HEMEN ARA
Türk Medeni Kanunu · E. Birliğin korunması

TMK Madde 199: Tasarruf Yetkisinin Sınırlanması

Türk Medeni Kanunu'nun 199. maddesine göre ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir. Bu sayfada madde metnini, sınırlamanın koşullarını ve ispatını, ölçülülük ilkesini, taşınmazlarda tapu şerhini, önlemin süresini ve boşanmanın etkisini, diğer koruma önlemleriyle ilişkisini, usul kurallarını, madde gerekçesini ve Yargıtay kararlarını bulacaksınız.

Av. Aydın AydarAv. Aydın AydarHazırlayan · Boşanma avukatı 7 yüksek mahkeme kararı Güncelleme: 23 Eylül 2026
Resmî metin4721 sayılı Türk Medeni Kanunu

İkinci Kitap: Aile Hukuku › Birinci Kısım: Evlilik Hukuku › Üçüncü Bölüm: Evliliğin Genel Hükümleri › E. Birliğin korunması

V. Tasarruf yetkisinin sınırlanması

Madde 199

  1. (1)Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir.
  2. (2)Hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır.
  3. (3)Hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini kaldırırsa, re'sen durumun tapu kütüğüne şerhedilmesine karar verir.
Yürürlük: 01.01.2002 · Yürürlüğe girdiğinden beri değişmedimevzuat.gov.tr

Fıkra numaraları atıf kolaylığı için eklenmiştir; metin, mevzuat.gov.tr'deki güncel resmî metinle aynıdır.

Bu sayfada
  1. Madde metni
  2. TMK 199 ne düzenler?
  3. Sınırlamanın koşulları
  4. Ölçülülük ilkesi
  5. Hangi malvarlığı değerleri kapsanabilir?
  6. Tapu şerhi ve hâkimin alacağı diğer önlemler
  7. Önlemin süresi ve boşanmanın etkisi
  8. Diğer koruma önlemleriyle ilişkisi
  9. Usul: görev, yetki ve nitelendirme
  10. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
  11. Madde gerekçesi
  12. 743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
  13. Değişiklik geçmişi
  14. İlgili maddeler
  15. Sık sorulan sorular
Kısaca

TMK 199'a göre ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir; taşınmazlarda bu durum re'sen tapu kütüğüne şerh edilir. Yargıtay'a göre sınırlama için tehlikenin ispatlanması ve sınırlamanın amaç bakımından gerekli ve orantılı olması gerekir (Yargıtay 2. HD, 2024/4518 E., 2024/8814 K., 19.11.2024).

Tasarruf yetkisinin sınırlanması
Hâkimin, belirlediği malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufları diğer eşin rızasına bağlaması (TMK m. 199/1).
Ailenin ekonomik varlığı
Ailenin geçimini ve geleceğini sağlayan malvarlığı; bunun tehlikeye düştüğü somut olarak kanıtlanmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2016/15538 E., 2017/7146 K., 08.06.2017).
Ölçülülük
Sınırlamanın, ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli ve orantılı olması (Yargıtay 2. HD, 2024/4518 E., 2024/8814 K., 19.11.2024).
Tapu şerhi
Taşınmazlarda tasarruf yetkisinin sınırlanması hâlinde durumun hâkim tarafından re'sen tapu kütüğüne şerh ettirilmesi (TMK m. 199/3).

TMK 199 ne düzenler?

KonuKuralDayanak
AmaçAilenin ekonomik varlığının korunması veya birlikten doğan malî yükümlülüğün yerine getirilmesiTMK m. 199/1
KararBelirlenen malvarlığı değerlerindeki tasarrufların diğer eşin rızasına bağlanmasıTMK m. 199/1
Diğer önlemlerHâkim bu durumda gerekli önlemleri alırTMK m. 199/2
TaşınmazTasarruf yetkisi kaldırılırsa durum re'sen tapuya şerh edilirTMK m. 199/3
İspatTehlike veya yükümlülükten kaçınma somut olarak kanıtlanmalıdırYargıtay 2. HD, 2017/7146 K.
ÖlçülülükSınırlama gerekli ve orantılı olmalıdırYargıtay 2. HD, 2024/8814 K.
Yeterli olmayan sebepEşin başka biriyle yaşaması tek başına yetmezYargıtay 2. HD, 2022/10116 K.
SüreÖnlem ancak evlilik sürerken uygulanırYargıtay HGK, 2022/85 K.
DeğişiklikKoşullar değişirse önlem değiştirilir veya kaldırılırTMK m. 200

TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 178. maddesinden alınmıştır ve bu hükme ülkemizde İsviçre'den daha fazla ihtiyaç duyulmuştur. Gerekçe, ayrılık veya boşanmaya kararlı olan eşin sırf nafaka ya da tazminat ödememek için mallarını başkalarına devretmesi ve hüküm alan eşin icra yoluyla tahsilat yapamaması sorununa dikkat çeker. Maddeyle hâkime, bu tür tasarrufları diğer eşin rızasına bağlama, gerekli diğer önlemleri alma ve taşınmazlarda önlemin tapuya şerh edilmesine re'sen karar verme yetkisi tanınmış; böylece eşlerin mal kaçırma yolu kapatılmıştır. Tasarının 199. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir.

Dikkat

Eşiniz taşınmazlarını, aracını veya diğer mallarını elden çıkarmaya başladıysa, boşanma davası açmadan da aile mahkemesinden bu malların satışının sizin rızanıza bağlanmasını isteyebilirsiniz. İsteminizi soyut kaygıyla değil, satış ilanı, emlak ilanları, tapu ve banka kayıtları, tanık anlatımları gibi somut delillerle destekleyin. Hangi malların neden sınırlanması gerektiğini tek tek gösterin: Yargıtay, tüm taşınmazları kapsayan sınırlamayı (Yargıtay 2. HD, 2024/4518 E., 2024/8814 K., 19.11.2024) ve eşin geçimini sağladığı faaliyeti engelleyen sınırlamayı (Yargıtay 2. HD, 2023/5983 E., 2024/57 K., 09.01.2024) ölçüsüz bulmaktadır. Taşınmazlarda mahkeme, kararı kendiliğinden tapu kütüğüne şerh ettirir.

Sınırlamanın koşulları

  • İki hâl: Yargıtay'a göre Kanun, tasarruf yetkisinin sınırlanmasına iki hâlde gidilebileceğini öngörmüştür: sınırlamayı ya ailenin ekonomik varlığının korunması gerekli kılmalı ya da evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi bunu gerektirmelidir (Yargıtay 2. HD, 2024/4518 E., 2024/8814 K., 19.11.2024).
  • İstem şartı: Hâkim bu önlemi kendiliğinden almaz; önlem eşlerden birinin istemi üzerine alınır (TMK m. 195/3). İstem, boşanma davasından bağımsız olarak açılan bir davayla ileri sürülebilir.
  • Somut tehlike aranır: Yargıtay, ailenin ekonomik varlığını tehlikeye düşüren veya malî yükümlülükten kaçınma amacı taşıyan bir davranışın kanıtlanamadığı dosyada istemin reddi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2016/15538 E., 2017/7146 K., 08.06.2017). İspat yükü istemde bulunan eştedir.
  • Mal kaçırma girişimi yeterlidir: Yargıtay, eşin malvarlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimlerde bulunduğunun anlaşılması hâlinde sınırlamada gerekliliğin gerçekleştiğini ve maddenin koşullarının oluştuğunu kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/505 E., 2023/2098 K., 03.05.2023). Satış ilanları, tapu işlemleri, vekâletname düzenlenmesi ve emlak görüşmeleri bu girişimi gösterebilir.
  • Tek başına yetmeyen sebepler: Yargıtay'a göre eşin başka bir kişiyle birlikte yaşıyor olması tek başına tasarruf yetkisinin sınırlanmasına sebep oluşturmaz; ayrıca ekonomik tehlike ortaya konulmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2022/8312 E., 2022/10116 K., 07.12.2022). Boşanma davası açılmış olması veya eşler arasındaki geçimsizlik de kendiliğinden bu sonucu doğurmaz.

Ölçülülük ilkesi

  • Gereklilik ve orantılılık: Yargıtay, her iki hâlde de sınırlamanın ölçülü olmasının arandığını; ölçülülüğün, sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın gerekli ve orantılı olmasını gerektirdiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/4518 E., 2024/8814 K., 19.11.2024).
  • Tüm malvarlığını kapsayan sınırlama: Yargıtay, sınırlamada gereklilik gerçekleşmiş olsa bile taşınmazların sayı ve nitelikleri karşısında davalıya ait tüm taşınmazların kapsanmasını amacın üstünde ve ölçüsüz bulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2024/4518 E., 2024/8814 K., 19.11.2024). Aynı ilke daha önceki kararlarda da uygulanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2016/2060 E., 2016/9790 K., 12.05.2016).
  • Geçim kaynağına dokunulmaması: Yargıtay, geçimini hayvancılıkla sağlayan eşin büyükbaş hayvanlarının satışının diğer eşin iznine bağlanmasını, kişinin geçimini sağladığı faaliyete engel olacağı ve diğer mallarına da tedbir konulduğu gerekçesiyle ölçüsüz bulmuş ve davanın reddi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/5983 E., 2024/57 K., 09.01.2024).
  • Talebin belirliliği: Hâkim, sınırlamayı "belirleyeceği malvarlığı değerleri" bakımından kurar. Bu nedenle dilekçede taşınmazın ada ve parseli, aracın plakası, hesabın bankası gibi bilgilerle hangi değerlerin neden kapsanması gerektiği gösterilmelidir.

Hangi malvarlığı değerleri kapsanabilir?

Tapu şerhi ve hâkimin alacağı diğer önlemler

  • Re'sen şerh: Hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırırsa durumun tapu kütüğüne şerh edilmesine kendiliğinden karar verir (TMK m. 199/3). Yargıtay da taşınmazda tasarruf yetkisinin sınırlanması hâlinde durumun re'sen tapuya bildirileceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/22118 E., 2010/2791 K., 17.02.2010).
  • Hükmün kurulma biçimi: Aynı kararda, belirlenen malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verilmesi gerekirken "ihtiyati tedbirlerin evlilik birliğinin bitimine kadar devamı" biçiminde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı bulunmuştur (Yargıtay 2. HD, 2009/22118 E., 2010/2791 K., 17.02.2010).
  • Devredilmiş mallar: Dava tarihinden önce üçüncü kişiye devredilen ve üzerinde mülkiyet hakkı kalmayan mal bakımından istem reddedilir (Yargıtay 2. HD, 2009/22118 E., 2010/2791 K., 17.02.2010). Devir muvazaalı ise ayrı bir dava gündeme gelir.
  • Gerekli diğer önlemler: Hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır (TMK m. 199/2); gerekçeye göre bu fıkra, rızaya bağlama kararının yanında tamamlayıcı önlemler kararlaştırma yetkisi verir.

Önlemin süresi ve boşanmanın etkisi

  • Evliliğin sürmesi koşulu: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlere karar verilebilmesi için evliliğin sürüyor olması temel ilkedir; evlilik sona erdiğinde korunmaya ihtiyaç duyulan bir evlilik kalmadığından bu hükümler uygulanamaz (Yargıtay HGK, 2019/440 E., 2022/85 K., 08.02.2022).
  • Konusuz kalma: Boşanma kararı kesinleşirse dava konusuz kalır; mahkeme esas hakkında karar veremez, karar verilmesine yer olmadığına hükmeder ve yargılama giderlerini dava tarihindeki haklılık durumuna göre belirler (Yargıtay 2. HD, 2024/7619 E., 2025/3892 K., 17.04.2025). Yabancı mahkeme kararının tanınmasıyla sona eren evliliklerde de sonuç aynıdır (Yargıtay 2. HD, 2021/2816 E., 2021/5033 K., 16.06.2021; Yargıtay 2. HD, 2019/1279 E., 2019/4862 K., 17.04.2019).
  • Değişiklik ve kaldırma: Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse önlemi kaldırır (TMK m. 200). Sınırlama kalkarsa taşınmazdaki şerhin terkini de istenmelidir.
  • Boşanma davası açılınca: Boşanma veya ayrılık davası süresince eşlerin mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri hâkim re'sen alır (TMK m. 169); mal kaçırma tehlikesi varsa bu dosyada da tedbir istenebilir.

Diğer koruma önlemleriyle ilişkisi

  • Aile konutu şerhi: Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz için malik olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili şerhin verilmesini isteyebilir (TMK m. 194); bu şerh yalnız aile konutunu korur. TMK 199 ise aile konutu dışındaki malvarlığı değerlerini de kapsayabilir.
  • Talep ve nitelendirme: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında yer verilen Özel Daire gerekçesine göre, aile konutu şerhi istemiyle açılan davada TMK 199'a dayanan bir istem ve usulüne uygun ıslah yoksa hâkim taleple bağlı olduğundan tasarruf yetkisinin sınırlanmasına karar veremez (Yargıtay HGK, 2019/440 E., 2022/85 K., 08.02.2022). Bu nedenle istem dilekçede açıkça yazılmalı, sonradan eklenecekse ıslah yoluna başvurulmalıdır (HMK m. 26, 176).
  • Borçlulara ait önlemler: Yükümlülüğünü yerine getirmeyen eşin borçlularına ödemeyi diğer eşe yapmalarının emredilmesi ayrı bir önlemdir (TMK m. 198); iki istem aynı davada birlikte ileri sürülebilir.
  • Mal rejiminin değişmesi: Haklı sebep varsa eşlerden birinin istemiyle mal ayrılığına geçilmesi istenebilir (TMK m. 206); bu istem evlilik birliğinin korunması önlemlerinden olmayıp ayrıca harca tabidir (Yargıtay 2. HD, 2010/8448 E., 2011/8998 K., 24.05.2011).

Usul: görev, yetki ve nitelendirme

  • Görevli mahkeme: İstem aile mahkemesinde incelenir; Yargıtay, TMK 198 ve 199'a dayanan davada görevsizlik kararı verilmesini bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2015/8760 E., 2015/14794 K., 09.07.2015).
  • Kısıtlama davasından ayrımı: Eşin savurgan harcamalarının sınırlanması istemi, vesayeti gerektiren bir talep yoksa evlilik birliğinin korunması davasıdır (Yargıtay 20. HD, 2015/4001 E., 2015/2136 K., 26.03.2015).
  • Yetkili mahkeme: Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerde yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 201).
  • İspat ve deliller: Tapu ve trafik kayıtları, banka hesap hareketleri, satış ilanları, düzenlenen vekâletnameler ve tanık anlatımları başlıca delillerdir. Yargıtay, ispat edilemeyen istemin reddine ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/8980 E., 2024/2664 K., 18.04.2024).
Uygulamada

Eşinizin mallarını elden çıkardığını düşünüyorsanız önce hangi malların risk altında olduğunu belirleyin: tapu kayıtlarını, araç kayıtlarını ve varsa şirket paylarını çıkartın, satış ilanlarını ve yazışmaları saklayın. Dava dilekçenizde her bir malvarlığı değerini ayrı ayrı gösterip neden sınırlanması gerektiğini açıklayın; tüm malvarlığını kapsayan genel bir istem ölçüsüz bulunarak bozulabilir. Yargılama uzun sürebileceğinden dava ile birlikte geçici hukuki koruma da isteyin ve taşınmazlar için kararın tapuya işlenmesini takip edin. İstemi boşanma davasından bağımsız açabilirsiniz; boşanma davası açtıysanız tedbir istemini o dosyada da ileri sürün, çünkü boşanma kesinleştiğinde bu dava konusuz kalır.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2023/505 E. · 2023/2098 K.03.05.2023

Malvarlığının bir kısmını elden çıkarma girişimi, tasarruf yetkisinin sınırlanmasında gerekliliği gösterir

Fiilen ayrı yaşayan eşlerden kadın, evlilik içinde edinilen iki taşınmazı kocanın satma girişiminde bulunduğunu ve bu şekilde ailenin ekonomik varlığının tehlikeye girdiğini ileri sürerek TMK 199 uyarınca kocanın bu taşınmazlardaki tasarruf yetkisinin sınırlanmasını istedi. İlk derece mahkemesi davayı kabul etti; bölge adliye mahkemesi ise ailenin ekonomik varlığının korunmasını gerektiren bir durum bulunmadığı ve davanın ispatlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetti.

“Yapılan yargılama ve toplanan delillerden, tarafların fiilen ayrı yaşadıkları, davalı erkeğin mal varlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimlerde bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu hale göre, davalının tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasında gereklilik bulunduğu gerçekleşmiş olup, 4721 sayılı Kanun'un 199 uncu maddesi koşulları oluşmuştur.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre eşin malvarlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimlerde bulunduğunun anlaşılması, sınırlamada gerekliliği ortaya koyar ve TMK 199'un koşulları gerçekleşmiş sayılır; bu durumda ilk derece mahkemesinin kabul kararına yönelik istinaf başvurusunun esastan reddi gerekir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2022/8312 E. · 2022/10116 K.07.12.2022

Eşin başka biriyle birlikte yaşaması tek başına tasarruf yetkisinin sınırlanması sebebi değildir

Kadın, TMK 199'a dayanarak kocası adına kayıtlı araçlar ile taşınmazlar üzerindeki tasarrufların kendi rızasıyla yapılabilmesine karar verilmesini istedi. İlk derece mahkemesi, kocanın aile hayatı dışında başka bir kadınla fiilen birlikte yaşamasının ailenin ekonomik varlığını tehlikeye attığı gerekçesiyle davayı kısmen kabul etti; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti.

“Türk Medeni Kanunu'nun 199. maddesi koşulları oluşmadığı halde, kanuna uygun olmayan gerekçe ile davacı kadının davasının kabulüne karar verilmesi doğru olmamış ve bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğu veya davalının evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğü yerine getirmekten kaçındığı ispatlanamamıştır; eşin başka bir kadınla birlikte yaşıyor olması tek başına tasarruf yetkisinin sınırlanmasına sebep oluşturmaz. Sadakat yükümlülüğünün ihlali boşanma ve tazminat davalarının konusudur; bu önlem için ayrıca ekonomik tehlike ortaya konulmalıdır.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2016/15538 E. · 2017/7146 K.08.06.2017

Ekonomik varlığı tehlikeye düşüren veya malî yükümlülükten kaçınma amacı taşıyan bir davranış kanıtlanamazsa istem reddedilir

Eşlerden biri, diğerinin malvarlığı değerleri üzerindeki tasarruflarının kendi rızasına bağlanmasını istedi ve mahkeme istemi kabul etti. Dosyada davalının ailenin ekonomik varlığını tehlikeye düşüren veya evlilik birliğinden doğan malî yükümlülüklerini yerine getirmekten kaçınma amacına yönelik bir davranışı ortaya konulamamıştı.

“Davalı erkeğin ailenin ekonomik varlığının korunmasını gerektirecek veya evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerini yerine getirmekten kaçınmak amacına yönelik bir davranışı kanıtlanamamıştır. Türk Medeni Kanununun 199. maddesi koşulları oluşmadığından davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde kabulü bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Karar, TMK 199'un soyut bir kaygıya değil, somut olarak kanıtlanmış bir tehlikeye veya yükümlülükten kaçınma davranışına dayanması gerektiğini gösterir; ispat yükü istemde bulunan eştedir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2024/4518 E. · 2024/8814 K.19.11.2024

Sınırlama ölçülü olmalıdır; tüm taşınmazlar üzerindeki tasarrufun sınırlanması amacı aşar

Kadının açtığı davada davalı erkeğin malvarlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimde bulunduğu delillerle anlaşıldı. İlk derece mahkemesi davayı kabul ederek davalıya ait tüm taşınmazlar üzerindeki tasarrufun sınırlanmasına karar verdi; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti.

“Maddeye göre, tasarruf yetkisinin sınırlanabilmesi için ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğunun veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesinin gerektiğinin ispatlanması ve sınırlamanın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olan ölçüde yapılması gerekmektedir. Bu düzenleme ile yasa, tasarruf yetkisinin sınırlanmasına iki halde gidilebileceğini öngörmüştür. Bunlardan birincisi sınırlanmayı ailenin ekonomik varlığının korunması gerekli kılmalı, ikincisi ise evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesinin bunu gerektirmesidir. Her iki halde de yasa, sınırlanmanın ölçülü olmasını aramıştır. Ölçülülük, sınırlanma ile ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlanmanın gerekli ve orantılı olmasını gerekli kılar.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre sınırlamada gereklilik gerçekleşmiş olsa da taşınmazların sayı ve nitelikleri karşısında tüm taşınmazların kapsanması, ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olanın üstünde ve ölçüsüzdür; mahkeme ölçülülük ilkesine uygun bir sınırlama yapmalıdır. Bu nedenle dilekçede hangi malvarlığı değerlerinin neden sınırlanması gerektiği somut olarak gösterilmelidir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2009/22118 E. · 2010/2791 K.17.02.2010

Taşınmazlarda tasarruf yetkisi sınırlanırsa durum re'sen tapuya bildirilir; süresi belirsiz ihtiyati tedbir biçiminde hüküm kurulamaz

Kadın, kocasının taşınmazlarındaki tasarruf yetkisinin sınırlanmasını ve kira gelirlerinin kendisine ödenmesini istedi. Mahkeme, ihtiyati tedbirlerin evlilik birliğinin resmen sona ermesine kadar devamına karar verdi; kocanın dava tarihinden önce üçüncü kişiye devrettiği pay hakkındaki istemi de kabul etti.

“Taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisinin sınırlanması halinde durum resen tapuya bildirilir.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre TMK 199 koşulları oluşmuşsa belirlenen malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verilmeli ve taşınmazlar bakımından bu durum tapu kütüğüne şerh edilmelidir; "ihtiyati tedbirlerin evlilik birliğinin bitimine kadar devamı" biçiminde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır. Dava tarihinden önce üçüncü kişiye devredilen ve üzerinde mülkiyet hakkı kalmayan pay bakımından ise istem reddedilmelidir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2019/440 E. · 2022/85 K.08.02.2022

Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin önlemler ancak evlilik sürerken alınabilir; boşanma kesinleşince dava konusuz kalır

Kadın, eşi adına kayıtlı ve aile konutu olarak kullanılan taşınmaz hakkında tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasını istedi. Mahkeme, taşınmazın aile konutu olduğunu kabul ederek TMK 197 ve 199 uyarınca kocanın tasarruf yetkisinin sınırlanmasına karar verdi. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ortada TMK 199'a dayanan bir dava ve usulüne uygun ıslah bulunmadığını, hâkimin taleple bağlı olduğunu belirterek kararı bozdu; mahkeme direndi. Direnme kararından sonra tarafların boşanmasına ilişkin karar kesinleşti.

“Eşlerden birinin istemi üzerine hâkimin bu sayılan tedbirlerin alınmasına karar verebilmesi için evlilik birliğinin sürüyor olması temel prensiptir. Evlilik birliğinin sona ermesi durumunda; ortada korunmasına ihtiyaç bulunan bir evlilik kalmadığı için, bu hükümlerin uygulama alanı bulamayacağı kuşkusuzdur.”

Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu direnme kararını oybirliğiyle bozmuştur. Kurul'a göre aile konutu şerhi ve tasarruf yetkisinin sınırlanması evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerdir ve bunlara karar verilebilmesi için evliliğin sürüyor olması temel ilkedir; boşanma kararının kesinleşmesiyle dava konusuz kalır ve esas hakkında karar verilemez. Bu hâlde mahkeme, konusuz kalma nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına hükmeder ve yargılama giderlerini dava tarihindeki haklılık durumuna göre belirler (HMK m. 331/1). Kararda ayrıca, TMK 199'a dayanan bir istem ve usulüne uygun ıslah yoksa hâkimin taleple bağlı olduğu ve bu yönde hüküm kuramayacağı vurgulanmıştır.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2024/7619 E. · 2025/3892 K.17.04.2025

Boşanma kesinleştikten sonra tasarruf yetkisinin sınırlanması davası hakkında esasa ilişkin karar verilemez

Erkek eş, banka hesapları yönünden reddedilen kısım bakımından kararı temyiz etti. Dosya Yargıtay'da incelenirken tarafların boşanmasına ilişkin karar 09.01.2025 tarihinde kesinleşti.

“Bu durumda erkeğin tasarruf yetkisinin sınırlanması davasının esası konusuz hale gelmiştir.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre TMK 199'da düzenlenen sınırlama evlilik birliğinin korunması önlemlerinden olduğundan ancak evlilik sürerken uygulanabilir; evlilik sona erince hüküm uygulanamaz ve dava konusuz kalır. Mahkeme bu durumda karar verilmesine yer olmadığına hükmeder, yargılama giderleri ve vekâlet ücretini ise tarafların dava tarihindeki haklılık durumuna göre belirler (HMK m. 331/1).

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni

Madde gerekçesi

Madde gerekçesi

Madde 199- İsviçre Medenî Kanununun 178 inci maddesinden alınmıştır. Bu maddeyle hâkim, özel bir önlem olarak eşlerden birinin tasarruf yetkisinin sınırlanmasına karar verebilmektedir. Bu hükme bizim Ülkemizde İsviçre'den daha fazla ihtiyaç vardır. Çoğu olaylarda ayrılık veya boşanmaya kararlı olan koca, sırf kadına nafaka ya da tazminat ödememek için mevcut mallarını başkalarına devretme yoluna gitmekte, nafaka ya da tazminat hükmü alan kadın, kocadan icra yoluyla herhangi bir tahsilât yapamamaktadır. Bu hüküm sayesinde hâkim, eşlerin tasarruf yetkisinin sınırlanmasına yönelik önlem niteliğinde olmak üzere, bu tür tasarrufların diğer eşin rızasına bağlı olduğuna karar verebilecektir. Ancak bu kararın verilmesi yeterli olmayıp, maddenin ikinci fıkrası bu durumda hâkime gerekli diğer önlemleri de kararlaştırma yetkisini tanımaktadır. Maddenin üçüncü fıkrasında hâkimin, eşlerden birinin taşınmazlarıyla ilgili olarak tasarruf yetkisini sınırlaması hâlinde, daha özel nitelikte bir önlemi alabileceği de hükme bağlamıştır. Bu hükme göre, hâkimin tasarruf yetkisinin sınırlanmasına ilişkin önlemin tapuya şerh edilmesine re'sen karar vermesi mümkün olmaktadır. Böylece eşlerin mal kaçırma yolu kapatılmıştır.

Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 82

Tasarıda madde "E. Birliğin korunması" bölümünün "V. Tasarruf yetkisinin sınırlanması" alt başlığı altında yer almış ve Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 409).

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı

Madde yenidir; gerekçesine göre İsviçre Medenî Kanunu'nun 178. maddesinden alınmıştır ve 743 sayılı Kanun'da karşılığı bulunmamaktadır. Eski Kanun'da evlilik birliğinin korunması bakımından hâkime yalnız sınırlı önlemler tanınmıştı: kocanın aile vazifelerini ihmal etmesi hâlinde borçlularına ödemenin kadına yapılmasının emredilmesi (743 s. K. m. 163) ve alınan önlemlerin sebebi kalkınca kaldırılması (743 s. K. m. 164) gibi. Mal kaçırmayı önlemeye yönelik özel bir önlem öngörülmediğinden, nafaka veya tazminat hükmü alan eş çoğu zaman tahsilat yapamıyordu; gerekçe bu sorunu maddenin kabul sebebi olarak göstermiştir.

743 sayılı Kanun4721 sayılı Kanun m. 199
Mal kaçırmaya karşı önlemÖzel bir hüküm yoktuTasarruflar diğer eşin rızasına bağlanabilir
Kapsam—Hâkimin belirleyeceği malvarlığı değerleri
Taşınmaz—Durum re'sen tapu kütüğüne şerh edilir
Tamamlayıcı önlem—Hâkim gerekli diğer önlemleri alır

Değişiklik geçmişi

TarihGelişmeDayanak
01.01.2002Madde yürürlüğe girdi4721 s. K.

Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.

İlgili maddeler

İlgili maddeler

Eşinizin mallarını elden çıkarmasını önlemek, tapuya şerh koydurmak veya boşanma sürecinde malvarlığınızı güvenceye almak konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

TMK 199 ne diyor?

TMK m. 199'a göre ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir. Hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır; taşınmazlarda tasarruf yetkisi kaldırılırsa durumu re'sen tapu kütüğüne şerh ettirir.

Eşim mallarını satıyor; ne yapabilirim?

Aile mahkemesinden, belirlediğiniz malvarlığı değerlerindeki tasarrufların sizin rızanıza bağlanmasını isteyebilirsiniz. Yargıtay, eşin malvarlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimlerde bulunduğunun anlaşılması hâlinde sınırlamada gerekliliğin gerçekleştiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/505 E., 2023/2098 K., 03.05.2023).

Boşanma davası açmadan da isteyebilir miyim?

Evet. Bu önlem evlilik birliğinin korunmasına ilişkindir ve evlilik sürerken bağımsız bir davayla istenebilir. Boşanma davası açtıysanız, dava süresince malların yönetimine ilişkin geçici önlemleri hâkim re'sen alır (TMK m. 169).

Eşimin sadakatsizliği tek başına yeterli mi?

Hayır. Yargıtay'a göre eşin başka bir kişiyle birlikte yaşıyor olması tek başına tasarruf yetkisinin sınırlanmasına sebep oluşturmaz; ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğu veya malî yükümlülükten kaçınıldığı ayrıca ispatlanmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2022/8312 E., 2022/10116 K., 07.12.2022).

Neleri kanıtlamam gerekir?

Ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğunu veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesinin sınırlamayı gerektirdiğini kanıtlamanız gerekir. Yargıtay, bu yönde bir davranışın kanıtlanamadığı dosyada istemin reddi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2016/15538 E., 2017/7146 K., 08.06.2017).

Eşimin bütün malları için sınırlama istenebilir mi?

Kural olarak hayır. Yargıtay, sınırlamanın ölçülü olmasını aramakta; taşınmazların sayı ve nitelikleri karşısında tüm taşınmazları kapsayan sınırlamayı amacın üstünde ve ölçüsüz bulmaktadır (Yargıtay 2. HD, 2024/4518 E., 2024/8814 K., 19.11.2024).

Eşimin işini yapamaz hâle getirecek bir sınırlama istenebilir mi?

Hayır. Yargıtay, geçimini hayvancılıkla sağlayan eşin hayvanlarının satışının diğer eşin iznine bağlanmasını, kişinin geçim kaynağına engel olacağı gerekçesiyle ölçüsüz bulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2023/5983 E., 2024/57 K., 09.01.2024).

Sadece taşınmazlar için mi istenebilir?

Hayır. Araçlar, taşınırlar ve banka hesapları da istemin konusu olabilir (Yargıtay 2. HD, 2022/8312 E., 2022/10116 K., 07.12.2022; Yargıtay 2. HD, 2024/7619 E., 2025/3892 K., 17.04.2025). Taşınmazlarda ayrıca tapu şerhi söz konusudur.

Karar tapuya nasıl işlenir?

Hâkim, taşınmazda tasarruf yetkisini kaldırırsa durumun tapu kütüğüne şerh edilmesine kendiliğinden karar verir (TMK m. 199/3). Yargıtay da bu hâlde durumun re'sen tapuya bildirileceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/22118 E., 2010/2791 K., 17.02.2010).

Eşim malı zaten satmışsa ne olur?

Dava tarihinden önce üçüncü kişiye devredilen ve üzerinde mülkiyet hakkı kalmayan mal bakımından istem reddedilir (Yargıtay 2. HD, 2009/22118 E., 2010/2791 K., 17.02.2010). Devir muvazaalı ise ayrı bir dava açılması gündeme gelir.

Aile konutu şerhinden farkı nedir?

Aile konutu şerhi yalnız aile konutu olarak özgülenen taşınmazı korur (TMK m. 194). TMK 199 ise ailenin ekonomik varlığını korumak için başka malvarlığı değerlerini de kapsayabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında yer verilen Özel Daire gerekçesine göre, aile konutu şerhi davasında TMK 199'a dayanan bir istem ve usulüne uygun ıslah yoksa hâkim bu yönde karar veremez (Yargıtay HGK, 2019/440 E., 2022/85 K., 08.02.2022).

Boşanırsak bu önlem devam eder mi?

Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre bu önlemler ancak evlilik sürerken uygulanır; boşanma kesinleşince dava konusuz kalır (Yargıtay HGK, 2019/440 E., 2022/85 K., 08.02.2022). Bu nedenle boşanma dosyasında da tedbir istemini ileri sürmek gerekir.

Koşullar değişirse ne olur?

Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında değişiklik yapar veya sebebi sona ermişse önlemi kaldırır (TMK m. 200). Sınırlama kalkarsa taşınmazdaki şerhin terkini de istenmelidir.

Hangi mahkemeye başvuracağım?

Dava aile mahkemesinde görülür; Yargıtay, bu istemde görevsizlik kararı verilmesini bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2015/8760 E., 2015/14794 K., 09.07.2015). Yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 201).

Eski Kanun'da da böyle bir hüküm var mıydı?

Hayır. Madde yenidir ve gerekçesine göre İsviçre Medenî Kanunu'nun 178. maddesinden alınmıştır. Gerekçe, eşin sırf nafaka veya tazminat ödememek için mallarını devretmesi ve hüküm alan eşin tahsilat yapamaması sorununu maddenin kabul sebebi olarak göstermiştir.

Kaynaklar ve Mevzuat

Av. Aydın Aydar
Av. Aydın Aydar Boşanma avukatı · İstanbul Barosu

1986'da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu; 35 yılı aşkın süredir boşanma ve aile hukuku davalarında çalışıyor. Madde şerhleri resmî metin, TBMM gerekçesi ve Yargıtay ile Anayasa Mahkemesi kararları esas alınarak hazırlanır ve güncellenir.

HakkımdaRehberlerİletişim

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Kanun metni yayın tarihindeki yürürlükteki metindir. Yayın: 23 Eylül 2026 · Son güncelleme: 23 Eylül 2026.

Hemen Ara WhatsApp