TMK 150'ye göre eşlerden biri, eşinin namus ve onuru hakkında doğrudan onun tarafından veya onun bilgisi altında başkası tarafından aldatılarak evlenmeye razı olmuşsa ya da kendisinin veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık kendisinden gizlenmişse, evlenmenin iptalini dava edebilir. Dava hakkı, aldatmanın öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m. 152). Hastalığın gizlenmesine dayanan davada hastalığın ağır ve tedavi edilemez nitelikte olduğu ve altsoy için tehlike oluşturup oluşturmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmelidir (Yargıtay HGK, 2017/2294 E., 2020/671 K., 23.09.2020). Kanunda sayılan bu iki hâl dışındaki aldatma, öznel olarak ne kadar önemli olursa olsun iptal sebebi sayılmamaktadır (Yargıtay 2. HD, 2023/3042 E., 2023/5549 K., 22.11.2023).
- Namus ve onur hakkında aldatma
- Eşin namus ve onuruna ilişkin bir konuda, doğrudan onun tarafından veya onun bilgisi altında üçüncü kişi tarafından aldatılarak evlenmeye razı olma (TMK m. 150/1).
- Hastalığın gizlenmesi
- Davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın davacıdan saklanması (TMK m. 150/2).
- Ağır (vahim) tehlike
- Hastalığın bulaşıcı olması veya soyaçekim yoluyla sonraki nesle geçmesi gibi, diğer eşin veya altsoyun sağlığını ciddi biçimde tehdit etmesi (Yargıtay 2. HD, 2012/19379 K.).
- Resmî sağlık kurulu raporu
- Tam teşekküllü bir devlet hastanesi veya üniversite hastanesinden alınan heyet raporu; hastalığa dayanan iptal davalarında temel delildir.
TMK 150 ne düzenler?
| Bent | Aldatma türü | Aranan şart | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1 | Eşin namus ve onuru hakkında aldatma | Aldatma eşin kendisi tarafından veya onun bilgisi altında başkası tarafından yapılmış olmalı | TMK m. 150/1 |
| 2 | Hastalığın gizlenmesi | Hastalık davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturmalı ve gizlenmiş olmalı | TMK m. 150/2 |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 117. maddesini karşılar; kenar başlığıyla birlikte sadeleştirilmiş ve daha anlaşılır hâle getirilmiş, içeriğinde değişiklik yapılmamıştır.
Aldatma, yanılmadan farklı olarak karşı tarafın veya onun bilgisi altında üçüncü kişinin bilinçli davranışını gerektirir. Gizlenen ruhsal hastalığa dayanan istek, yanılmaya ilişkin 149/2'ye değil, aldatmaya ilişkin 150/2'ye dayanır ve hukuki nitelendirme hâkime aittir (Yargıtay 2. HD, 2013/20396 E., 2014/5254 K., 10.03.2014).
Gizlenen hastalık: Yargıtay'ın aradığı şartlar
| Şart | Açıklama | Karar |
|---|---|---|
| Hastalık evlenmeden önce var olmalı | Evlenme tarihindeki durumu gösteren rapor gerekir | Yargıtay 2. HD, 2019/967 K. |
| Hastalık ağır ve tedavi edilemez nitelikte olmalı | Resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmelidir | Yargıtay HGK, 2020/671 K. |
| Davacı veya altsoy için ağır tehlike oluşturmalı | Bulaşıcılık veya soyaçekim yoluyla geçme gibi | Yargıtay 2. HD, 2012/19379 K. |
| Hastalık davacıdan gizlenmiş olmalı | Davacı evlenmeden önce biliyorsa aldatma yoktur | TMK m. 150/2 |
- Raporlar arasında hastalığın tedavi edilebilirliği veya altsoy için tehlikesi konusunda çelişki varsa, çelişki giderilmeden karar verilemez (Yargıtay 2. HD, 2011/17478 E., 2012/14604 K., 31.05.2012).
- İki uçlu duygulanım bozukluğunun davacı ve altsoyu için ağır tehlike oluşturup oluşturmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla araştırılmadan iptal isteği reddedilemez (Yargıtay 2. HD, 2016/25173 E., 2018/12091 K., 30.10.2018).
Davacı yalnız nispi butlan istemişse mahkeme kendiliğinden mutlak butlan kararı veremez. Hâkim talepten fazlasına veya başka bir şeye karar veremez (HMK m. 26); gizlenen hastalığa dayanan iptal davasında evliliğin 145/3'e göre mutlak butlanla iptaline karar verilmesi bozma sebebi sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2016/20616 E., 2016/16240 K., 20.12.2016).
Aldatmanın sınırları
Aldatma ancak kanunda sayılan iki hâlden birine dayanıyorsa iptal sebebidir: eşin namus ve onuru hakkında aldatma veya ağır hastalığın gizlenmesi. Bunların dışında kalan aldatma iddiaları, örneğin evlenme amacının gerçekte maddi çıkar olduğu iddiası, bu maddeye göre iptal sebebi oluşturmaz (Yargıtay 2. HD, 2023/3042 E., 2023/5549 K., 22.11.2023). Butlan sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır; muvazaalı evliliğe ilişkin ayrı bir butlan sebebi de yoktur (TMK m. 145).
Evlenmeden önce var olan ve gizlenen durumlar boşanma davasında kusur olarak ileri sürülemez; şartları varsa ancak iptal davasına konu olabilir (TMK m. 149).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Gizlenen hastalığın ağır, tedavi edilemez ve altsoy için tehlikeli olduğu resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmelidir
Davacı eş, görücü usulüyle evlendiği eşinin sürekli halsiz düştüğünü, sık sık bayıldığını ve evlenmeden önce kendisinden gizlenen psikolojik bir rahatsızlığı bulunduğunu ileri sürerek evliliğin iptalini, olmazsa boşanmayı istedi. Mahkeme, bir üniversite hastanesinin davalıda akıl hastalığı bulunmadığını bildiren adli raporuna dayanarak davayı reddetti. Özel Daire kararı bozdu, mahkeme direndi. Genel Kurul, hastalığın gizlenmesine dayanan iptal davasında hastalığın ağır ve tedavi edilemez nitelikte olduğunun ve altsoy için tehlike oluşturup oluşturmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerektiğini belirtti. Tam teşekküllü bir devlet veya üniversite hastanesinden bu yönde heyet raporu alınmadan karar verilemeyeceğini kabul ederek direnme kararını oy birliğiyle bozdu.
“Bir hastalığın gizlenmesinin aldatma sebebi ile evliliğin iptali sebebi oluşturabilmesi için “hastalığın” resmî sağlık kurulu raporu ile “ağır ve tedavi edilemez nitelikte” olduğunun belirlenmiş olmasının gerektiği gibi ayrıca “altsoy için tehlike oluşturup oluşturmadığının da” tespit edilmiş olması gerekir.”
Ne anlama geliyor? Yalnız akıl hastalığı bulunup bulunmadığını söyleyen genel bir rapor yeterli değildir. Rapor, hastalığın ağırlığını, tedavi edilebilirliğini ve davacı ile altsoy için tehlikesini açıkça değerlendirmelidir.
Tedavi edilmiş ve etkisi kalmamış bir hastalık, ağır tehlike oluşturmadığı için iptal sebebi değildir
Davacı, eşinin evlenmeden önceki epilepsi hastalığını kendisinden gizlediğini ileri sürerek evliliğin iptalini istedi ve mahkeme davayı kabul etti. Sağlık kurulu raporuna göre davalı belirli yıllar arasında epilepsi tedavisi görmüştü; artık ilaç kullanmıyordu ve EEG incelemeleri normaldi. Evlenme ve evliliği sürdürme yeterliliğine de sahipti. Daire, hastalığın butlan sebebi olabilmesi için diğer eşin veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturması gerektiğini belirtti. Bu şartların gerçekleşmediğini kabul ederek kararı oy çokluğuyla bozdu.
“Eşte bulunan hastalığın butlan sebebini oluşturması için diğer eşin veya alt soyunun sağlığı için ağır (vahim) bir tehlike oluşturması gerekir. Hastalığın bulaşıcı veya soyaçekim sebebiyle sonraki nesle geçmesi durumunda vahim durumundan söz edilir (TMK.md.150/2).”
Ne anlama geliyor? Her hastalığın gizlenmesi iptal sebebi değildir. Belirleyici olan, hastalığın bulaşıcı olması veya kalıtım yoluyla geçmesi gibi ağır bir tehlike doğurmasıdır.
Gizlenen ruhsal hastalığa dayanan istek 149/2'ye değil 150/2'ye dayanır; rapor altsoy tehlikesini açıklamalıdır
Davacı, eşinin atipik psikoz hastalığını gizleyerek evlendiğini ve bunu düğünden bir hafta sonra öğrendiğini ileri sürerek evliliğin iptalini istedi. Sağlık kurulu raporu davalının kronik bir ruhsal hastalığı bulunduğunu, ilaç tedavisiyle iyilik hâlinin sağlanabildiğini ve vasi atanmasına gerek olmadığını bildiriyordu. Daire, hukuki nitelendirmenin hâkime ait olduğunu, isteğin yanılmaya değil aldatmaya ilişkin 150/2'ye dayandığını belirtti. Raporun hastalığın davacı veya altsoyu için ağır tehlike oluşturup oluşturmadığı konusunda yetersiz olduğunu kabul ederek yeniden resmî sağlık kurulu raporu alınması için kararı bozdu.
“Bu madde gereğince evlenmenin iptaline karar verilebilmesi için, davalıda mevcut olan hastalığın davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturması ve bu hastalığın davacıdan gizlenmiş bulunması zorunludur.”
Ne anlama geliyor? Davacı dilekçesinde yanılmaya dayansa bile, gizlenen bir hastalık iddiası aldatma kapsamında değerlendirilir. Raporun doğru soruyu cevaplaması gerekir.
Nispi butlan istenen davada mahkeme kendiliğinden mutlak butlan kararı veremez
Erkek, eşinin şizofreni hastası olduğunu ve bu hastalığın kendisinden gizlendiğini ileri sürerek aldatma sebebiyle evliliğin iptalini istedi; kadın da birleşen davada boşanma istedi. Mahkeme iki davayı da kabul ederek evliliğin 145/3'e göre mutlak butlanla iptaline karar verdi. Daire, hâkimin talepten fazlasına veya başka bir şeye karar veremeyeceğini, mutlak butlan sebebiyle açılmış bir dava bulunmadığını belirtti. Delillerin aldatma sebebiyle nispi butlan yönünden değerlendirilmesi, boşanma davasında ise iptal davasının sonucunun beklenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu.
“Mutlak butlan sebebi ile açılmış bir dava bulunmadığı halde talepten farklı olarak Türk Medeni Kanununun 145/3. maddesi uyarınca evliliğin iptaline karar verilmesi doğru olmamıştır.”
Ne anlama geliyor? Hâkim olayları doğru nitelendirmekle yükümlüdür (HMK m. 33), ancak davacının istediği sonucu değiştiremez (HMK m. 26). Mutlak butlan sebebi varsa bu, savcıya bildirilebilir veya ilgililerce ayrıca dava edilebilir.
Kanunda sayılan iki hâl dışındaki aldatma, ne kadar önemli olursa olsun iptal sebebi değildir
Davacı, eşinin evlenme iradesi olmadan evlendiğini, nikâhtan sonra ortak eve gelmediğini ve verilen hediyeleri alıp gittiğini ileri sürerek evliliğin iptalini istedi. Davacı yargılama sırasında öldü ve mirasçısı davayı sürdürdü. İlk derece mahkemesi, aldatmanın ancak eşin namus ve onuru hakkında aldatma veya ağır hastalığın gizlenmesi hâllerinden birine dayanırsa iptal sebebi olacağını, bu iki hâl dışında aldatmanın öznel olarak ne kadar önemli olursa olsun iptal sebebi olamayacağını belirtti. İrade sakatlığına ilişkin tanık beyanlarının görgüye dayanmadığını da belirterek davayı reddetti. Bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti, Yargıtay kararı onadı.
“açıklanan bu iki durum dışında “aldatma eylemi” subjektif açıdan ne kadar önemli olursa olsun, iptal sebebi olmasının mümkün olamayacağı”
Ne anlama geliyor? Maddi çıkar amacıyla evlenildiği iddiası tek başına aldatma sayılmaz. Olay, dolandırıcılık gibi ceza hukuku sonuçları doğurabilse de iptal için kanunda sayılan sebeplerden birinin ispatı gerekir.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 117 nci maddesini karşılamaktadır. Madde kenar başlığıyla birlikte sadeleştirilmek ve daha anlaşılır hâle getirilmek üzere yeniden kaleme alınmış, içeriğinde değişiklik yapılmamıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 70743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Aşağıdaki hallerde karı kocadan biri evlenmenin feshini dava edebilir: 1 – Karı veya koca diğerinin namus ve haysiyeti hakkında gerek bizzat onun tarafından, gerek onun malümatı ile üçüncü bir şahıs tarafından iğfal edilerek akde razı olmuş ise, 2 – Davacının veya neslinin sıhhatı için vahim bir tehlike arzeden bir hastalık kendisinden gizlenmiş ise.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 117 | 4721 sayılı Kanun m. 150 | |
|---|---|---|
| Kenar başlık | Hile | Aldatma |
| Birinci hâl | Namus ve haysiyet hakkında iğfal | Namus ve onur hakkında aldatma |
| İkinci hâl | Davacının veya neslinin sıhhati için vahim tehlike arz eden hastalığın gizlenmesi | Davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan hastalığın gizlenmesi |
| Talep | Evlenmenin feshi | Evlenmenin iptali |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 133: Akıl hastalığı ve evlenme.
- TMK m. 145: Mutlak butlan sebepleri.
- TMK m. 149: Yanılma.
- TMK m. 151: Korkutma.
- TMK m. 152: Hak düşürücü süre.
- TMK m. 159: Mirasçıların dava hakkı.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 26, 33.
- Evlendirme Yönetmeliği m. 20: Evlenme öncesi sağlık raporu.
Evliliğin iptali, gizlenen hastalık ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 150 ne diyor?
TMK m. 150'ye göre eşlerden biri, eşinin namus ve onuru hakkında doğrudan onun tarafından veya onun bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak evlenmeye razı olmuşsa ya da kendisinin veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık kendisinden gizlenmişse evlenmenin iptalini dava edebilir.
Eşim evlenmeden önce hastalığını gizledi; evliliği iptal ettirebilir miyim?
Hastalık sizin veya altsoyunuzun sağlığı için ağır tehlike oluşturuyorsa ve sizden gizlenmişse evet. Hastalığın ağır ve tedavi edilemez nitelikte olduğu ve altsoy için tehlike oluşturup oluşturmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmelidir (Yargıtay HGK, 2017/2294 E., 2020/671 K., 23.09.2020).
Her hastalığın gizlenmesi iptal sebebi mi?
Hayır. Hastalığın diğer eş veya altsoy için ağır tehlike oluşturması gerekir; bulaşıcılık veya soyaçekim yoluyla sonraki nesle geçme bunun örnekleridir. Tedavi edilmiş ve etkisi kalmamış bir hastalık yeterli görülmemiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/10663 E., 2012/19379 K., 10.07.2012).
Hangi rapor gerekir?
Tam teşekküllü bir devlet hastanesi veya üniversite hastanesinden alınan resmî sağlık kurulu (heyet) raporu. Rapor evlenme tarihindeki durumu, hastalığın ağırlığını, tedavi edilebilirliğini ve davacı ile altsoy için tehlikesini açıklamalıdır.
Eşimin evlenmeden önceki geçmişi hakkında yalan söylemesi aldatma sayılır mı?
Kanunda iki hâl sayılmıştır: eşin namus ve onuru hakkında aldatma ve ağır hastalığın gizlenmesi. Bunlar dışındaki aldatma öznel olarak ne kadar önemli olursa olsun iptal sebebi sayılmamaktadır (Yargıtay 2. HD, 2023/3042 E., 2023/5549 K., 22.11.2023). Eşin önemli bir niteliğinde yanılma ise TMK m. 149'da ayrıca düzenlenmiştir.
Aldatma ile yanılma arasındaki fark nedir?
Yanılmada eşin önemli bir niteliği hakkında kendiliğinden bir yanılgı vardır (TMK m. 149). Aldatmada ise eş veya onun bilgisi altında başkası tarafından bilinçli bir kandırma söz konusudur (TMK m. 150).
Dava açma süresi ne kadar?
Aldatmanın öğrenildiği tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl (TMK m. 152).
Mahkeme benim istediğimden farklı olarak mutlak butlan kararı verebilir mi?
Hayır. Hâkim talepten fazlasına veya başka bir şeye karar veremez (HMK m. 26). Aldatma sebebiyle iptal istenen davada mutlak butlan kararı verilmesi bozma sebebi sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2016/20616 E., 2016/16240 K., 20.12.2016).
Davacı dava sırasında ölürse ne olur?
Evlenmenin butlanını dava etme hakkı mirasçılara geçmez; ancak mirasçılar açılmış davayı sürdürebilir (TMK m. 159).
Gizlenen hastalık boşanma sebebi de olabilir mi?
Evlenmeden önceki durumlar boşanma davasında kusur olarak ileri sürülemez; şartları varsa ancak iptal davasına konu olabilir (TMK m. 149). Evlilik birliği içindeki davranışlar ise boşanma davasında değerlendirilir.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 133, 145, 149–152, 159
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 26, 33
- Evlendirme Yönetmeliği m. 20
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 117 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 150 gerekçesi, s. 70
- Yargıtay HGK, 2017/2294 E., 2020/671 K., 23.09.2020
- Yargıtay 2. HD, 2011/10663 E., 2012/19379 K., 10.07.2012
- Yargıtay 2. HD, 2013/20396 E., 2014/5254 K., 10.03.2014
- Yargıtay 2. HD, 2016/20616 E., 2016/16240 K., 20.12.2016
- Yargıtay 2. HD, 2023/3042 E., 2023/5549 K., 22.11.2023
- Yargıtay 2. HD, 2018/1389 E., 2019/967 K., 12.02.2019
- Yargıtay 2. HD, 2011/17478 E., 2012/14604 K., 31.05.2012
- Yargıtay 2. HD, 2016/25173 E., 2018/12091 K., 30.10.2018