TMK 228'e göre eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır; sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarının toptan ödemeleri ile iş gücü kaybı tazminatları, rejimin sona ermesinden sonraki döneme düşen iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri kadar kişisel mal sayılır. Rejimin sona ermesinden sonra edinilen mallar artık bu rejime tabi değildir (Yargıtay HGK, 2014/48 E., 2014/554 K., 30.04.2014).
- Sona erme anı
- Malların niteliğinin ve tamamlanma aşamasının belirlendiği tarih (TMK m. 228/1).
- Toptan ödeme
- Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumunca bir defada yapılan ödeme (TMK m. 228/2).
- Peşin sermaye değeri
- İrat şeklinde ödenecek tutarın bugünkü toplu karşılığı (Yargıtay 8. HD, 2015/16958 E., 2015/21471 K., 30.11.2015).
- PMF tablosu
- Ortalama bakiye yaşam süresinin belirlendiği yaşam tablosu (Yargıtay 8. HD, 2010/2273 E., 2010/3293 K., 15.06.2010).
TMK 228 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ayırma anı | Mal rejiminin sona ermesi anı | TMK m. 228/1 |
| Sonraki edinimler | Rejime tabi değildir | Yargıtay HGK, 2014/554 K. |
| Durum-değer ayrımı | Durum sona erme anına, değer tasfiye anına göre | Yargıtay 8. HD, 2017/3962 K. |
| Toptan ödemeler | Bir kısmı kişisel mal sayılır | TMK m. 228/2 |
| Hesap yöntemi | PMF tablosu ve peşin sermaye değeri | Yargıtay 8. HD, 2015/21471 K. |
| Emekli ikramiyesi | Sona erme sonrasına düşen kısım kişisel mal | Yargıtay 8. HD, 2013/1764 K. |
| Kıdem tazminatı | Hesap uzman bilirkişiye yaptırılır | Yargıtay 8. HD, 2013/6405 K. |
| Beklenen haklar | Ödenmemiş birikim tasfiyeye girmez | Yargıtay 8. HD, 2012/305 K. |
| Zaman bakımından | Madde yalnız 01.01.2002 sonrası dönemde uygulanır | Yargıtay 8. HD, 2013/17005 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 207. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, eşlerden her birinin malvarlığı belirlenip karşılıklı borçlar ödendikten sonra, tasfiye için bu malvarlıkları içinde nelerin kişisel mal nelerin edinilmiş mal olduğunun belirlenmesinin zorunlu olduğunu vurgular. Birinci fıkra bakımından gerekçe, eşlerin gerek kişisel gerek edinilmiş mallarının mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre değerlendirileceğinin kabul edildiğini belirtir. İkinci fıkra bakımından ise gerekçe, edinilmiş mal grubuna dahil kabul edilen sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarınca toplu ödemelerin yapılması ya da iş gücünün kaybı nedeniyle toplu tazminat ödenmesi hâllerinde bunların tasfiyede nasıl değerlendirileceğinin hükme bağlandığını açıklar: mal rejiminin sona erdiği tarihte bu toplu ödeme veya tazminat yerine irat şeklinde bir ödeme plânı olsaydı, bu tarih itibarıyla bundan sonraki devreler için hesaplanacak iradın sermaye değeri, o miktar üzerinden kişisel mal olarak hesaba katılacaktır. Tasarının 228. maddesinin ikinci fıkrası, Adalet Komisyonunca sosyal güvenlik mevzuatı ile paralellik kurulması ve maddenin daha anlaşılır olması amacıyla yeniden düzenlenmiştir (S. Sayısı 723, s. 312).
Bu madde, uygulamada en çok emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı, iş göremezlik tazminatı ve tasarruf teşvik ödemesi gibi toplu paralarda gündeme gelir. Böyle bir ödeme kural olarak edinilmiş maldır; ancak tamamı eşinizle paylaşılmaz. Ödemenin, rejimin sona erdiği tarihten sonraki yaşam süresine düşen kısmı ödemeyi alan eşin kişisel malı sayılır ve tasfiye dışında kalır. Bu kısım, PMF yaşam tablosu ve peşin sermaye hesabıyla bulunur; mahkemenin bunu kendi başına hesaplaması değil, uzman bilirkişiye yaptırması gerekir. İkinci önemli nokta şudur: para harcanıp tükenmişse tasfiyeye konu bir değer kalmaz. Bu nedenle ödemenin hangi hesaba yattığını, nereye aktarıldığını ve hangi malın alımında kullanıldığını banka kayıtlarıyla izlemek belirleyicidir.
Ayırmanın yapıldığı an
- Kural: Eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır (TMK m. 228/1). Gerekçe bu ayırmayı, borçlar ödendikten sonra tasfiyenin zorunlu ilk adımı olarak niteler.
- Sona erme tarihi: Boşanmada bu tarih dava tarihidir; ölümde ölüm tarihi, başka rejimin kabulünde sözleşme tarihidir (TMK m. 225).
- Sonradan edinilenler: Rejimin sona ermesinden sonra edinilen mallar edinilmiş mallara katılma rejimine tabi sayılmaz (Yargıtay HGK, 2014/48 E., 2014/554 K., 30.04.2014).
- Durum ve değer ayrımı: Malın niteliği, seviyesi ve tamamlanma aşaması sona erme anına göre; parasal değeri ise tasfiye anına göre belirlenir (Yargıtay 8. HD, 2015/13760 E., 2017/3962 K., 21.03.2017).
- Yarım kalmış yapılar: İnşaat ya da kooperatif ödemeleri tamamlanmadan rejim sona ermişse, sona erme tarihindeki tamamlanma oranı esas alınır (Yargıtay 8. HD, 2010/4891 E., 2011/2679 K., 03.05.2011).
- Mevcut olma şartı: Rejimin sona erdiği tarihte borçlu eşin malvarlığında bulunduğu kanıtlanamayan değerler tasfiyeye alınmaz (Yargıtay 8. HD, 2013/13548 E., 2013/17005 K., 19.11.2013).
Toplu ödemeler ve tazminatlar
- Kapsam: Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılan toptan ödemeler ile iş gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar madde kapsamındadır (TMK m. 228/2).
- Başlangıç niteliği: Bu ödemeler kural olarak edinilmiş maldır; personele yardım amacıyla kurulan sandık ve benzerlerinin ödemeleri de bu gruba girer (TMK m. 219).
- Bölünme: Rejimin sona ermesinden sonraki döneme düşen iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri kadar kısım kişisel mal sayılır; kalan kısım edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer (Yargıtay 8. HD, 2015/16958 E., 2015/21471 K., 30.11.2015).
- Tamamını kişisel saymak hatalıdır: İkramiyenin bütününü kişisel mal kabul eden değerlendirme usul ve yasaya aykırıdır (Yargıtay 8. HD, 2012/11114 E., 2013/1764 K., 19.02.2013).
- Kıdem tazminatı: Aynı hesap kıdem tazminatı ve vakıf ödemeleri için de yapılır; mahkeme bu hesabı resen yapamaz (Yargıtay 8. HD, 2012/12996 E., 2013/6405 K., 02.05.2013).
- Ödenmemiş birikimler: Sandık veya vakıfta biriken ancak henüz ödenmemiş tutarlar beklenen hak niteliğindedir ve tasfiyeye girmez (Yargıtay 8. HD, 2011/6900 E., 2012/305 K., 24.01.2012).
Hesaplama yöntemi
- Birinci adım: Ödeme tarihinde PMF yaşam tablosundan yararlanılarak ödemeyi alan eşin ortalama bakiye yaşam süresi bulunur.
- İkinci adım: Ödeme irat şeklinde yapılsaydı her bir güne düşecek miktar saptanır.
- Üçüncü adım: Bu günlük tutar, rejimin sona erdiği tarihten sonra kalan gün sayısıyla çarpılır.
- Dördüncü adım: Bulunan tutarın peşin sermayeye çevrilmiş değeri hesaplanır; ödeme peşin yapılacağından uygulamada benimsenen iskonto oranı uygulanır (Yargıtay 8. HD, 2012/11114 E., 2013/1764 K., 19.02.2013).
- Beşinci adım: Bu tutar kişisel mal olarak düşülür; kalan kısım edinilmiş mal kabul edilerek artık değer hesabına girer (TMK m. 231).
- Bilirkişi: Hesap, destekten yoksun kalma tazminatı ve PMF tablosu konusunda uzman bir bilirkişiye yaptırılmalı ve rapor denetime elverişli olmalıdır (Yargıtay 8. HD, 2010/2273 E., 2010/3293 K., 15.06.2010).
Uygulama alanı ve komşu kurumlar
- Zaman bakımından: Madde yalnız edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu 01.01.2002 sonrası dönemde uygulanır (Yargıtay 8. HD, 2013/13548 E., 2013/17005 K., 19.11.2013).
- Önceki dönem: Mal ayrılığının geçerli olduğu dönemde ödenen ikramiyeler ödeme yapılan eşin kişisel malıdır ve diğer eşin alacak hakkı doğmaz.
- Kıyasen uygulama: 228/2'deki peşin sermaye hesabı, intifa hakkı gibi ömür boyu süren hakların değerlendirilmesinde de kullanılır (Yargıtay 8. HD, 2012/5410 E., 2012/13068 K., 25.12.2012).
- Değerlendirme kuralları: Ayırma yapıldıktan sonra mallar sürüm değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 232, TMK m. 235).
- Eklenecek değerler: Rejimin sona ermesinden önceki devirler ayrıca değerlendirilir (TMK m. 229).
- Denkleştirme: Bir eşin kendi mal grupları arasındaki aktarımlar denkleştirme kurallarına tabidir (TMK m. 230).
Eşinizin emekli olduğu, kıdem tazminatı aldığı veya iş kazası nedeniyle tazminat aldığı bir dosyada üç belgeyi mutlaka isteyin: kurumdan ödeme tarihi ve tutarını gösteren yazı, ödemenin yattığı banka hesabının o tarihten itibaren dökümü ve varsa o parayla alınan malın tapu ya da ruhsat kaydı. Ödemenin tamamının paylaşılmayacağını baştan hesaba katın; dilekçenizde PMF tablosu ve peşin sermaye değeri yöntemine göre hesap yapılmasını ve bu konuda uzman bilirkişi atanmasını açıkça talep edin. Rejimin sona erdiği tarihi (boşanma dava tarihini) dilekçenizin başında net biçimde yazın, çünkü bütün ayrım bu tarihe göre yapılır. İnşaat hâlindeki bir taşınmaz varsa, o tarihteki tamamlanma oranının keşifle tespit edilmesini isteyin. Karşı taraf paranın harcandığını savunursa, paranın hangi mala dönüştüğünü izlemek sizin yararınızadır; hesap hareketlerini tarih sırasıyla sunun.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Eşlerin malları rejimin sona erdiği tarihteki hâlleriyle tasfiyeye girer; sona ermeden sonra edinilen mallar rejime tabi değildir
Tasfiyeye konu edilen parsellerin bir kısmı, mal rejiminin sona ermesinden sonra edinilmişti. Bu malların da edinilmiş mallara katılma rejimi hükümlerine göre paylaştırılıp paylaştırılamayacağı tartışıldı.
“TMK m. 228/1 uyarınca; eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır. Bu düzenlemeye göre, eşlerin edinilmiş ve kişisel malları, mal rejiminin sona erdiği tarihteki mevcut halleri ile tasfiyeye girecektir. Düzenlemenin karşıt anlamından anlaşılacağı üzere, mal rejiminin sona ermesinden sonra edinilen mallar, artık edinilmiş mallara katılma rejimine(TMK m. 218) tabi bir mal olarak kabul edilemeyecektir.”
Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu, maddenin birinci fıkrasına ters anlam vererek sınırı çizmiştir: tasfiye, rejimin sona erdiği andaki malvarlığı üzerinden yapılır. Boşanma davasının açıldığı tarihten sonra edinilen mallar edinilmiş mallara katılma rejimine tabi sayılmaz ve bu mallar için TMK m. 202 ve devamındaki hükümlere dayanılarak alacak istenemez. Bu durumdaki istemler ancak genel hükümlere göre değerlendirilebilir.
Mallar sona erme anındaki durumlarına (nitelik, seviye, aşama) göre belirlenir; değerleri ise tasfiye anındaki sürüm değeridir
Katkı payı alacağı istemiyle açılan davada, tasfiyeye konu malın hangi tarihteki durumunun ve hangi tarihteki değerinin esas alınacağı tartışıldı.
“Eşlere ait kişisel ve edinilmiş mallar, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına (nitelik, seviye, aşama vs) göre değerlendirilir (TMK'nun m. 228/1, 243 253). Bu malların, kural olarak tasfiye anındaki (TMK'nun m. 227/1 ve 235/1, 243, 253), sürüm (rayiç) değerleri (TMK'nun m. 232, 239/1, 243, 253) hesaba katılır. Tasfiyeye konu mal elden çıkarılmışsa, mahkemece hakkaniyete uygun olarak değer tespiti yaptırılmalıdır (TMK'nun m. 227/2, 243, 251).”
Ne anlama geliyor? Daire, tasfiyenin iki ayrı zaman ölçütünü ayırmıştır: malın niteliği, seviyesi ve tamamlanma aşaması rejimin sona erdiği ana göre; parasal değeri ise tasfiye anına göre belirlenir. Mal elden çıkarılmışsa değer tespiti hakkaniyete uygun biçimde yaptırılır. Bu ayrım, inşaat hâlindeki taşınmazlar ve yarım kalmış kooperatif payları bakımından belirleyicidir.
Kooperatif ve inşaat ödemeleri iki rejim dönemine yayılmışsa, mal ayrılığı döneminde yapılan ödemeler yeni rejime kişisel mal olarak girer
Kooperatif aidatlarının bir kısmı mal ayrılığı, bir kısmı edinilmiş mallara katılma rejimi döneminde ödenmiş; taşınmaz ise boşanma davasından sonra ferdileşme yoluyla tapuya tescil edilmişti. Rejimin sona erdiği tarihte inşaat ve ödemeler tamamlanmamıştı.
“Kısmen mal ayrılığı, kısmen de edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemlere karşılık gelen bu tür uzun vadeli aidat yada borç ödemelerinde; mal ayrılığının geçerli olduğu dönemde her bir eşin yaptığı ödeme(katkı), 4721 sayılı TMK.nun yürürlüğe girdiği 1.1.2002 tarihinden sonraki dönemde geçerli olan edinilmiş mallara katılma rejimine kişisel malı olarak girer (TMK.nun 220/2 m.). Eşlerin mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan malları, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre değerlendirilir ve tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılırlar (TMK.nun 228/1, 235/1.m).”
Ne anlama geliyor? Daire, uzun vadeli aidat ve borç ödemelerinde iki dönemin nasıl birleştirileceğini göstermiştir. 01.01.2002 öncesinde yapılan ödemeler, yeni rejime o eşin kişisel malı olarak girer (TMK m. 220/2). Rejimin sona erdiği tarihteki inşaat tamamlanma oranı belirlenir, değer ise karara en yakın tarihe göre saptanır. Tapuya tescilin sonradan yapılmış olması sonucu değiştirmez.
Toptan ödemede kişisel mal kısmı, PMF tablosuyla bulunan bakiye yaşam süresi üzerinden iradın peşin sermaye değeri hesaplanarak bulunur
Sosyal yardım kurumundan yapılan toptan ödemenin ne kadarının kişisel, ne kadarının edinilmiş mal sayılacağı uyuşmazlık konusu oldu.
“öncelikle ödeme tarihi itibarıyla PMF(population masculin feminin) tablosundan yararlanılarak, emekli olan eşin ortalama bakiye yaşam süresi bulunarak, ödeme günlük irat şeklinde yapılsaydı her bir güne karşılık gelen miktar saptanır. Bundan sonra, irat şeklindeki günlük ödeme miktarı, mal rejiminin sona erdiği 12.10 2011 tarihinden sonraki kalan günler ile çarpılarak, bulunacak bu miktarın peşin sermayeye çevrilmiş değeri hesaplanır. Mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme isabet eden ödemenin açıklanan yöntemle hesaplanan peşin sermaye çevrilmiş değeri, emekli olan eşin kişisel malı sayılır. Sosyal yardım kurum ve kuruluşlarından yapılan toplam ödemenin, kişisel mal sayılan bu miktar (mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme isabet eden günlük irat şeklindeki toplam ödemelerin peşin sermayeye çevrilmiş değeri) çıkarıldıktan sonra, kalan miktar edinilmiş mal kabul edilerek tasfiyeye sırasında göz önünde bulundurulur.”
Ne anlama geliyor? Daire, kanundaki hesabın adımlarını açıklamıştır: ödeme tarihinde PMF tablosundan ortalama bakiye yaşam süresi bulunur, ödeme günlük irada çevrilir, rejimin sona ermesinden sonraki günlere düşen kısım hesaplanır ve bunun peşin sermayeye çevrilmiş değeri kişisel mal sayılır. Toplam ödemeden bu tutar düşüldükten sonra kalan kısım edinilmiş maldır ve tasfiyeye girer.
Emekli ikramiyesinin tasfiyeye konu edilebilmesi için rejimin sona erdiği sırada mevcut olması ya da onunla başka bir mal edinilmiş olması gerekir
Emekli olan eşe mal rejimi devam ederken toptan emeklilik ikramiyesi ödenmişti. Bu ikramiyenin tasfiyede nasıl değerlendirileceği tartışıldı.
“Mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme isabet eden ödemenin açıklanan yöntemle hesaplanan peşin sermayeye çevrilmiş değeri, emekli olan eşin kişisel malı sayılır. Ödenen toplam emeklilik ikramiyesinden, kişisel mal sayılan bu miktar (mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme isabet eden günlük irat şeklindeki toplam ödemelerin peşin sermayeye çevrilmiş değeri) çıkarıldıktan sonra, kalan miktar edinilmiş mal kabul edilerek tasfiye sırasında gözönünde bulundurulur. Emeklilik ikramiyesinin tasfiyeye konu edilmesi için mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olması (TMK'nun 235/1) ya da bu para kullanılarak başka bir malvarlığına sahip olunmalıdır. Söz konusu gelir, kullanılarak satın alınan malvarlıkların tasfiyesinde de aynı kurallar geçerli olacaktır.”
Ne anlama geliyor? Daire, ikramiyenin ikiye bölündüğünü açıklamıştır: rejimin sona ermesinden sonraki döneme düşen kısmın peşin sermaye değeri kişisel mal, kalan kısım edinilmiş maldır. Ancak paranın harcanıp tükenmiş olması hâlinde tasfiyeye konu edilecek bir değer kalmaz; ikramiyenin rejimin sona erdiği sırada mevcut olması veya onunla başka bir mal alınmış olması aranır. İkramiye ile alınan mallarda da aynı kurallar uygulanır.
Emekli ikramiyesinin tamamını kişisel mal saymak usul ve yasaya aykırıdır
Bilirkişi, emeklilik ikramiyesinin tamamını kişisel mal kabul ederek katılma alacağı bulunmadığı sonucuna vardı; mahkeme bu rapora dayanarak istemi reddetti. Rejimin sona erdiği tarih sonrasına isabet eden kısmın peşin sermaye değeri hiç hesaplanmamıştı.
“Ancak bilirkişi raporunda yasada yazılı hesaplama şekline kısmen uyulmuş ise de mal rejiminin sona erdiği tarih sonrasına isabet eden kısmın peşin sermayeye çevrilmiş değeri hesaplanmadan ikramiyenin tamamı kişisel mal olarak değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Kişisel mal sayılan kısım, ikramiyenin tamamı değil yalnız rejimin sona ermesinden sonraki döneme isabet eden iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeridir. Karara göre bilirkişi, destekten yoksun kalma tazminatı ve PMF tablosu hesabında uzman olmalı, uygulamada benimsenen iskonto oranı uygulanmalı ve rapor denetime elverişli biçimde gerekçelendirilmelidir.
Emeklilik ikramiyesi ve tasarruf teşvik ödemesinin kişisel ve edinilmiş mal kısımları PMF tablosundan anlayan uzman bilirkişiyle belirlenmelidir
Dava konusu taşınmazın alımında, rejim devam ederken toplu olarak ödenen emeklilik ikramiyesi ve tasarruf teşvik ödemesinin kullanıldığı tartışmasızdı. Mahkeme bu ödemelerin hangi kısmının kişisel mal olduğunu belirlemeden karar verdi.
“dava konusu taşınmazın alımında kullanıldığı hususunda duraksama bulunmayan davalıya ait emeklilik ikramiyesi ve tasarruf teşvik ödemesinin mal rejiminin devamı sırasında davalıya toplu olarak ödendiği hususu da dikkate alınarak söz konusu ödemelerin ne kadarlık kısmının kişisel mal ve ne kadarlık kısmının da edinilmiş mal sayılması gerektiğinin, bu tür hesaplamalarda kullanılan PMF tabloları dikkate alınarak, konusunda uzman olan PMF tablosundan anlayan bilirkişiler aracılığı ile belirlenmesi ve ondan sonra uyuşmazlık hakkında bir karar verilmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Toplu ödemelerin kişisel/edinilmiş mal ayrımı, PMF tablolarını kullanabilen uzman bilirkişi aracılığıyla yapılmalıdır; mahkemenin bu ayrımı yapmadan karar vermesi eksik inceleme sayılır. Aynı ölçüt tasarruf teşvik ödemeleri gibi diğer toplu ödemeler için de geçerlidir.
Kıdem tazminatı ve vakıf ödemelerinin peşin sermaye değeri mahkemece resen değil, uzman bilirkişiye hesaplattırılmalıdır
Rejim devam ederken açılan banka hesabına, biri vakıf ödemesi diğeri kıdem tazminatı olmak üzere iki ödeme yatırılmıştı. Mahkeme, TMK m. 228 uyarınca yapılması gereken peşin sermaye hesabını bilirkişiye yaptırmadan kendisi yaptı.
“Davalıya kıdem tazminatı ve vakıf tarafından ödenen miktarların TMK'nun 228. maddesi gereğince peşin sermayeye çevrilmiş değerinin tarafların ve Yargıtay'ın denetimine olanak verecek şekilde özellikle destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanmasında uzman bir bilirkişiye yeniden hesaplattırılarak ve ödemenin peşin yapılacağı gözetilerek doktrinde ve uygulamada benimsenen iskonto (indirim) oranının hesaplamada gözetilmesi, ondan sonra toplanacak deliller çerçevesinde sonucuna göre katılma alacağının belirlenmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmamıştır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Kıdem tazminatı ve benzeri toplu ödemeler bakımından da 228/2'deki hesap yapılır; bu hesap, destekten yoksun kalma tazminatı konusunda uzman bir bilirkişiye yaptırılmalı ve ödeme peşin yapıldığından doktrin ile uygulamada benimsenen iskonto oranı gözetilmelidir. Hesabın tarafların ve Yargıtay'ın denetimine elverişli olması aranır.
Henüz ödenmemiş, sandıkta biriken tutarlar üzerinde tasfiye yapılamaz; beklenen haklar malvarlığına girmiş sayılmaz
Eşlerden birinin üyesi olduğu bir vakıfta biriken ve rejim süresince kendisine ödenmemiş olan tutarın tasfiyeye dahil edilip edilemeyeceği tartışıldı.
“mal rejiminin devamı sırasında elde edilmiş bir mal varlığı olmadan, diğer ifade ile davalıya üye olduğu sandık ve vakıflar tarafından yapılmış bir ödeme, mal varlığına giren bir değer bulunmadan ileride elde edilebilecek mal varlığı değeri (beklemece= beklenen ileride ödenebilen haklar) üzerinde tasfiye yapılması mümkün değildir.”
Ne anlama geliyor? Daire, tasfiyenin ancak mevcut bir malvarlığı değeri üzerinde yapılabileceğini vurgulamıştır. Sandık veya vakıfta biriken ancak henüz ödenmemiş tutarlar "beklenen haklar" niteliğindedir ve rejimin sona erdiği tarihte malvarlığına girmiş bir değer bulunmadığından tasfiye hesabına alınmaz. Ödeme yapıldığında ise TMK m. 228/2'deki ayrım devreye girer.
TMK m. 228 yalnız edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemde uygulanır; mal ayrılığı döneminde ödenen ikramiyeler kişisel maldır
Tasfiyede, 2001 yılında yani mal ayrılığı rejimi döneminde ödenen ikramiyelerin de hesaba katılması istendi. Ayrıca rejimin sona erdiği tarihte malvarlığında bulunduğu kanıtlanamayan bir döviz tutarı tartışma konusuydu.
“Davalıya taraflar arasında mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu 2001 yılında ödendikleri anlaşılan ikramiyelerle ilgili de davalının kişisel malı olmaları sebebiyle davacının alacak hakkı olmadığına, TMK'nun 228.maddesi edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemde uygulanabileceğine göre bu ikramiyelerin de tasfiyeye katılmamalarında bir usulsüzlük yoktur.”
Ne anlama geliyor? Daire, maddenin zaman bakımından uygulama alanını çizmiştir: 01.01.2002 öncesinde mal ayrılığı rejimi geçerli olduğundan o dönemde ödenen ikramiyeler ödenen eşin kişisel malıdır ve diğer eşin alacak hakkı doğmaz. Aynı kararda, rejimin sona erdiği tarihte borçlu eşin malvarlığında bulunduğu kanıtlanamayan değerlerin de tasfiyeye alınamayacağı belirtilmiştir.
TMK m. 228'deki peşin sermaye hesabı, intifa hakkının değerinin belirlenmesinde de kıyasen uygulanır
Bir intifa hakkının parasal karşılığının nasıl hesaplanacağı tartışıldı; kanunda bu konuda özel bir hesap yöntemi bulunmuyordu.
“Bu hükmün benzetme yoluyla intifa hakkının hesaplanmasında da göz önünde tutulmasında yarar vardır. Saptanan bu somut olgular karşısında intifa hakkının karşılığı hesaplanırken destekten yoksun kalma tazminatlarında ve iş mahkemelerinde göz önünde bulundurulan PMF tablosundan yararlanılarak hesabın yapılması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor? Daire, 228/2'deki mantığın ömür boyu süren diğer hakların değerlendirilmesinde de kullanılabileceğini kabul etmiştir. İntifa hakkının karşılığı, hak sahibinin PMF tablosuna göre kalan yaşam süresi üzerinden hesaplanır ve ödeme peşin yapılacağından uygulamada benimsenen iskonto oranı gözetilir. Bu yaklaşım, süreli ve yaşam süresine bağlı edimlerin tasfiyede parasallaştırılmasında yol göstericidir.
Madde gerekçesi
Madde 228- Madde İsviçre Medenî Kanununun 207 nci maddesini karşılamaktadır. Eşlerden her birinin malvarlığı belirlenip karşılıklı borçlar ödendikten sonra, tasfiye için bu malvarlıkları içinde nelerin kişisel mal, nelerin edinilmiş mal olduğunun belirlenmesi zorunludur. Maddenin birinci fıkrası, eşlerin gerek kişisel mallarının gerek edinilmiş mallarının, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre değerlendirileceğini kabul etmiştir. Maddenin ikinci fıkrası, edinilmiş mal grubuna dahil kabul edilen sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarınca toplu ödemelerin yapılması ya da iş gücünün kaybı nedeniyle toplu tazminat ödenmesi hâllerinde, tasfiye sırasında bunların nasıl değerlendirilebileceğini hükme bağlamaktadır. Buna göre mal rejiminin sona erdiği tarihte, bu toplu ödeme veya tazminat yerine irat şeklinde bir ödeme plânı olsaydı, bu tarih itibarıyla bundan sonraki devreler için hesaplanacak iradın sermaye değeri bu miktar üzerinden kişisel mal olarak hesaba katılacaktır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 90-91Tasarının 228. maddesinin ikinci fıkrası, Adalet Komisyonunca sosyal güvenlik mevzuatı ile paralellik kurulması ve maddenin daha anlaşılır olması amacıyla yeniden düzenlenmiştir (S. Sayısı 723, s. 312). Bu nedenle gerekçedeki "irat şeklinde bir ödeme plânı olsaydı" ifadesi, kanunlaşan metinde "ömür boyunca irat bağlanmış olsaydı" biçimini almıştır; hesabın mantığı değişmemiştir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da bu maddenin karşılığı yoktu. Kural mal rejimi mal ayrılığı olduğundan (743 s. K. m. 170) eşlerin malvarlıkları zaten ayrıydı; kişisel mal ile edinilmiş malı birbirinden ayıran bir tasfiye hesabı ve sosyal güvenlik ödemelerinin bölünmesine ilişkin bir kural bulunmuyordu. Bu nedenle madde, yalnız 01.01.2002 sonrası dönem bakımından uygulanır (Yargıtay 8. HD, 2013/13548 E., 2013/17005 K., 19.11.2013).
Karı koca, evlenme mukavelenamesi ile kanunda muayyen diğer usullerden birini kabul etmedikleri takdirde veya kabul edipte kanunda gösterilen sebeplerden birinin hüdusu halinde, aralarında mal ayrılığı cereyan eder.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun dönemi | 4721 sayılı Kanun m. 228 | |
|---|---|---|
| Mal grupları | Ayrım gerekmiyordu | Kişisel-edinilmiş ayrımı zorunlu |
| Ayırma anı | Düzenlenmemişti | Rejimin sona erme anı |
| Toplu ödemeler | Kural yoktu | Peşin sermaye değeri kadarı kişisel mal |
| Hesap yöntemi | Yoktu | PMF tablosu ve iskonto ile hesap |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 219: Edinilmiş mallar.
- TMK m. 220: Kişisel mallar.
- TMK m. 222: İspat.
- TMK m. 225: Mal rejiminin sona ermesi.
- TMK m. 227: Değer artış payı.
- TMK m. 229: Eklenecek değerler.
- TMK m. 230: Denkleştirme.
- TMK m. 231: Artık değer.
- TMK m. 232: Sürüm değeri.
- TMK m. 235: Değerlendirme anı.
- TMK m. 236: Katılma alacağı.
Emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı ve toplu ödemelerin tasfiyede nasıl bölüneceğini hesaplamak için dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 228 ne diyor?
TMK m. 228'e göre eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır; sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarının toptan ödemeleri ile iş gücü kaybı tazminatları, rejimin sona ermesinden sonraki döneme düşen iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri kadar kişisel mal sayılır.
Mallar hangi tarihe göre ayrılır?
Mal rejiminin sona erdiği tarihe göre; boşanmada bu tarih dava tarihidir (TMK m. 225).
Boşanma davasından sonra aldığım mal paylaşılır mı?
Hayır. Rejimin sona ermesinden sonra edinilen mallar bu rejime tabi değildir (Yargıtay HGK, 2014/48 E., 2014/554 K., 30.04.2014).
Malın durumu ile değeri aynı tarihe mi bakılır?
Hayır. Malın niteliği ve tamamlanma aşaması sona erme anına, parasal değeri ise tasfiye anına göre belirlenir (Yargıtay 8. HD, 2015/13760 E., 2017/3962 K., 21.03.2017).
Emekli ikramiyesi paylaşılır mı?
Kısmen. İkramiye kural olarak edinilmiş maldır; ancak rejimin sona ermesinden sonraki yaşam süresine düşen kısmın peşin sermaye değeri, ödemeyi alan eşin kişisel malı sayılır (TMK m. 228/2).
İkramiyenin tamamı kişisel mal sayılabilir mi?
Hayır. Tamamını kişisel mal kabul eden değerlendirme usul ve yasaya aykırıdır (Yargıtay 8. HD, 2012/11114 E., 2013/1764 K., 19.02.2013).
Kişisel mal kısmı nasıl hesaplanır?
PMF yaşam tablosundan bakiye yaşam süresi bulunur, ödeme günlük irada çevrilir, sona ermeden sonraki günlere düşen tutarın peşin sermaye değeri hesaplanır (Yargıtay 8. HD, 2015/16958 E., 2015/21471 K., 30.11.2015).
PMF tablosu nedir?
Ortalama bakiye yaşam süresinin belirlenmesinde kullanılan yaşam tablosudur; hesabın bu tabloyu bilen uzman bilirkişiye yaptırılması gerekir (Yargıtay 8. HD, 2010/2273 E., 2010/3293 K., 15.06.2010).
İskonto oranı uygulanır mı?
Evet. Ödeme peşin yapılacağından, uygulamada ve doktrinde benimsenen iskonto oranı hesaba yansıtılır (Yargıtay 8. HD, 2012/11114 E., 2013/1764 K., 19.02.2013).
Kıdem tazminatı da bu kurala tabi mi?
Evet. Kıdem tazminatı ve vakıf ödemeleri için de aynı hesap yapılır ve hesap uzman bilirkişiye yaptırılır (Yargıtay 8. HD, 2012/12996 E., 2013/6405 K., 02.05.2013).
Mahkeme hesabı kendisi yapabilir mi?
Hayır. Peşin sermaye değerinin bilirkişiye hesaplattırılması gerekir (Yargıtay 8. HD, 2012/12996 E., 2013/6405 K., 02.05.2013).
İş göremezlik tazminatı da kapsamda mı?
Evet. İş gücünün kaybı dolayısıyla ödenen tazminatlar madde metninde açıkça sayılmıştır (TMK m. 228/2).
Eşim ikramiyeyi harcamışsa ne olur?
Rejimin sona erdiği tarihte mevcut değilse ya da onunla başka bir mal alınmamışsa tasfiyeye konu bir değer kalmaz (Yargıtay 8. HD, 2014/11341 E., 2016/1298 K., 26.01.2016).
Henüz ödenmemiş birikimler istenebilir mi?
Hayır. Sandık veya vakıfta biriken ancak ödenmemiş tutarlar beklenen hak niteliğindedir ve tasfiyeye girmez (Yargıtay 8. HD, 2011/6900 E., 2012/305 K., 24.01.2012).
2002 öncesinde ödenen ikramiye paylaşılır mı?
Hayır. O dönemde mal ayrılığı geçerli olduğundan ikramiye, ödeme yapılan eşin kişisel malıdır (Yargıtay 8. HD, 2013/13548 E., 2013/17005 K., 19.11.2013).
İnşaatı yarım kalan ev nasıl değerlendirilir?
Rejimin sona erdiği tarihteki tamamlanma oranı keşifle belirlenir; tapuya sonradan tescil edilmiş olması sonucu değiştirmez (Yargıtay 8. HD, 2010/4891 E., 2011/2679 K., 03.05.2011).
Bu hesap başka haklarda da kullanılır mı?
Evet. Peşin sermaye hesabı, intifa hakkı gibi ömür boyu süren hakların değerlendirilmesinde kıyasen uygulanır (Yargıtay 8. HD, 2012/5410 E., 2012/13068 K., 25.12.2012).
Hangi belgeleri toplamalıyım?
Kurumdan ödeme tarihi ve tutarını gösteren yazı, ödemenin yattığı hesabın dökümü ve o parayla alınan malın tapu veya ruhsat kaydı.
Eski Kanun'da böyle bir kural var mıydı?
Hayır. 743 sayılı Kanun'da kural mal rejimi mal ayrılığıydı (743 s. K. m. 170); kişisel mal ile edinilmiş malı ayıran bir tasfiye hesabı bulunmuyordu.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 219, 220, 222, 225, 227, 228, 229, 230, 231, 232, 235, 236
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 170
- 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m. 10
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 228 gerekçesi s. 90-91, Komisyon değişiklik gerekçesi s. 312
- Yargıtay HGK, 2014/48 E., 2014/554 K., 30.04.2014
- Yargıtay 8. HD, 2015/13760 E., 2017/3962 K., 21.03.2017
- Yargıtay 8. HD, 2014/11341 E., 2016/1298 K., 26.01.2016
- Yargıtay 8. HD, 2015/16958 E., 2015/21471 K., 30.11.2015
- Yargıtay 8. HD, 2013/13548 E., 2013/17005 K., 19.11.2013
- Yargıtay 8. HD, 2012/12996 E., 2013/6405 K., 02.05.2013
- Yargıtay 8. HD, 2012/11114 E., 2013/1764 K., 19.02.2013
- Yargıtay 8. HD, 2012/5410 E., 2012/13068 K., 25.12.2012
- Yargıtay 8. HD, 2011/6900 E., 2012/305 K., 24.01.2012
- Yargıtay 8. HD, 2010/4891 E., 2011/2679 K., 03.05.2011
- Yargıtay 8. HD, 2010/2273 E., 2010/3293 K., 15.06.2010