TMK 220: Kişisel Mallar ve Ziynet Eşyası

Kısaca

TMK 220'ye göre eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında eşe ait bulunan veya sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler kanun gereğince kişisel maldır. Kadına özgü ziynet eşyası, aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa kim takmış olursa olsun kadın eşe bağışlanmış sayılır ve onun kişisel malı olur (Yargıtay HGK, 2017/1512 E., 2020/835 K., 04.11.2020). Kişisel malın yerine geçen değerler de kişisel maldır (Yargıtay 8. HD, 2015/17460 E., 2017/7954 K., 30.05.2017).

Kişisel kullanım eşyası: Giysi, saat, çanta, spor malzemesi ve ziynet gibi yalnız bir eşin kullanımına yarayan eşya (TMK m. 220/1).
Rejim başlangıcındaki mallar: Evlenme veya rejimin kurulması anında eşe ait olan malvarlığı değerleri (TMK m. 220/2).
Karşılıksız kazanma: Miras, bağış, piyango gibi karşılık ödenmeden edinme (TMK m. 220/2).
İkame kuralı: Kişisel malın yerine geçen değerin de kişisel mal sayılması (TMK m. 220/4).

TMK 220 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Kişisel eşya	Yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya	TMK m. 220/1
Ziynet	Kadına özgü ziynet kadın eşin kişisel malıdır	Yargıtay HGK, 2020/835 K.
Başlangıçtaki mallar	Rejimin başlangıcında eşe ait değerler	TMK m. 220/2
Miras ve bağış	Karşılıksız kazanma yoluyla edinilenler	TMK m. 220/2
Manevi tazminat	Manevi tazminat alacakları	TMK m. 220/3
İkame	Kişisel malların yerine geçen değerler	TMK m. 220/4
Gelirler	Kişisel malın geliri edinilmiş maldır	TMK m. 219/2-4
İspat	Kişisel mal iddiasını ileri süren ispatlar	TMK m. 222
Bağış iddiası	Bağış iradesi açık olmalıdır	Yargıtay HGK, 2021/1728 K.

TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 198. maddesinde olduğu gibi yasa gereği kişisel mallardan sayılan değerleri düzenler. Gerekçe, birinci bentte eşlerin sadece kişisel kullanımına yarayan eşyanın kişisel mal sayıldığını; eşlerin giysileri, saati, çantası, spor alet ve malzemeleri ile ziynet eşyasının buna örnek verilebileceğini belirtir. Bunlar evlilik birliğinin başlangıcında mevcut olabileceği gibi sonradan karşılıksız olarak da edinilmiş olabilir; hatta karşılığı edinilmiş mallardan ödenmiş olabilir, ancak bu hâlde diğer eşin denkleştirme isteminde bulunma hakkı saklıdır. İkinci bent bakımından gerekçe, rejimin başlangıcında sahip olunan veya sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen tüm malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayıldığını açıklar. Üçüncü bent, manevi tazminat alacaklarının eşin kişisel durumu göz önünde tutularak ödendiği ve onun acı, üzüntü ve ızdırabı sonucu tamamen kişisel nitelikteki zararlarının karşılığı olduğu gerekçesiyle kişisel mal sayıldığını belirtir. Dördüncü bentte ise kişisel malların herhangi bir şekilde el ya da şekil değiştirmesi hâlinde yerine geçen ikame değerlerin de kişisel mal olacağı kabul edilmiştir; gerekçeye göre bir malın tahrip edilmesi dolayısıyla elde edilen sigorta tazminatı veya sair tazminat ya da kamulaştırma karşılığı ödenen meblağ buraya girer. Tasarının 220. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411).

Dikkat

Kişisel mal savunması, tasfiye davalarında en çok kullanılan ama en çok da ispat sorunuyla karşılaşılan savunmadır. Bir malın kişisel malınız olduğunu söylemeniz yetmez; evlilik öncesi alım, miras, bağış veya manevi tazminat bağını belgeyle göstermeniz gerekir. Kişisel malınızı satıp yerine başka bir mal aldıysanız ikame kuralı sizi korur; ancak bunun için satış bedeliyle yeni malın alımı arasındaki para akışını tapu ve banka kayıtlarıyla ortaya koymanız beklenir. Düğünde takılan kadına özgü ziynetler kadın eşin kişisel malıdır; bunların harcandığı savunması ancak rıza ile ve iade şartı olmaksızın verildiği kanıtlanırsa sonuç doğurur. Kişisel malınızın geliri ise kişisel mal değildir: kira, faiz ve kâr payı edinilmiş mal sayılır.

Birinci bent: yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya

Kapsam: Gerekçeye göre eşlerin giysileri, saati, çantası, spor alet ve malzemeleri ile ziynet eşyası bu bende girer (TMK m. 220/1). Belirleyici ölçüt, eşyanın yalnız bir eşin kullanımına özgülenmiş olmasıdır.
Edinme biçimi önemli değildir: Gerekçe, bu eşyaların evlilik birliğinin başlangıcında mevcut olabileceği gibi sonradan karşılıksız olarak da edinilmiş olabileceğini, hatta karşılığının edinilmiş mallardan ödenmiş olabileceğini belirtir.
Denkleştirme hakkı saklıdır: Aynı gerekçeye göre kişisel eşyanın bedeli edinilmiş mallardan ödenmişse diğer eşin denkleştirme isteminde bulunma hakkı vardır (TMK m. 230).
Ziynet eşyası: Kadına özgü ziynet eşyaları, eşler arasında aksine bir anlaşma veya yerel bir âdet bulunmadıkça evlilik sırasında kim tarafından hangi eşe takılmış olursa olsun kadın eşe bağışlanmış sayılır ve onun kişisel malı niteliğini kazanır (Yargıtay HGK, 2017/1512 E., 2020/835 K., 04.11.2020).
Ev eşyası farkı: Ortak kullanıma özgülenmiş ev eşyası bu bende girmez; bu eşya, edinilme kaynağına göre değerlendirilir (TMK m. 219).

Ziynet uyuşmazlıklarında ispat

Kural: Olağan olan, kadına özgü ziynet eşyalarının kadın eşin himayesinde bulunmasıdır; ziynetlerin kendisine teslim edildiğini ispat yükü, elinde tuttuğu ileri sürülen eştedir (Yargıtay HGK, 2017/1512 E., 2020/835 K., 04.11.2020).
İkrar: Erkeğin düğünde takılan bilezik sayısına ilişkin duruşmadaki beyanı mahkeme önünde ikrar sayılır ve bu vakıa çekişmeli olmaktan çıkar (Yargıtay HGK, 2017/1040 E., 2020/240 K., 04.03.2020).
Harcandığı savunması: Düğün borçları için bozdurulan ziynetlerin rıza ile ve iade şartı olmaksızın verildiğini ispat yükü kocadadır; ispatlanamazsa iade yükümlülüğü doğar (Yargıtay HGK, 2013/2079 E., 2015/1278 K., 29.04.2015).
Katkı savunması: Aynı karara göre ziynetlerin birliğin giderlerine katkı olarak verildiğinden söz edilebilmesi için kadının rızası ya da mahkeme kararı bulunmalıdır.
Delil: Düğün görüntüleri, fotoğraflar, takı listeleri, kuyumcu ve bozdurma kayıtları, tanık beyanları ve karşı tarafın beyanları başlıca delillerdir.

İkinci bent: başlangıçtaki mallar, miras ve bağışlar

Rejim başlangıcındaki mallar: Evlenme veya rejimin kurulması anında eşe ait olan tüm malvarlığı değerleri, edinme şekline bakılmaksızın kişisel maldır (TMK m. 220/2).
Miras ve karşılıksız kazanma: Miras, bağış, piyango ve benzeri karşılıksız kazanmalar kişisel maldır; buna karşılık bunların evlilik süresince sağladığı gelirler edinilmiş mal sayılır (TMK m. 219/2-4).
Eşler arası devirler: Eşler arasındaki katkılar işin doğası gereği karşılıksızdır; bu, bağış anlamına gelmez. Devredene ağır yükümlülük getiren kazandırmanın bağış sayılabilmesi için bağış iradesinin duraksamaya yer bırakmayacak açıklıkta olması gerekir (Yargıtay HGK, 2018/990 E., 2021/1728 K., 21.12.2021).
Şirket payları: Evlenmeden önce edinilen şirket hissesi kişisel maldır; evlilik süresince hisseye düşen gelir ise edinilmiş mal grubuna girer (Yargıtay HGK, 2020/458 E., 2021/889 K., 01.07.2021).
Belgeleme: Tapu kayıtları, veraset ilamı ve intikal kaydı, bağış sözleşmesi, banka dekontları ve ödeme planları kişisel mal iddiasının temel dayanaklarıdır.

Üçüncü bent: manevi tazminat alacakları

Kural: Manevi tazminat alacakları kişisel maldır (TMK m. 220/3).
Gerekçedeki temel: Gerekçeye göre manevi tazminat, eşin kişisel durumu göz önünde tutularak ödenir ve onun acı, üzüntü ve ızdırabı sonucu tamamen kişisel nitelikteki zararlarının karşılığıdır.
Maddi tazminattan ayrımı: Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar edinilmiş maldır (TMK m. 219/2-3); bu nedenle bir tazminat kaleminin maddi mi manevi mi olduğu tasfiyede belirleyicidir.
Uygulama: Trafik kazası, iş kazası veya haksız fiil dosyalarında hüküm altına alınan kalemlerin ayrıştırılması için mahkeme kararının ve ödeme belgelerinin dosyaya sunulması gerekir.

Dördüncü bent: ikame kuralı

Kural: Kişisel malların yerine geçen değerler de kişisel maldır (TMK m. 220/4). Evlilik öncesi edinilen taşınmazın satışından elde edilip bankaya yatırılan para bu nedenle kişisel mal sayılmıştır (Yargıtay 8. HD, 2015/17460 E., 2017/7954 K., 30.05.2017).
Faiz ayrımı: Kişisel malın satışından elde edilen gelir kişisel mal olsa da bu anaparaya işleyen faiz edinilmiş maldır (Yargıtay 8. HD, 2016/13869 E., 2018/10165 K., 28.03.2018).
Araştırma yöntemi: İkame iddiasında her iki taşınmazın devir tarihlerini ve önceki maliklerini gösteren tapu kayıtları ile gerektiğinde banka kayıtları getirtilmeli; el değiştirme tarihlerinin yakınlığı, öncelik-sonralık ilişkisi ve alım satım değerleri birlikte değerlendirilmelidir (Yargıtay 8. HD, 2016/7333 E., 2018/14610 K., 28.06.2018).
Gerekçedeki örnekler: Gerekçe, bir malın tahrip edilmesi dolayısıyla elde edilen sigorta tazminatı veya sair tazminat ile kamulaştırma karşılığı ödenen meblağı ikame değer olarak sayar.
Kısmî ikame: Yeni mal kısmen kişisel mal kaynağı, kısmen edinilmiş mal kaynağıyla alınmışsa katkı oranına göre denkleştirme ve değer artış payı hesabı yapılır (TMK m. 227, TMK m. 230).

Tartışmalı kalemler ve ispat

Bireysel emeklilik: Biriken para, primleri edinilmiş mal grubundan karşılanmışsa edinilmiş mal, kişisel mal grubundan karşılanmışsa kişisel mal sayılır; kaynak kanıtlanamazsa TMK m. 222'deki karineler uygulanır (Yargıtay 8. HD, 2016/5647 E., 2016/6710 K., 13.04.2016).
İspat yükü: Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını ispatla yükümlüdür; ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır ve bir eşin bütün malları aksi ispatlanıncaya kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222).
Envanter: Kişisel mal iddiasının en güçlü dayanaklarından biri, malların getirilmesinden itibaren bir yıl içinde noterde düzenlenen envanterdir (TMK m. 216).
Sözleşme yolu: Eşler mal rejimi sözleşmesiyle, bir mesleğin icrası ya da işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dahil olması gereken değerlerin kişisel mal sayılacağını kararlaştırabilir (TMK m. 221).
Sonuç: Kişisel mal olarak kabul edilen değerler artık değer hesabına girmez; bu nedenle nitelendirme, katılma alacağının miktarını doğrudan etkiler (TMK m. 231, TMK m. 236).

Uygulamada

Kişisel mal savunmanızı üç sütunlu bir tablo hâline getirin: mal, kişisel mal sebebi (evlilik öncesi alım, miras, bağış, manevi tazminat, ikame) ve dayanak belge. Evlilik öncesi alımlarda tapu ve ruhsat tarihleri, miras için veraset ilamı ve intikal kaydı, bağış için sözleşme veya banka açıklaması, manevi tazminat için mahkeme kararı ve ödeme belgesi gerekir. İkame iddiasında satış tarihi ile yeni alımın tarihini yan yana koyun; aradaki para akışını dekontlarla gösterin, mümkünse aynı hesabı kullanın. Kişisel malınızdan elde ettiğiniz kira, faiz ve kâr payı gelirlerinin edinilmiş mal sayılacağını hesaba katın. Ziynet uyuşmazlığında düğün görüntülerini, takı listesini ve kuyumcu kayıtlarını erkenden toplayın; karşı tarafın duruşmadaki sayı beyanları sizin lehinize ikrar oluşturabilir.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2017/1512 E. · 2020/835 K.04.11.2020

Kadına özgü ziynet eşyası kime takılmış olursa olsun kadın eşe bağışlanmış sayılır ve onun kişisel malı olur

Kadın, düğünde takılan ziynet eşyalarının iade edilmediğini ileri sürerek bedelinin tahsilini istedi. Mahkeme, ziynetlerin davalıda kaldığının davacı tarafından ispatlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetti ve bozmadan sonra bu kararında direndi.

“Kadına özgü ziynet eşyaları; eşler arasında aksine bir anlaşma veya bu konuda yerel bir adet bulunmadıkça evlilik sırasında kim tarafından hangi eşe takılmış olursa olsun kadın eşe bağışlanmış sayılır ve artık onun kişisel malı niteliğini kazanır.”

Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu direnme kararını oyçokluğuyla bozmuştur. Karara göre olağan olan, kadına özgü ziynet eşyalarının kadın eşin himayesinde bulunmasıdır; bu nedenle ziynetlerin kendisine teslim edildiğini ispat yükü davalı eştedir. Mahkeme, davanın davacı tarafından ispatlanamadığı gerekçesiyle ret kararı veremez.