve tenfizine ilişkin istek bulunmadığı göz önünde bulundurularak, yurtdışında bulunan kısıtlı adayının TMK'nun 405. maddesince kısıtlanmasını gerektirir bir durumunun olup olmadığına dair bulunduğu ülkede istinabe yoluyla rapor alınması yoluna gidilmelidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 411. maddedeki kamu düzeni ve kesin yetki ilkelerinin amacını açıklar. Daire, tanınması ve tenfizi istenen bir yabancı mahkeme kararı bulunmadığını, davacıyı yabancı vesayet kararının tanınması davası açmaya zorlamanın kanunun amacına aykırı olacağını belirtmiştir. Vesayet hükümlerinin kişilerin korunmasına yönelik ve kamu düzenine ilişkin olduğu gözetilerek, yurt dışındaki kısıtlı adayının kısıtlanmasını gerektiren bir durum bulunup bulunmadığı konusunda istinabe yoluyla rapor alınması gerektiği açıklanmış ve ret kararı bozulmuştur (TMK m. 405).
Yabancı mahkemenin verdiği vasi atama kararının tanınması ve tenfizi davasına vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi değil, asliye mahkemesi bakar
Yurt dışında yaşayan bir Türk vatandaşının kısıtlanıp kendisine vasi atanmasına ilişkin yabancı mahkeme kararının Türkiye'de tanınması ve tenfizi istendi. Sulh hukuk mahkemesi, vesayet işlerinde Türk mahkemelerinin yetkisinin münhasır olduğu gerekçesiyle davayı reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“MÖHUK'un 51/1. maddesi gereğince görevli mahkemenin asliye mahkemeleri olduğu ve görev hususu dava şartlarından olması nedeniyle yargılamanın her aşamasında kendiliğinden nazara alınması gerektiğinden; davanın asliye mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekirken sulh hukuk mahkemesince davaya bakılmış olması hatalıdır.”
Ne anlama geliyor? Karar, vesayet işlerindeki yetki kuralı ile yabancı kararların tanınması ve tenfizi arasındaki sınırı gösterir. Kurul, tanıma ve tenfiz davalarında görevli mahkemenin 5718 sayılı Kanun'a göre asliye mahkemesi olduğunu, görevin dava şartı olduğunu ve yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetileceğini belirtmiştir. Bu nedenle vesayet işlerinde Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi bulunup bulunmadığı tartışmasına girilmeden, davaya sulh hukuk mahkemesince bakılması hatalı bulunarak direnme kararı değişik gerekçeyle bozulmuştur (TMK m. 397).
Madde gerekçesi
Madde 411- Yürürlükteki Kanunun 361 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin kenar başlığı, metne tam olarak uymadığı için "Salahiyettar makam" deyimi yerine maddede "Vesayet işlerinde yetki" deyimine yer verilmiştir. Vesayet işlerinde yetkili mahkemeler şimdiye kadar olduğu gibi vesayet altına alınan kişinin yerleşim yerindeki sulh ve asliye mahkemeleridir. Bir hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 140-141Tasarının 411. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 460).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 361. maddeydi.
Vesayet işlerinde salahiyet, küçüğün veya mahcurun ikametgahındaki vesayet dairelerine aittir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 361 | 4721 sayılı Kanun m. 411 | |
|---|---|---|
| Kenar başlığı | Salahiyettar makam | Vesayet işlerinde yetki |
| Yetki | Küçüğün veya kısıtlının ikametgâhındaki vesayet daireleri | Küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet daireleri |
| Hüküm | Kaynak kural | Hüküm değişikliği yok |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 411. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 412: Yerleşim yerinin değişmesi.
- TMK m. 397: Vesayet daireleri.
- TMK m. 430: Kayyımlıkta yetki.
- TMK m. 431: Kayyım ve yasal danışman atanmasında usul.
- TMK m. 405: Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlama.
Vasi atanması davasında yetkili mahkeme veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 411 ne diyor?
Vesayet işlerinde yetkinin küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine ait olduğunu düzenler.
Vasi atanması davası hangi mahkemede açılır?
Kısıtlanması istenen kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinde.
Yerleşim yeri nasıl belirlenir?
Kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yere göre; adres kaydı aksi kanıtlanıncaya kadar esas alınır.
Dava açıldıktan sonra kişi taşınırsa yetki değişir mi?
Hayır; yetki davanın açıldığı tarihteki yerleşim yerine göre belirlenir.
Huzurevinde, hastanede veya cezaevinde kalan kişi için hangi mahkeme yetkilidir?
Kuruma konulma yeni yerleşim yeri doğurmaz; kural olarak önceki yerleşim yerindeki mahkeme yetkilidir.
Kısıtlı başka bir şehre taşınabilir mi?
Vesayet makamının izniyle; izinle yerleşim yeri değişirse yetki yeni vesayet dairelerine geçer (TMK m. 412).
Bu yetki kuralı anlaşmayla değiştirilebilir mi?
Hayır; kesin yetki niteliğindedir.
Kayyım atanmasında hangi mahkeme yetkilidir?
Temsil kayyımında kişinin yerleşim yeri, yönetim kayyımında malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği yer vesayet makamı (TMK m. 430).
Yurt dışında verilen vesayet kararı Türkiye'de geçerli olur mu?
Tanınması ve tenfizi asliye mahkemesinden istenebilir.
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 361. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 19, 21, 22, 337, 397, 405, 406, 407, 411, 412, 426, 430, 431
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 51
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 361 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 411 gerekçesi s. 140-141, Tasarı ve Komisyon metni s. 460
- Yargıtay HGK, 2017/2772 E., 2020/937 K., 24.11.2020
- Yargıtay HGK, 2017/1924 E., 2019/1060 K., 15.10.2019
- Yargıtay 5. HD, 2025/11002 E., 2025/13931 K., 03.11.2025
- Yargıtay 5. HD, 2025/2651 E., 2025/5831 K., 22.04.2025
- Yargıtay 5. HD, 2024/6163 E., 2024/10388 K., 23.12.2024
- Yargıtay 5. HD, 2024/6513 E., 2024/8471 K., 26.09.2024
- Yargıtay 5. HD, 2020/9313 E., 2020/10032 K., 16.11.2020
- Yargıtay 8. HD, 2017/7655 E., 2017/16197 K., 05.12.2017
- Yargıtay 18. HD, 2015/2498 E., 2015/15746 K., 03.11.2015
- Yargıtay 20. HD, 2019/1253 E., 2019/3058 K., 02.05.2019
- Yargıtay 20. HD, 2015/16312 E., 2016/199 K., 12.01.2016
- Yargıtay 20. HD, 2015/9038 E., 2015/9255 K., 15.10.2015