TMK 151'e göre kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı veya namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilmiş eş, evlenmenin iptalini dava edebilir. Dava hakkı, korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m. 152). Yargıtay'a göre salt kaçırılmış olmak, evlenmenin korkutma altında yapıldığını kabul için yeterli değildir (Yargıtay 2. HD, 2010/19722 E., 2012/4125 K., 28.02.2012). Korkutma iddiası, nikâh sırasındaki ve sonrasındaki davranışlar, resmî makamlara verilen ifadeler ve görgüye dayalı tanıklarla birlikte değerlendirilir. Kadına karşı şiddet içeren bu tür davalara ilgili Bakanlık da katılabilir (6284 s. K. m. 20/2).
- Korkutma (tehdit)
- Eşin, kendisinin veya bir yakınının hayatı, sağlığı ya da namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile evlenmeye razı edilmesi (TMK m. 151).
- Pek yakın ve ağır tehlike
- Hemen gerçekleşebilecek ve ciddi sonuçlar doğuracak bir tehlike; basit baskı veya sonradan duyulan pişmanlık bu şartı karşılamaz.
- Korkunun etkisinin kalkması
- Eşin korkutmanın etkisinden kurtulup serbestçe hareket edebilir hâle gelmesi; altı aylık süre bu tarihten başlar (TMK m. 152).
- Terditli dava
- Asıl talebin kabul edilmemesi hâlinde ikincil talebin incelenmesinin istendiği dava; örneğin önce iptal, olmazsa boşanma.
TMK 151 ne düzenler?
| Unsur | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Korkutulan | Eşin kendisi veya yakınlarından biri | TMK m. 151 |
| Tehlikenin konusu | Hayat, sağlık veya namus ve onur | TMK m. 151 |
| Tehlikenin niteliği | Pek yakın ve ağır | TMK m. 151 |
| Sonuç | Eş, korkutma sonucu evlenmeye razı olmuş olmalı | TMK m. 151 |
| Süre | Korkunun etkisinin kalkmasından itibaren altı ay; her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl | TMK m. 152 |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 118. maddesini karşılar; kenar başlığıyla birlikte arılaştırılmış ve daha anlaşılır hâle getirilmiş, içeriğinde değişiklik yapılmamıştır.
Korkutma nasıl ispatlanır?
Korkutmayı ispat yükü, iptal isteyen eştedir (TMK m. 6). Yargıtay kararlarında şu olgular belirleyici olmuştur:
| Olgu | Değerlendirme | Karar |
|---|---|---|
| Davacının kaçırılmış olması | Tek başına yeterli değildir | Yargıtay 2. HD, 2012/4125 K. |
| Jandarma veya savcılıkta "nikâhta zorlama olmadığı" yönünde ifade | Korkutma iddiasını zayıflatır | Yargıtay 2. HD, 2013/24384 K. |
| Nikâhın memur davetiyle evde kıyılması | Tek başına baskı altında evlenildiğini göstermez | Yargıtay 2. HD, 2011/3882 K. |
| Davacının rızayla kaçıp sonradan pişman olması | İptal şartı oluşmaz | Yargıtay 2. HD, 2015/8748 K. |
| Tanık anlatımlarının davacıdan duyuma dayanması | Korkutma ispatlanmış sayılmaz | Yargıtay 2. HD, 2024/2240 K. |
| Nikâh sırasında memura durumu bildirme imkânı varken bildirilmemesi | Korkutma iddiasını zayıflatır | Yargıtay 2. HD, 2024/2639 K. |
Evlenmeye rızayla karar verip iki gün sonra evlenme işlemlerini ilçe merkezinde tamamlayan, resmî görevlilerden yardım isteme imkânı olduğu hâlde sessiz kalan kadının korkutulduğu da kabul edilmemiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/10799 E., 2010/16360 K., 07.10.2010).
Korkutma iddiasını destekleyecek delilleri erken toplayın: kolluk ve savcılık kayıtları, hastane kayıtları, mesajlar ve olaylara doğrudan tanık olan kişiler. Nikâhtan kısa süre sonra resmî makamlara başvurulması ve davanın gecikmeden açılması, korkutmanın gerçekliğini gösteren önemli olgulardır. Korkutma aynı zamanda tehdit veya kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu da oluşturabilir (TCK m. 106, 109).
İptal ve boşanma talebi birlikte
Korkutma iddiası ispatlanamazsa, dava terditli olarak açılmışsa boşanma talebi incelenir. Yargıtay 2. HD, 2023/7903 E., 2024/2240 K., 01.04.2024 kararına göre asıl talep olan iptal reddedildiğinde, ilk derece mahkemesince incelenmemiş olan boşanma talebi hakkında da karar verilmelidir; davacıdan bu talep için ayrıca istinaf başvurusu beklenemez.
Kadına, çocuğa ve aile bireylerine yönelik şiddet veya şiddet tehlikesi nedeniyle açılan davalara ilgili Bakanlık gerekli görürse katılabilir (6284 s. K. m. 20/2). Bu katılım fer'i müdahale niteliğindedir; müdahil Bakanlık lehine vekâlet ücretine hükmedilemez (Yargıtay 2. HD, 2014/14831 E., 2014/22290 K., 10.11.2014).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Salt kaçırılmış olmak, evlenmenin korkutma altında yapıldığını göstermez
Davacı kadın, davalının kendisini isteği dışında kaçırdığını ve tehditle evlenme sözleşmesini imzalamak zorunda kaldığını ileri sürerek evliliğin iptalini istedi; mahkeme davayı kabul etti. Kadın, nikâhın kıyıldığı gün jandarmada, nikâhta herhangi bir zorlama olmadığını ve kendi isteğiyle evlendiğini söylemişti. Ertesi gün savcılıkta da darp veya tehdide maruz kalmadığını beyan etmişti. Nikâh da ilçe merkezinde evlendirme memurluğunda kıyılmıştı. Daire, pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edildiğinin kanıtlanamadığını belirterek kararı bozdu.
“Salt davacının davalı tarafından kaçırılmış olması, evlenmenin korkutma (tehdit) altında yapılmış olduğunun kabulüne yeterli değildir.”
Ne anlama geliyor? Kaçırma olayı ile evlenme iradesinin korkutma altında açıklanması ayrı değerlendirilir. Nikâh anındaki koşullar ve resmî makamlara verilen ifadeler belirleyicidir.
Nikâhın memur davetiyle evde kıyılması tek başına baskı altında evlenildiğini göstermez
Davacı, davalı tarafından zorla kaçırıldığını, tehditle zorla sahip olunduğunu ve çaresizliğinden yararlanılarak nikâh memurunun eve çağrılmasıyla resmî nikâhın kıyıldığını ileri sürerek evliliğin iptalini istedi; mahkeme davayı kabul etti. Daire, evlenmeye korkutularak razı edildiğini kabule yeterli delil bulunmadığını belirtti. Nikâhın memurun davet üzerine davalının kardeşinin evinde kıyılmasının 141. madde karşısında tek başına baskıyı göstermediğini, fotoğrafların ve tanık anlatımlarının da korkutma olduğunu ortaya koymadığını kabul ederek kararı oy çokluğuyla bozdu.
“Türk Medeni Kanununun 141. maddesi hükmü dikkate alındığında nikahın evlendirme memuru tarafından davet üzerine davalının kardeşinin evinde yapılmış olması, tek başına evlenmenin baskı altında yapıldığını göstermez.”
Ne anlama geliyor? Evde nikâh kanunen mümkündür (TMK m. 141). Korkutma iddiası, törenin yerinden değil, iradenin nasıl açıklandığından hareketle ispatlanmalıdır.
Nikâhta "evet" dediğini ve tehdit edilmediğini söyleyen eşin korkutma iddiası kabul edilmedi
Davacı, davalının kendisini cebir ve şiddetle kaçırdığını ve korkutularak evlenmeye razı edildiğini ileri sürerek evliliğin iptalini, olmazsa boşanmayı istedi; mahkeme iptale karar verdi. Taraflar jandarma karakoluna kendiliklerinden gelip teslim olmuş, nikâh ertesi gün belediye evlendirme memuru önünde kıyılmıştı. Davacı, birkaç gün sonra jandarmaya verdiği ifadesinde nikâhta "evet" dediğini ve nikâhtan önce veya nikâh sırasında tehdit edilmediğini söylemişti. Daire, korkutmanın ispatlanamadığını, iptal isteğinin reddi gerektiğini belirtti. Ancak davacı boşanmayı da istediğinden delillerin boşanma sebepleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu.
“davacının kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı veya namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edildiğini kabule yeterli delil bulunmamaktadır”
Ne anlama geliyor? Terditli açılan davada iptal reddedilirse boşanma talebi mutlaka incelenir. Bu yüzden iptal davasında boşanmayı da ikincil talep olarak istemek yararlı olabilir.
Duyuma dayalı tanıklarla korkutma ispatlanamaz; iptal reddedilirse terditli boşanma talebi incelenmelidir
Davacı kadın, eski arkadaşı olan erkeğin kendisini kaçırdığını, ailesine zarar verileceği korkusuyla evlenmek zorunda kaldığını ileri sürerek evliliğin iptalini, olmazsa boşanmayı istedi. İlk derece mahkemesi korkutmanın ispatlandığını kabul ederek iptale karar verdi. Bölge adliye mahkemesi ise tarafların evlenmeden önce arkadaş olduklarını, kadının nikâh hazırlıkları sırasında ve sonrasında şikâyet imkânı olduğu hâlde başvurmadığını, birlikte başka bir ile gidip kadının üniversite kaydını yaptırdıklarını ve tanık anlatımlarının kadından duyuma dayandığını belirterek iptal isteğini reddetti. Daire iptalin reddini onadı. Ancak ilk derecede asıl talep kabul edildiği için incelenmeyen boşanma talebi hakkında bölge adliye mahkemesinin karar vermesi gerektiği gerekçesiyle kararı bu yönden bozdu.
“Bölge Adliye Mahkemesince asıl talebin reddinin gerektiği değerlendirilmesine rağmen, hakkında hüküm kurulmayan terditli talep kısmı yönünden gerekli istinaf incelemesi yapılmamış, deliller değerlendirilmemiş ve sonucu uyarınca bir karar verilmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Korkutma iddiasında olaylara doğrudan tanık olan kişilerin anlatımı önemlidir. İptal talebi reddedilse bile terditli boşanma talebi düşmez.
Korkutma sebebiyle iptal davasına Bakanlık fer'i müdahil olarak katılabilir, lehine vekâlet ücretine hükmedilemez
Davacının korkutularak evlenmeye razı edildiği iddiasıyla açılan iptal davasında ilgili Bakanlık, 6284 sayılı Kanunun 20. maddesine dayanarak davacı yanında davaya katıldı. Mahkeme evliliğin iptaline karar verdi ve Bakanlık lehine de vekâlet ücretine hükmetti. Daire, davalının iptale ilişkin temyiz itirazlarını yerinde görmedi. Bakanlığın katılımının fer'i müdahale niteliğinde olduğunu, müdahil yararına veya aleyhine hüküm kurulamayacağını belirterek yalnız vekâlet ücretine ilişkin kısmı bozdu, kararın diğer bölümlerini onadı.
“Bakanlığın, 6284 sayılı “Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanunun" 20. maddesine dayanan müdahale talebi, asli müdahale değil, fer'i müdahale niteliğindedir.”
Ne anlama geliyor? Korkutma sebebiyle iptal kararı Yargıtay'ca onanmıştır. Şiddet içeren olaylarda Bakanlığın davaya katılması davacıya destek sağlar, ancak dava taraflar arasında görülür.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 118 inci maddesini karşılamaktadır. Madde kenar başlığıyla birlikte arılaştırılmak ve daha anlaşılır hâle getirmek üzere yeniden kaleme alınmış, içeriğinde değişiklik yapılmamıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 70743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Kendisinin veya yakini olan bir kimsenin hayat ve sıhhat veya namusuna karşı vahim ve o zamanda mevcut veya karip bir tehlike tehdidi altında evlenen karı veya koca, evlenmenin feshini dava edebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 118 | 4721 sayılı Kanun m. 151 | |
|---|---|---|
| Kenar başlık | Tehdit | Korkutma |
| Tehlike | Vahim ve o zamanda mevcut veya yakın tehlike | Pek yakın ve ağır tehlike |
| Korunan değerler | Hayat, sıhhat veya namus | Hayat, sağlık veya namus ve onur |
| Talep | Evlenmenin feshi | Evlenmenin iptali |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 141: Tören yeri.
- TMK m. 148: Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk.
- TMK m. 149: Yanılma.
- TMK m. 150: Aldatma.
- TMK m. 152: Hak düşürücü süre.
- TMK m. 158: Butlanın eşler yönünden sonuçları.
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m. 20.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 106, 109.
Zorla evlendirme, evliliğin iptali ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 151 ne diyor?
TMK m. 151'e göre kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı veya namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilmiş eş, evlenmenin iptalini dava edebilir.
Zorla evlendirildim; ne yapabilirim?
Korkutma sebebiyle evliliğin iptalini dava edebilirsiniz (TMK m. 151). Dava, korkunun etkisinin kalktığı tarihten itibaren altı ay içinde ve her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 152). Olay aynı zamanda suç oluşturabileceğinden kolluk veya savcılığa da başvurulabilir.
Kaçırılarak evlendirilmek otomatik olarak iptal sebebi mi?
Hayır. Yargıtay'a göre salt kaçırılmış olmak, evlenmenin korkutma altında yapıldığını kabule yeterli değildir (Yargıtay 2. HD, 2010/19722 E., 2012/4125 K., 28.02.2012).
Korkutmayı nasıl ispatlarım?
Kolluk ve savcılık kayıtları, hastane kayıtları, mesajlar ve olaylara doğrudan tanık olan kişilerle. Yalnız davacıdan duyduklarını anlatan tanıkların beyanı yeterli görülmemiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/7903 E., 2024/2240 K., 01.04.2024).
Nikâhta "evet" dedim; yine de iptal isteyebilir miyim?
Korkutma altında verilen "evet" cevabı iptal sebebi olabilir; ancak resmî makamlara zorlama olmadığını söylemek iddiayı zayıflatır (Yargıtay 2. HD, 2013/10699 E., 2013/24384 K., 30.10.2013).
Rızamla kaçtım ama pişmanım; iptal isteyebilir miyim?
Hayır. Rızayla evlenip sonradan pişman olmak korkutma değildir (Yargıtay 2. HD, 2015/5613 E., 2015/8748 K., 29.04.2015). Şartları varsa boşanma davası açılabilir.
Dava açma süresi ne zaman başlar?
Korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten. Süre altı aydır ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer (TMK m. 152).
İptal ve boşanmayı birlikte isteyebilir miyim?
Evet, terditli olarak. İptal talebi reddedilirse boşanma talebi incelenir (Yargıtay 2. HD, 2023/7903 E., 2024/2240 K., 01.04.2024).
Bakanlık davaya katılabilir mi?
Evet. Kadına, çocuğa ve aile bireylerine yönelik şiddet veya şiddet tehlikesi nedeniyle açılan davalara ilgili Bakanlık gerekli görürse katılabilir (6284 s. K. m. 20/2). Bu katılım fer'i müdahaledir (Yargıtay 2. HD, 2014/14831 E., 2014/22290 K., 10.11.2014).
İptal kararının sonuçları nelerdir?
Evlilik hâkim kararıyla ileriye dönük sona erer (TMK m. 156). Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadında boşanma hükümleri uygulanır (TMK m. 158).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6, 141, 151, 152, 156, 158
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m. 20
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 106, 109
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 118 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 151 gerekçesi, s. 70
- Yargıtay 2. HD, 2010/19722 E., 2012/4125 K., 28.02.2012
- Yargıtay 2. HD, 2011/2995 E., 2011/3882 K., 07.03.2011
- Yargıtay 2. HD, 2013/10699 E., 2013/24384 K., 30.10.2013
- Yargıtay 2. HD, 2023/7903 E., 2024/2240 K., 01.04.2024
- Yargıtay 2. HD, 2014/14831 E., 2014/22290 K., 10.11.2014
- Yargıtay 2. HD, 2015/5613 E., 2015/8748 K., 29.04.2015
- Yargıtay 2. HD, 2023/9120 E., 2024/2639 K., 18.04.2024
- Yargıtay 2. HD, 2010/10799 E., 2010/16360 K., 07.10.2010