TMK 230'a göre bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmiş ise tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir; bir kesimden diğerindeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa denkleştirme katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre yapılır. Denkleştirmeden elde edilen miktarlar, eklenecek değerlerle birlikte artık değer hesabına dahildir (Yargıtay HGK, 2012/8-365 E., 2012/561 K., 12.09.2012).
- Denkleştirme
- Bir eşin kendi mal kesimleri arasındaki alacak-borç ilişkisinin tasfiyede kapatılması (TMK m. 230/1).
- Mal kesimi
- Aynı eşe ait kişisel mallar ile edinilmiş mallar grupları (TMK m. 230/2).
- Borç karinesi
- Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borcun edinilmiş mallara ilişkin sayılması (TMK m. 230/2).
- Denkleştirme oranı
- Bir kesimden diğerine yapılan katkının malın değeri içindeki payı (Yargıtay 2. HD, 2021/5355 E., 2021/8698 K., 24.11.2021).
TMK 230 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Denkleştirme istemi | Borcun diğer kesimden ödenmesi hâlinde | TMK m. 230/1 |
| Borcun yükü | Borç, ilişkin olduğu kesimi yükümlülük altına sokar | TMK m. 230/2 |
| Karine | Kesimi anlaşılamayan borç edinilmiş mala ilişkindir | TMK m. 230/2 |
| Karinenin niteliği | Adi karine; aksini iddia eden ispatlar | Madde gerekçesi |
| Katkı hâli | Denkleştirme katkı oranına göre yapılır | TMK m. 230/3 |
| Değer | Malın tasfiye zamanındaki değeri | TMK m. 230/3 |
| Elden çıkarma | Hakkaniyete göre belirlenir | TMK m. 230/3 |
| Hesaptaki yeri | Artık değere dahil edilir | Yargıtay HGK, 2012/561 K. |
| Sonrası | Bakiye artık değer üzerinden katılma alacağı | Yargıtay 8. HD, 2014/18285 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 209. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, her bir eşin edinilmiş malvarlığının belirlenebilmesi için tasfiye sırasında ilgili eşin kişisel malları ile edinilmiş malları arasındaki alacak-borç ilişkilerinin göz önüne alınması gerektiğini belirtir. Birinci fıkra bakımından gerekçe, bir eşin mal gruplarıyla ilgili bir borcun diğer mal grubundan ödenmesi hâlinde tasfiye sırasında denkleştirme yapılacağını ve edinilmiş mallarda bu yüzden meydana gelen artma ya da eksilmenin hesaba katılacağını açıklar. İkinci fıkra bakımından gerekçe, borçların hangi mal kesimine aitse sadece o kesimi yükümlülük altına sokacağını; hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borçlar için edinilmiş mallara ilişkin olduğu yönünde bir karine getirildiğini ve bunun adi bir karine olduğunu, aksini iddia edenin ispatla yükümlü bulunduğunu belirtir. Üçüncü fıkra bakımından ise gerekçe, bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa denkleştirmede katkı oranının ve tasfiye sırasında mal mevcutsa bu andaki değerin, mal daha önce elden çıkmışsa hakkaniyet ölçüleri gözetilerek belirlenecek değerin esas alınacağını açıklar. Madde, Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 312-313).
Denkleştirme, eşler arasındaki değil her bir eşin kendi içindeki hesaptır: kişisel malınızdan ödediğiniz bir edinilmiş mal borcu ya da edinilmiş malınızdan ödediğiniz kişisel mal borcu, tasfiyede geri alınır. Uygulamada en sık karşılaşılan örnekler şunlardır: miras veya bağış yoluyla gelen parayla ya da bozdurulan ziynetle ev alınması, evlenmeden önceki taşınmazın satılıp yeni ev alımında kullanılması, evlilik öncesi çekilmiş kredinin evlilik içinde ödenmesi. Denkleştirme talebiniz varsa bunu dilekçenizde ayrıca yazın; mahkeme kendiliğinden araştırmaz. Çok önemli bir nokta da paranın izlenebilirliğidir: kişisel malın satış bedelinin hangi hesaba geçtiği ve hangi alımda kullanıldığı belgelenemezse, hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan değerler kanun gereği edinilmiş mal sayılır ve aleyhinize sonuç doğurur.
Denkleştirme nedir, ne zaman istenir?
- Tanım: Bir eşin kişisel mallarına ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallarına ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmişse tasfiyede denkleştirme istenebilir (TMK m. 230/1).
- İç hesap: Denkleştirme, eşler arasında değil her eşin kendi mal kesimleri arasında yapılan bir hesaptır; gerekçe bunu "kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasındaki alacak-borç ilişkileri" olarak niteler.
- Hesaptaki yeri: Denkleştirmeden elde edilen miktarlar, eklenecek değerlerle birlikte artık değere dahil edilir (Yargıtay HGK, 2012/8-365 E., 2012/561 K., 12.09.2012).
- Sıralama: Önce denkleştirme yapılır, kalan bakiye artık değer üzerinden katılma alacağı hesaplanır (Yargıtay 8. HD, 2014/14397 E., 2014/18285 K., 14.10.2014).
- Talep gerekir: Denkleştirme kendiliğinden araştırılmaz; iddia ve savunma çerçevesinde ileri sürülmelidir (Yargıtay 8. HD, 2013/10529 E., 2013/9598 K., 20.06.2013).
- Değer artış payından farkı: Değer artış payı bir eşin diğer eşin malına katkısını; denkleştirme ise aynı eşin kendi iki mal kesimi arasındaki aktarımı konu alır (TMK m. 227).
Borçlar ve karine
- Kural: Her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar (TMK m. 230/2).
- Örnekler: Kişisel taşınmaz için çekilen kredi kişisel mal kesimine, evlilik içinde alınan ev için çekilen kredi edinilmiş mal kesimine aittir.
- Karine: Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç, edinilmiş mallara ilişkin sayılır (TMK m. 230/2).
- Karinenin niteliği: Gerekçeye göre burada adi bir karine söz konusudur; aksini iddia eden ispatla yükümlüdür.
- Sonuç: Belgelenemeyen ödemeler edinilmiş mal kesimine mal edileceğinden, kişisel mal iddiasında bulunan eş kayıtlarını eksiksiz sunmalıdır.
- Menkul kıymetler: Rejimin başladığı 01.01.2002 tarihinde hesapta bulunan değerler kişisel maldır; akıbeti araştırılıp denkleştirme yapılmalıdır (Yargıtay 8. HD, 2016/21647 E., 2018/18931 K., 20.11.2018).
Katkı hâlinde denkleştirmenin hesabı
- Üçlü ölçüt: Bir kesimden diğerindeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa denkleştirme katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre yapılır (TMK m. 230/3).
- Elden çıkarılmışsa: Mal daha önce elden çıkmışsa hakkaniyet ölçüleri gözetilerek belirlenecek değer esas alınır (TMK m. 230/3).
- Oranın tespiti: Kişisel mal verilerek yeni bir mal alınmışsa, eski malın yeni malın edinme tarihindeki değerinin ne kadarını karşıladığı denetime elverişli raporla belirlenmelidir (Yargıtay 2. HD, 2021/5355 E., 2021/8698 K., 24.11.2021).
- Somut hesap: Malın tasfiye tarihindeki değerinden denkleştirme tutarı ve varsa değer artış payı düşülür, kalanın yarısı katılma alacağı olur (Yargıtay 8. HD, 2018/10590 E., 2020/901 K., 04.02.2020).
- İyileştirmelerde: Harcamanın hangi kesimin gelirinden yapıldığı saptanmalı; edinilmiş mal gelirleriyle yapılmışsa doğan değer artışının yarısı diğer eşin alacağıdır (Yargıtay 8. HD, 2012/12531 E., 2013/5479 K., 11.04.2013).
- Her mal ayrı: Tasfiyede her malvarlığı için alacaklar, borçlar ve krediler ayrı ayrı gözetilir; bütün mallar tek hesapta toplanamaz (Yargıtay 8. HD, 2016/18352 E., 2018/19970 K., 10.12.2018).
Uygulamadan örnekler
- Ziynet: Bozdurulan ziynetten gelen paranın oranı kişisel mal olarak denkleştirmede dikkate alınır (Yargıtay 8. HD, 2016/21203 E., 2019/4799 K., 09.05.2019).
- Miras ve bağış: Miras ya da bağış yoluyla gelen para kişisel mal olduğundan, bu parayla yapılan alımlarda denkleştirme gündeme gelir (TMK m. 220).
- Evlilik öncesi taşınmaz: Evlenmeden önce edinilen taşınmazın satış bedeli yeni alımda kullanılmışsa, o oranda denkleştirme istenir.
- Kredi taksitleri: Boşanma dava tarihinden sonraki taksitler oranlanarak ödeyen eşin kişisel malı sayılır (Yargıtay 8. HD, 2016/18352 E., 2018/19970 K., 10.12.2018).
- Müşterek hesaplar: Eşlerin ortak ve kişisel hesaplarındaki bakiyeler yasal karine gereği edinilmiş mal sayılır (Yargıtay 8. HD, 2018/10590 E., 2020/901 K., 04.02.2020).
- Çeyiz: Çeyiz olarak getirilen eşyalar kişisel mal niteliğinde olup tasfiye kapsamında alacağa konu edilemez (Yargıtay 8. HD, 2013/10529 E., 2013/9598 K., 20.06.2013).
İspat, deliller ve usul
- İspat yükü: Denkleştirme isteyen eş, paranın kişisel malından çıktığını ve hangi malın alımında kullanıldığını ispatlar (TMK m. 222).
- Paranın izlenmesi: Satış bedelinin yattığı hesap, para çekimleri, havaleler ve alım tarihine yakınlık zinciri kurulmalıdır.
- Belgeler: Tapu ve trafik kayıtları, veraset ilamı, bağış belgesi, kuyumcu bozdurma makbuzu, kredi ödeme planı, banka ve menkul kıymet hesap dökümleri.
- Bilirkişi: Oran ve değer tespiti, konusunda uzman ve denetime elverişli rapor veren bilirkişilerce yapılmalıdır.
- Talep biçimi: Denkleştirme, katılma alacağı hesabının bir kalemi olduğundan ayrı dava açmayı gerektirmez; aynı davada def'i ya da talep olarak ileri sürülür.
- Zamanaşımı: Mal rejiminden doğan alacaklarda on yıllık süre uygulanır (TMK m. 227).
Denkleştirme talebinizi rakamla kurun: hangi kişisel malınızdan ne kadar para çıktı, bu para hangi tarihte hangi malın alımına gitti ve o malın alım bedelinin yüzde kaçını karşıladı. Bu oran denkleştirme alacağınızın anahtarıdır; çünkü alacak, oranın malın tasfiye tarihindeki değeriyle çarpımıyla bulunur. Ziynet iddiasında bulunacaksanız düğün görüntüleri, kuyumcu makbuzu ve bozdurma tarihine yakın hesap hareketlerini birlikte sunun. Miras veya bağıştan gelen para için veraset ilamı ile banka dekontlarını eşleştirin. Evlilik öncesi çekilmiş kredi varsa ödeme planını getirtin ve evlilik içinde ödenen taksitleri ayrı bir tabloda gösterin; aynı şekilde boşanma davasından sonra ödediğiniz taksitleri de ayrıca listeleyin. Birden çok mal varsa her biri için ayrı hesap tablosu hazırlayın; tek bir toplu hesap bozma sebebidir. Son olarak, belgeleyemediğiniz her ödemenin kanun gereği edinilmiş mal sayılacağını unutmayın.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Artık değer, eklemeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere edinilmiş malların toplam değerinden borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır
1983 yılında evlenen eşler hakkında 2007 yılında açılan boşanma davası 2009'da kesinleşti. Tasfiyeye konu bağımsız bölüm, edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemde koca adına tescil edilmişti. Katılma alacağının hangi kalemlerden oluştuğu tartışıldı.
“Kanunun 236'ncı maddesinde yer alan hüküm gereği; her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar. Artık değer ise anılan Kanunun 231'nci maddesinde tanımlanmıştır. Buna göre artık değer, eklemeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Katılma alacağının hesabında eklenecek değerler Kanunun 229'ncu maddesinde, denkleştirmeden elde edilen miktarlar da 230'ncu maddesinde gösterilmiştir.”
Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu, denkleştirmenin tasfiyedeki yerini göstermiştir: denkleştirmeden elde edilen miktarlar, eklenecek değerlerle birlikte artık değer hesabına dahildir. Yani denkleştirme ayrı bir dava değil, katılma alacağı hesabının bir kalemidir. Mal ayrılığının geçerli olduğu 743 sayılı Kanun döneminde tasfiye söz konusu olmadığından bu kurumların hiçbiri bulunmuyordu.
Katılma alacağı kanundan doğar; denkleştirmeden elde edilen miktarlar hesaba dahil edilir ve talep eden eşin katkısı aranmaz
Artık değere katılma alacağı istemiyle açılan davada, alacağın hangi unsurlardan oluştuğu ve talep eden eşin katkısının aranıp aranmayacağı tartışıldı.
“Artık değere katılma alacağı; eklenecek değerlerden (TMK 229.m) ve denkleştirmeden (TMK 230.m) elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere, eşin edinilmiş mallarının (TMK 219.m) toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıktıktan sonra kalan artık değerin (TMK 231.m) yarısı üzerindeki diğer eşin alacak hakkıdır (TMK 236/1.m). Katılma alacağı Yasa'dan kaynaklanan bir hak olup, bu hakkı talep eden eşin gelirinin olmasına veya söz konusu mal varlığının edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına katkıda bulunulmasına gerek yoktur.”
Ne anlama geliyor? Daire, iki noktayı birlikte vurgulamıştır. Birincisi, artık değer bulunurken denkleştirmeden elde edilen miktarlar hesaba katılır. İkincisi, katılma alacağı kanundan kaynaklandığından, bu hakkı isteyen eşin gelirinin bulunması veya malın edinilmesine katkıda bulunmuş olması gerekmez. Katkı ispatı yalnız değer artış payı ve denkleştirme bakımından önem taşır.
İyileştirmelerin hangi mal kesiminin geliriyle yapıldığı araştırılmalı; edinilmiş mal gelirleriyle yapılmışsa değer artışının yarısı katılma alacağıdır
Tasfiyeye konu taşınmaz edinildikten sonra evlilik birliği içinde iyileştirmeler yapılmıştı. Bu iyileştirmelerin kişisel mallardan mı yoksa edinilmiş mal kapsamındaki gelirlerden mi karşılandığı tartışılmadan hüküm kuruldu.
“Hal böyle iken, Mahkemece, nizalı taşınmazın edinildiği tarihten sonra evlilik birliği içerisinde yapılan iyileştirmelerin hangi tarihlerde ve miras bırakanın kişisel malı veyahut davacı ile miras bırakanın edinilmiş mal kapsamında bulunan gelirleri ile yapılıp yapılmadığının tespit edilerek, edinilmiş mal kapsamındaki gelirler ile yapıldığının belirlenmesi halinde, belirlenen değer artış tutarının ½ sinin davacının katılma alacağı olduğunun kabulü gerekir. Az yukarıda açıklanan nedenlerle eksik inceleme ile hüküm kurulması doğru olmamış”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. TMK m. 230'un uygulanabilmesi için önce paranın hangi kesimden çıktığının belirlenmesi gerekir: iyileştirme kişisel maldan yapılmışsa o eş lehine denkleştirme, edinilmiş mal gelirlerinden yapılmışsa doğan değer artışının yarısı diğer eşin katılma alacağı olur. Bu nedenle harcamaların tarihleri ve kaynağı ayrı ayrı saptanmalıdır.
Kişisel mal verilerek edinilen malda denkleştirme oranı, denetime elverişli bilirkişi raporuyla belirlenmelidir
Kişisel mal niteliğindeki bir dolmuş hattının üzerine bir miktar para eklenerek yeni bir dolmuş hattı edinilmişti. Mahkeme, kişisel malın yeni malın edinilmesindeki oranını belirlemeden karar verdi.
“Şöyle ki, dava dışı kişisel mal olan dolmuş hattının üzerine bir miktar verilerek dava konusu dolmuş hattının edinildiği sabit olup dava konusu dolmuş hattının edinme tarihindeki değerinin ne kadarlık kısmının dava dışı kişisel mal olan dolmuş hattı ile karşılandığı denetime elverişli bilirkişi raporu ile belirlenmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Kişisel mal takas edilerek yeni bir mal alınmışsa, eski malın yeni malın edinme tarihindeki değerinin ne kadarını karşıladığı oran olarak saptanmalıdır. Karara göre bu belirleme için ilgili kooperatif, oda, belediye, vergi dairesi ve noterlere yazı yazılmalı, gerekirse piyasa araştırması yapılmalıdır. Bulunan oran, denkleştirme alacağının temelini oluşturur.
Denkleştirme, değer artış payı ve katılma alacağı aynı malda birlikte hesaplanır: katılma alacağı, değer ile denkleştirme ve değer artış payı toplamı arasındaki farkın yarısıdır
Tasfiyeye konu taşınmazın alımında bir eşin kişisel malı ile eşlerin müşterek hesaplarındaki paralar birlikte kullanılmıştı. Kişisel maldan gelen kısmın oranı %35,37, katkı oranı ise %7,7 olarak saptandı.
“malın tasfiye tarihindeki değerinden davalının kişisel malından yapılan denkleştirme oranı %35,37 olup, taşınmazın tasfiye tarihi itibariyle değeri 3.000.000,00 TL olarak kabulü gerektiğinden denkleştirme miktarı 1.061.100,00 TL olacaktır. Taşınmazın alımında kullanılan eşlerin müşterek hesaplarındaki paraları şahsi hesaplarına aktarmaları ortak hesaplardaki paraları ve kendi hesaplarındaki bakiyeleri yasal karine gereği edinilmiş mal olarak kabul edilmiştir. Böylece katkı oranı %7,7 olduğundan değer artış payı alacağı 3.000.000,00x%7,7=231.000,00TL olup değer artış payında davacının miras hissesi 86.625,00TL olacaktır. Katılma alacağı ise taşınmazın değeri olan 3.000.000,00 TL'den değer artış payı 231.000,00 TL ve denkleştirme miktarı 1.061.100,00TL'nin toplamının çıkartılmasından kalan miktarın yarısı olacağından 853.950,00TL olacaktır”
Ne anlama geliyor? Daire, ilk derece mahkemesinin gerekçesini bu metinle değiştirerek kararı düzelterek onamıştır. Hesap şu sırayı izler: malın tasfiye tarihindeki değeri bulunur, kişisel maldan gelen denkleştirme tutarı ve varsa değer artış payı düşülür, kalanın yarısı katılma alacağı olur. Kararda ayrıca eşlerin müşterek hesaplarındaki ve kendi hesaplarındaki bakiyelerin yasal karine gereği edinilmiş mal sayıldığı belirtilmiştir.
Ziynetlerden gelen paranın oranı kişisel mal olarak denkleştirmede dikkate alınmalıdır
Bir taşınmazın satışından elde edilen para başka bir bağımsız bölümün edinilmesinde kullanılmıştı. Bu paranın %30,65'inin kadının ziynetlerinden geldiği belirlenmesine rağmen hesaplama bu oran dikkate alınmadan yapıldı.
“137 ada 8 parsel sayılı taşınmazın satışından gelen paranın %30,65'inin davalı kadının ziynetler nedeniyle kişisel malı olarak denkleştirmede dikkate alınarak hesaplama yapılması gerekirken yazılı şekilde hatalı hesaplamaya dayanılarak karar verilmesi doğru olmamıştır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Ziynet eşyası kişisel mal olduğundan, bozdurulup bir malın alımında kullanılmışsa o oranda denkleştirme yapılır. Önemli olan paranın izlenebilmesidir: ziynetin bozdurulduğu tarih, tutarı ve hangi alımda kullanıldığı ortaya konmalıdır. Aynı kararda, asıl ve birleşen davalar hakkında ayrı ayrı hüküm kurulması gerektiği de belirtilmiştir.
Menkul kıymet hesabında rejimin başladığı tarihte mevcut olan değerler kişisel maldır; akıbeti araştırılıp denkleştirme yapılmalıdır
Mal ayrılığı döneminde açılmış bir menkul kıymet hesabında, 01.01.2002 tarihi itibarıyla hisse senetleri bulunduğu tespit edildi. Mal rejiminin sona erdiği tarihte ise hesapta yalnız nakit vardı; bilirkişi raporları arasında çelişki bulunuyordu.
“hisse senetlerinin akıbeti, mal rejimi sona erdiğinde mevcut nakit ile hisse senetlerinin irtibatının bulunup bulunmadığı netleştirilip sonucuna göre kişisel malın varlığı halinde davalı lehine denkleştirme yapılması gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde eksik araştırma ve inceleme ile hüküm tesisi doğru olmamıştır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Edinilmiş mallara katılma rejiminin başladığı 01.01.2002 tarihinde hesapta bulunan menkul kıymetler o eşin kişisel malıdır. Bu değerlerin sonradan nakde dönüşüp dönüşmediği, yani rejimin sona erdiği tarihteki bakiyeyle bağlantısının bulunup bulunmadığı araştırılmalı; bağlantı varsa o eş lehine denkleştirme yapılmalıdır.
Kişisel katkı sebebiyle denkleştirme yapılıp bakiye artık değer üzerinden katılma alacağı hesaplanması doğrudur
Edinilmiş mal niteliğindeki aracın alımında bir eşin kişisel malı kullanılmıştı. Mahkeme, bilirkişi raporuna dayanarak taraflar lehine denkleştirme yapıp kalan artık değer üzerinden katılma alacağına hükmetti.
“Mahkeme tarafından bu şekilde usulüne uygun yapılan bilirkişi raporuna değer verilmesi ve taraflar lehine kişisel katkı sebebiyle denkleştirme yapılması, bakiye artık değer üzerinden katılma alacağı hesaplanması doğrudur.”
Ne anlama geliyor? Daire, yöntemi onaylamıştır: alımda kişisel mal kullanılmışsa önce bu tutar denkleştirme yoluyla ilgili eşe ayrılır, geriye kalan artık değer üzerinden katılma alacağı hesaplanır. Aynı kararda, edinilmiş mallara katılma rejimi döneminde kişisel katkıyla alınan araç bakımından doğacak hakkın katkı payı değil değer artış payı olduğu da vurgulanmıştır.
Boşanma davasından sonraki döneme düşen kredi taksitleri oranlanarak kişisel mal kabul edilir ve her mal için ayrı hesap yapılır
Taşınmaz ve araç için çekilen kredilerin taksitlerinin bir kısmı evlilik birliği içine, bir kısmı boşanma dava tarihinden sonrasına düşüyordu. Bilirkişi, tüm malvarlıklarını birlikte değerlendirerek tek bir hesap yapmıştı.
“boşanma dava tarihi sonrasına isabet eden ödemelerinin oranlama yolu hesap edilmesi ile bu miktarın denkleştirmede davalının kişisel malı kabul edilerek katılma alacağı hesabında dikkate alınması Yargıtayın ve Dairenin ilke ve uygulamalarına uygun düşmektedir. Ancak hükme esas alınan hesap bilirkişi raporunun incelenmesinde, kısmen bu hususlar dikkate alınmakla birlikte, tasfiyeye konu her bir malvarlığı için ayrı ayrı alacaklar ve borçlar ve varsa kullanılan kredilerin gözetilmesi gerektiği halde, Daire tarafından benimsenmeyen yöntemle tüm malvarlıkları birlikte değerlendirilerek hesap yapılıp katılma alacağının belirlendiği görülmektedir.”
Ne anlama geliyor? Daire, iki ilkeyi birlikte ortaya koymuştur. Birincisi, kredinin boşanma dava tarihinden sonraki taksitleri oranlama yoluyla hesaplanır ve bu tutar denkleştirmede ödeyen eşin kişisel malı sayılır; çünkü bu ödemeler rejim sona erdikten sonra yapılmıştır. İkincisi, tasfiyede her malvarlığı için alacaklar, borçlar ve krediler ayrı ayrı gözetilmelidir; bütün mallar tek bir hesapta toplanamaz.
Çeyiz eşyaları bakımından mal rejiminin tasfiyesi kapsamında alacak istenemez; denkleştirme istemi iddia ve savunma çerçevesinde araştırılır
Davacı, bir kısım ev eşyasının birlikte edinildiğini, bir kısmını ise çeyiz olarak kendisinin getirdiğini belirterek mal rejiminin tasfiyesini istedi. Mahkeme, hangi eşyanın çeyiz hangisinin evlilik içinde edinilmiş olduğunu ayırmadan karar verdi.
“Mahkemece, davacıya dava dilekçesinde belirtilen eşyaların nelerden ibaret oldukları açıklatılıp, hangilerinin çeyiz eşyası hangilerinin evlilik birliği içerisinde sonradan edinilen eşyalar olduğu belirlendikten sonra, dava dilekçesinde mal rejiminin tasfiyesi istenildiğine ve çeyiz eşyaları bakımından mal rejiminin tasfiyesi kapsamında alacak isteğinde bulunulamayacağına göre, evlilik birliğinde edinilen mallar bakımından davacının katkı payı ve katılma alacağının bulunup bulunmadığının yöntemine uygun biçimde araştırılarak (743 sayılı TKM ve 4721 sayılı TMK'nın 202 ve devamı maddeleri), iddia ve savunma kapsamında tüm deliller birlikte değerlendirilerek”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Çeyiz olarak getirilen eşyalar kişisel mal niteliğinde olduğundan bunlar için tasfiye kapsamında alacak istenemez; bu eşyalar ancak iade istemine konu olur. Evlilik içinde edinilen eşyalar bakımından ise katkı payı ve katılma alacağı ayrı ayrı araştırılır. Aynı kararda TMK m. 230'un tam metnine yer verilerek denkleştirme isteminin iddia ve savunma çerçevesinde incelenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Madde gerekçesi
Madde 230- Madde İsviçre Medenî Kanununun 209 uncu maddesini karşılamaktadır. Her bir eşin edinilmiş malvarlığının belirlenebilmesi için, tasfiye sırasında ilgili eşin kişisel malları ile edinilmiş malları arasındaki alacak borç ilişkileri göz önüne alınmalıdır. Maddenin birinci fıkrası, bir eşin mal gruplarıyla ilgili bir borcun diğer mal grubundan ödenmesi hâlinde tasfiye sırasında bunun denkleştirileceğini düzenlemektedir. Buna göre bir eşin kişisel mallarına ilişkin borçlarının edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallarına ilişkin borçları kişisel mallardan ödenmiş ise, tasfiye sırasında denkleştirme yapılacak, edinilmiş mallarda bu yüzden meydana gelen artma ya da eksilme hesaba katılacaktır. Maddenin ikinci fıkrası, eşin borçlarının hangi mal kesimine ait ise sadece o kesimi yükümlülük altına sokacağını hükme bağlamıştır. Aynı fıkrada hangi kesime ait olduğu anlaşılmayan borçlar bakımından bu borcun edinilmiş mallara ilişkin olduğu hususunda bir karine getirilmiştir. Burada adî bir karine söz konusudur. Aksini iddia eden ispatla yükümlüdür. Maddenin üçüncü fıkrasında, denkleştirmenin değerlendirmesi açısından nazara alınacak ölçüler ve zaman konusunda bir hüküm getirilmiştir. Buna göre bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, denkleştirmede katkı oranına ve tasfiye sırasında mal mevcut ise bu andaki değeri, mal daha önce elden çıkmışsa, hakkaniyet ölçüleri göz önünde tutulmak suretiyle belirlenecek değeri esas alınacaktır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 92Gerekçenin ikinci fıkraya ilişkin açıklaması uygulamada belirleyicidir: hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç için getirilen karine adi karinedir, yani aksi ispatlanabilir. Bu da denkleştirme iddiasında bulunan eşe düşen ispat yükünü açıklar. Üçüncü fıkraya ilişkin açıklama ise hesabın iki ayağını gösterir: katkı oranı ve malın tasfiye anındaki değeri. Madde, Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 312-313).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da bu maddenin karşılığı yoktu. Kural mal rejimi mal ayrılığı olduğundan (743 s. K. m. 170) eşlerin malvarlığı kişisel mal-edinilmiş mal biçiminde iki kesime ayrılmıyor, dolayısıyla kesimler arası bir denkleştirme hesabına da ihtiyaç duyulmuyordu. Bu dönemde bir eşin diğerinin malına yaptığı harcamalar ancak Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerine dayanan katkı payı alacağı olarak değerlendirilebiliyordu.
Karı koca, evlenme mukavelenamesi ile kanunda muayyen diğer usullerden birini kabul etmedikleri takdirde veya kabul edipte kanunda gösterilen sebeplerden birinin hüdusu halinde, aralarında mal ayrılığı cereyan eder.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun dönemi | 4721 sayılı Kanun m. 230 | |
|---|---|---|
| Mal kesimleri | Ayrım yoktu | Kişisel mal ve edinilmiş mal |
| Kesimler arası hesap | Düzenlenmemişti | Denkleştirme |
| Borcun yükü | Genel hükümler | İlişkin olduğu kesim |
| Karine | Yoktu | Anlaşılamayan borç edinilmiş mala ilişkindir |
| Değer | — | Katkı oranı x tasfiye anındaki değer |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 219: Edinilmiş mallar.
- TMK m. 220: Kişisel mallar.
- TMK m. 222: İspat.
- TMK m. 227: Değer artış payı.
- TMK m. 228: Malların ayrılması.
- TMK m. 229: Eklenecek değerler.
- TMK m. 231: Artık değer.
- TMK m. 232: Sürüm değeri.
- TMK m. 235: Değerlendirme anı.
- TMK m. 236: Katılma alacağı.
Kişisel malınızdan yapılan ödemelerin denkleştirilmesi ve katılma alacağınızın doğru hesaplanması için dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 230 ne diyor?
TMK m. 230'a göre bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmişse tasfiyede denkleştirme istenebilir; her borç ilişkin olduğu kesimi yükümlülük altına sokar, kesimi anlaşılamayan borç edinilmiş mala ilişkin sayılır ve katkı hâlinde denkleştirme katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre yapılır.
Denkleştirme nedir?
Bir eşin kendi kişisel malları ile edinilmiş malları arasındaki alacak-borç ilişkisinin tasfiyede kapatılmasıdır.
Denkleştirme ile değer artış payı aynı şey mi?
Hayır. Değer artış payı diğer eşin malına yapılan katkıyı, denkleştirme aynı eşin kendi iki mal kesimi arasındaki aktarımı konu alır (TMK m. 227).
Mirastan gelen parayla ev aldıysam ne olur?
Miras kişisel mal olduğundan bu para oranında lehinize denkleştirme yapılır ve o tutar tasfiye dışında kalır (TMK m. 220).
Ziynetlerimi bozdurup ev alımında kullandıysam?
Ziynet kişisel mal olduğundan, katkı oranınız belirlenip denkleştirmede dikkate alınır (Yargıtay 8. HD, 2016/21203 E., 2019/4799 K., 09.05.2019).
Denkleştirme alacağı nasıl hesaplanır?
Katkı oranı bulunur ve malın tasfiye zamanındaki değeriyle çarpılır (TMK m. 230/3).
Oran nasıl belirlenir?
Kişisel malın, yeni malın edinme tarihindeki değerinin ne kadarını karşıladığı denetime elverişli bilirkişi raporuyla saptanır (Yargıtay 2. HD, 2021/5355 E., 2021/8698 K., 24.11.2021).
Mal satılmışsa ne olur?
Mal daha önce elden çıkmışsa denkleştirme hakkaniyet ölçüleri gözetilerek belirlenecek değere göre yapılır (TMK m. 230/3).
Denkleştirme yapıldıktan sonra ne olur?
Kalan bakiye artık değer üzerinden katılma alacağı hesaplanır (Yargıtay 8. HD, 2014/14397 E., 2014/18285 K., 14.10.2014).
Katılma alacağı nasıl bulunur?
Malın tasfiye tarihindeki değerinden denkleştirme ve varsa değer artış payı düşülür, kalanın yarısı katılma alacağıdır (Yargıtay 8. HD, 2018/10590 E., 2020/901 K., 04.02.2020).
Borcun hangi kesime ait olduğu belli değilse?
Kanun gereği edinilmiş mallara ilişkin sayılır; bu adi bir karinedir ve aksini iddia eden ispatlar (TMK m. 230/2).
Evlilik öncesi çektiğim kredi evlilik içinde ödendiyse?
Kredi kişisel malınıza ilişkinse ve edinilmiş mallardan ödenmişse, ödenen tutar kadar edinilmiş mal kesimi lehine denkleştirme yapılır (TMK m. 230/1).
Boşanma davasından sonra ödediğim taksitler ne olur?
Oranlanarak hesaplanır ve denkleştirmede sizin kişisel malınız kabul edilir (Yargıtay 8. HD, 2016/18352 E., 2018/19970 K., 10.12.2018).
Banka hesabındaki para kime ait sayılır?
Ortak ve kişisel hesaplardaki bakiyeler yasal karine gereği edinilmiş mal kabul edilir (Yargıtay 8. HD, 2018/10590 E., 2020/901 K., 04.02.2020).
2002'den önce aldığım hisse senetleri ne olur?
Rejimin başladığı tarihte hesapta bulunan değerler kişisel maldır; akıbeti araştırılıp lehinize denkleştirme yapılır (Yargıtay 8. HD, 2016/21647 E., 2018/18931 K., 20.11.2018).
Eve yaptığım tadilatın parası hangi kesimden sayılır?
Harcamanın kaynağı araştırılır; edinilmiş mal gelirleriyle yapılmışsa değer artışının yarısı diğer eşin alacağı olur (Yargıtay 8. HD, 2012/12531 E., 2013/5479 K., 11.04.2013).
Çeyiz eşyaları için denkleştirme istenir mi?
Hayır. Çeyiz eşyaları kişisel mal niteliğinde olup tasfiye kapsamında alacağa konu edilemez (Yargıtay 8. HD, 2013/10529 E., 2013/9598 K., 20.06.2013).
Birden çok mal varsa nasıl hesaplanır?
Her malvarlığı için alacaklar, borçlar ve krediler ayrı ayrı gözetilir; tek bir toplu hesap yapılamaz (Yargıtay 8. HD, 2016/18352 E., 2018/19970 K., 10.12.2018).
Denkleştirme için ayrı dava açmalı mıyım?
Hayır. Denkleştirme katılma alacağı hesabının bir kalemidir; aynı davada ileri sürülür (Yargıtay HGK, 2012/8-365 E., 2012/561 K., 12.09.2012).
Mahkeme denkleştirmeyi kendiliğinden yapar mı?
İstem ve savunma çerçevesinde araştırır; bu nedenle talebinizi dilekçenizde açıkça belirtmelisiniz (Yargıtay 8. HD, 2013/10529 E., 2013/9598 K., 20.06.2013).
Eski Kanun'da denkleştirme var mıydı?
Hayır. 743 sayılı Kanun'da kural mal rejimi mal ayrılığıydı (743 s. K. m. 170); mal kesimleri ve denkleştirme kurumu bulunmuyordu.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 219, 220, 222, 227, 228, 229, 230, 231, 232, 235, 236
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 170
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 190
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 230 gerekçesi s. 92, Komisyon değişiklik listesi s. 312-313
- Yargıtay HGK, 2012/8-365 E., 2012/561 K., 12.09.2012
- Yargıtay 2. HD, 2021/5355 E., 2021/8698 K., 24.11.2021
- Yargıtay 8. HD, 2018/10590 E., 2020/901 K., 04.02.2020
- Yargıtay 8. HD, 2016/21203 E., 2019/4799 K., 09.05.2019
- Yargıtay 8. HD, 2016/18352 E., 2018/19970 K., 10.12.2018
- Yargıtay 8. HD, 2016/21647 E., 2018/18931 K., 20.11.2018
- Yargıtay 8. HD, 2014/20314 E., 2016/1364 K., 27.01.2016
- Yargıtay 8. HD, 2014/14397 E., 2014/18285 K., 14.10.2014
- Yargıtay 8. HD, 2013/10529 E., 2013/9598 K., 20.06.2013
- Yargıtay 8. HD, 2012/12531 E., 2013/5479 K., 11.04.2013