TMK 146'ya göre mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen açılır; bu dava ilgisi olan herkes tarafından da açılabilir. TBMM gerekçesine göre savcı bakımından dava açmak bir görevdir. Nüfus idaresi, tescil sırasında evlenmenin mutlak butlan sebeplerinden biriyle malul olduğunu tespit ederse durumu Cumhuriyet savcılığına bildirir (Yön. m. 33). Mirasçılar, mutlak butlan davasını ilgili sıfatıyla açabilir (Yargıtay 2. HD, 2013/8925 E., 2013/27382 K., 25.11.2013). Ancak "ilgili" olmak, davacının maddi veya manevi hukuki yararının bulunmasını gerektirir (Yargıtay 2. HD, 2025/3364 E., 2025/9832 K., 18.11.2025). Evliyken yeniden evlenme sebebine dayanan dava, ikinci evliliğin iki tarafına birlikte yöneltilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2013/24235 E., 2013/28244 K., 09.12.2013).
- Dava açma görevi
- Cumhuriyet savcısının mutlak butlan sebebini öğrendiğinde davayı re'sen açma yükümlülüğü (TMK m. 146/1).
- İlgili
- Evliliğin mutlak butlanla sona erdirilmesinde maddi veya manevi hukuki yararı bulunan kişi; mirasçı kavramından daha geniştir (Yargıtay 2. HD, 2025/9832 K.).
- Hukuki yarar
- Davacının dava açmakta korunmaya değer bir menfaatinin bulunması; dava şartıdır (HMK m. 114/1-h).
- Mecburi dava arkadaşlığı
- Bir hakkın birden fazla kişiye karşı birlikte ileri sürülmesi ve hepsi hakkında tek hüküm verilmesi gereken durum (HMK m. 59–60).
TMK 146 ne düzenler?
| Kim açabilir? | Niteliği | Dayanak |
|---|---|---|
| Cumhuriyet savcısı | Re'sen dava açmakla görevlidir | TMK m. 146/1 |
| İlgisi olan herkes | Dava açma hakkı vardır; hukuki yarar gerekir | TMK m. 146/2 |
| Evlilik sona ermişse | Savcı re'sen açamaz; her ilgili butlanın karar altına alınmasını isteyebilir | TMK m. 147/1 |
| Ayırt etme gücü sonradan kazanılmış veya akıl hastalığı iyileşmişse | Davayı yalnız ayırt etme gücünü kazanan veya iyileşen eş açabilir | TMK m. 147/2 |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 113. maddesini karşılar. Maddede yalnız dava açma hakkı değil, Cumhuriyet savcıları için böyle bir davayı açma görevi de düzenlendiğinden kenar başlık "Dava açma görevi ve hakkı" olarak değiştirilmiş; madde iki fıkraya ayrılmıştır.
Mutlak butlan sebepleri kamu düzenini ilgilendirdiği için dava savcı tarafından da açılabilir; nispi butlan davası ise yalnız taraf menfaatini ilgilendirir ve eşlerden biri, belli hâllerde yasal temsilci tarafından açılır (Yargıtay HGK, 2021/670 E., 2022/1571 K., 22.11.2022).
Cumhuriyet savcısının görevi
- Cumhuriyet savcısı, kanunda açıkça öngörülen hâllerde hukuk davası açar veya açılmış davada taraf olarak yer alır; savcının yer aldığı dava ve işler üzerinde taraflar serbestçe tasarruf edemez (HMK m. 70).
- Savcı mutlak butlan sebebini çeşitli yollarla öğrenebilir: nüfus idaresi tescil sırasında tespit ettiği butlan sebebini savcılığa bildirir (Yön. m. 33); evlenme engellerine ilişkin ihbarlar da savcılığa yapılabilir (Yön. m. 25).
- Savcının açtığı davada savcı taraf olarak duruşmaya çağrılmadan hüküm kurulamaz (Yargıtay 2. HD, 2012/7489 E., 2013/7259 K., 18.03.2013).
- Uygulamada savcı, örneğin önceki evliliği devam eden kişinin ikinci evliliği için davaname ile mutlak butlan davası açar (Yargıtay 2. HD, 2024/1062 E., 2024/6537 K., 26.09.2024).
"İlgili" kimdir?
| Kişi | Dava açabilir mi? | Dayanak |
|---|---|---|
| Önceki evliliğin eşi (evliyken yeniden evlenmede) | Evet | Yargıtay 2. HD, 2013/28244 K. |
| Ölen eşin mirasçıları | Evet, ilgili sıfatıyla | Yargıtay 2. HD, 2013/27382 K. |
| Evlilik ölümle sona ermiş, mirasçılar mevcutken maddi ve manevi hukuki yararı kalmayan kişi | Dava dinlenmez | Yargıtay 2. HD, 2025/9832 K. |
| Pay satın aldığı taşınmazda sağ kalan eşin önalım davasıyla karşılaşan üçüncü kişi | Hukuki yararı bulunmadığı kabul edilmiştir | Yargıtay 2. HD, 2024/3229 K. |
| Nüfus müdürlüğü | Davalı gösterilemez; husumet yoktur | Yargıtay 2. HD, 2013/7259 K. |
TMK m. 159'a göre evlenmenin butlanını dava etme hakkı mirasçılara geçmez; mirasçılar yalnız açılmış davayı sürdürebilir. Bu kural eşin kendi dava hakkına ilişkindir. Mutlak butlanda mirasçılar, ilgili sıfatıyla kendi haklarına dayanarak dava açabilir. Yargıtay 2. HD, 2013/8925 E., 2013/27382 K., 25.11.2013 kararında, mirasçıların dava hakkı bulunmadığı gerekçesinin doğru olmadığı açıkça belirtilmiştir.
Dava kime karşı açılır?
Mutlak butlan davası, butlanı istenen evliliğin iki tarafına karşı birlikte açılır. Evlilik hakkında tek bir hüküm verileceğinden eşler arasında mecburi dava arkadaşlığı vardır (HMK m. 59–60). Dava yalnız eşlerden birine karşı açılmışsa mahkeme davacıya, davayı diğer eşe de yöneltmesi için süre vermelidir; bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava husumet yokluğundan reddedilir (Yargıtay 2. HD, 2013/24235 E., 2013/28244 K., 09.12.2013).
Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 s. K. m. 4). Yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 160); buna göre eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m. 168). Yargıtay 2. HD, 2022/11305 E., 2023/1978 K., 26.04.2023 kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, mutlak butlan davasının basit yargılama usulüne tabi olmadığını belirterek dosyayı ilk derece mahkemesine geri göndermiş; sonraki karar Yargıtay'ca onanmıştır.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Mirasçılar mutlak butlan davasını ilgili sıfatıyla açabilir
Mirasçılar, mirasbırakanlarının evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olduğunu ileri sürerek evliliğin mutlak butlan sebebiyle iptalini istedi. Aile mahkemesi, evlenmenin butlanını dava etme hakkının mirasçılara geçmediği gerekçesiyle davayı reddetti. Daire, mutlak butlan davasının ilgisi olan herkes tarafından açılabileceğini, bu nedenle mirasçıların dava hakkı bulunmadığına ilişkin gerekçenin doğru olmadığını belirtti. Ancak mirasbırakanın evlenme sırasında sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun bulunduğuna dair delil getirilmediği için ret kararını sonucu itibarıyla onadı.
“bu davanın ilgilisi olan herkes tarafından açılmasının mümkün olmasına (TMK.m.146/2) göre, kararda yer alan "evlenmenin butlanını dava etme hakkının mirasçılara geçmeyeceğine, bu sebeple mirasçıların dava hakkı bulunmadığına" ilişkin gerekçe doğru değil ise de”
Ne anlama geliyor? Mirasçıların dava hakkı, mutlak butlanda TMK m. 146/2'den doğar. Davayı kazanmak için ise butlan sebebinin evlenme tarihinde var olduğunu ispat etmek gerekir.
"İlgili" kavramı mirasçıdan geniştir, ama hukuki yarar olmadan dava dinlenmez
Evliliğin mutlak butlanla iptali istemiyle açılan dava bölge adliye mahkemesince reddedildi ve davacı temyiz etti. Daire, TMK m. 146'daki "ilgili" kavramının mirasçı kavramından daha geniş olduğunu kabul etti. Ancak evliliğin ölümle sona erdiğini, ölenin mirasçılarının da bulunduğunu ve davacının maddi ve manevi hukuki yararının kalmadığını belirterek ret kararını onadı.
“her ne kadar 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 146 ıncı maddesinde düzenlenen evliliğin mutlak butlanla iptali talebinde bulunabilen kişilerden "ilgili" kavramı mirasçı kavramından daha geniş bir kavram ise de; evliliğin ölümle sona erdiği, ölenin mirasçılarının da bulunduğu, davacının maddî ve manevî hukuki bir yararının kalmadığının”
Ne anlama geliyor? Mutlak butlan kamu düzenine ilişkin olsa da herkese sınırsız bir dava hakkı vermez. Davacı, butlan kararıyla korunacak somut bir hukuki yararını ortaya koymalıdır.
Önalım davasıyla karşılaşan üçüncü kişinin, sağ kalan eşin evliliğine karşı butlan davası açmakta hukuki yararı yoktur
Davacı bir taşınmazda pay satın almıştı. Ölen eşinden dolayı o taşınmazda paydaş olan sağ kalan eş, önalım hakkına dayanarak davacıya karşı tapu iptali ve tescil davası açtı. Bunun üzerine davacı, ölen kişinin evlenme sırasında akıl hastası olduğunu ileri sürerek sağ kalan eşle yaptığı evliliğin mutlak butlanla iptalini istedi. İlk derece mahkemesi, davacının evlenmenin iptali davasını açmakta hukuki yararı bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetti. Bölge adliye mahkemesi, butlan davası açma hakkının kanunla düzenlendiğini ve davacının bu hakka sahip olmadığını belirterek istinafı reddetti; Yargıtay kararı onadı.
“davacı tarafın evlenmenin iptali davasını açmasında hukuki bir yararı da bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir”
Ne anlama geliyor? Başka bir davada eli güçlenecek olan kişinin dolaylı ekonomik menfaati, onu evliliğin butlanını isteyebilecek "ilgili" hâline getirmez.
İkinci evliliğin butlanı davası iki eşe karşı birlikte açılmalıdır
Evliyken yeniden evlenen kişi ile ilk eşi, bu ikinci evliliğin iptalini birlikte istedi. Evliyken yeniden evlenen kişi daha sonra davadan feragat etti; dava yalnız ikinci eşe karşı sürdürüldü. Mahkeme ikinci evliliğin iptaline karar verdi ve karar ilk incelemede onandı. İkinci eşin karar düzeltme istemi üzerine Daire, ikinci evliliğin iki tarafı hakkında aynı ve tek bir hüküm verileceğini, bu nedenle aralarında mecburi dava arkadaşlığı bulunduğunu belirtti. Davayı feragat eden kişiye de yöneltmesi için süre verildiği hâlde davacı bunu yapmadığından davanın husumet yokluğundan reddedilmesi gerektiğini kabul ederek onama kararını kaldırdı ve hükmü bozdu.
“Çünkü, bu ikisi arasındaki evliliğin “mutlak butlanla” sakat olduğu ileri sürülerek ortadan kaldırılması istenmektedir ve ikisi için ayrı ayrı değil, hukuki ilişkideki ortaklığa bağlı olarak aynı ve tek bir hüküm verilecektir.”
Ne anlama geliyor? Mutlak butlan davasında dilekçede iki eşin de davalı olarak gösterilmesi gerekir. Eşlerden biri davacı tarafta yer alıp sonra feragat ederse, davanın ona da yöneltilmesi gerekir.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 113 üncü maddesini karşılamaktadır. Maddede sadece dava açma hakkı değil aynı zamanda Cumhuriyet savcıları için böyle bir davayı açma, görev olarak düzenlenmiş olduğundan kenar başlık "Dava açma görevi ve hakkı" şeklinde değiştirilmiştir. Madde iki fıkra hâline getirilmiştir. Birinci fıkrada Cumhuriyet savcıları bakımından dava açma görevi, ikinci fıkrada ilgililer bakımından dava açma hakkı düzenlenmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 69743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Butlan davası müddeiumumi tarafından resen ikame olunur. Alakadarlardan her biri dahi butlan davasını ikame edebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 113 | 4721 sayılı Kanun m. 146 | |
|---|---|---|
| Savcı | Müddeiumumi davayı re'sen açar | Cumhuriyet savcısı re'sen açar; bu bir görevdir |
| Diğerleri | Alakadarlardan her biri | İlgisi olan herkes |
| Kenar başlık | Dava hakkı | Dava açma görevi ve hakkı |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 145: Mutlak butlan sebepleri.
- TMK m. 147: Dava hakkının sınırlanması veya kalkması.
- TMK m. 156: Butlan kararı.
- TMK m. 159: Mirasçıların dava hakkı.
- TMK m. 160: Yetki ve yargılama usulü.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 59–60, 70, 114.
- Evlendirme Yönetmeliği m. 25, 33.
Mutlak butlan davası, evliliğin geçerliliği ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 146 ne diyor?
TMK m. 146'ya göre mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen açılır. Bu dava ilgisi olan herkes tarafından da açılabilir.
Mutlak butlan davasını kim açabilir?
Cumhuriyet savcısı ve evliliğin butlanında hukuki yararı bulunan herkes (TMK m. 146). Evlilik sona ermişse savcı re'sen dava açamaz, ancak her ilgili butlanın karar altına alınmasını isteyebilir (TMK m. 147/1).
Savcı mutlak butlan davası açmak zorunda mı?
Evet. TBMM gerekçesine göre savcı bakımından mutlak butlan davası açmak bir görevdir. Savcının açtığı davada taraflar dava üzerinde serbestçe tasarruf edemez (HMK m. 70/3).
Mirasçılar mutlak butlan davası açabilir mi?
Evet, ilgili sıfatıyla açabilir (Yargıtay 2. HD, 2013/8925 E., 2013/27382 K., 25.11.2013). Eşin kendi dava hakkının mirasçılara geçmemesi kuralı (TMK m. 159) bu hakkı ortadan kaldırmaz.
Herkes mutlak butlan davası açabilir mi?
Hayır. "İlgili" kavramı mirasçıdan geniş olsa da davacının maddi veya manevi hukuki yararı bulunmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2025/3364 E., 2025/9832 K., 18.11.2025).
Başka bir davada işime yarayacaksa butlan davası açabilir miyim?
Yalnız dolaylı ekonomik menfaat yeterli görülmemiştir. Pay satın aldığı taşınmazda sağ kalan eşin önalım davasıyla karşılaşan kişinin butlan davasında hukuki yararı bulunmadığına ilişkin karar onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/10990 E., 2024/3229 K., 07.05.2024).
Mutlak butlan davası kime karşı açılır?
Butlanı istenen evliliğin iki tarafına karşı birlikte açılır; eşler arasında mecburi dava arkadaşlığı vardır (Yargıtay 2. HD, 2013/24235 E., 2013/28244 K., 09.12.2013). Nüfus müdürlüğü davalı gösterilemez.
Hangi mahkemede dava açılır?
Aile mahkemesinde (4787 s. K. m. 4). Yetki bakımından boşanma hükümleri uygulanır; eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m. 160, 168).
İlk eş, eşinin ikinci evliliğinin iptalini isteyebilir mi?
Evet. Önceki evliliğin eşi, evliyken yapılan ikinci evliliğin mutlak butlanla iptalini isteyebilir; dava ikinci evliliğin iki tarafına birlikte yöneltilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2013/24235 E., 2013/28244 K., 09.12.2013).
Mutlak butlan davası için süre var mı?
Kanunda süre öngörülmemiştir. Ancak evliliğin sona ermesi, ayırt etme gücünün kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi gibi hâllerde dava hakkı sınırlanır (TMK m. 147).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 145–147, 156, 159, 160, 168
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 59, 60, 70, 114
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Evlendirme Yönetmeliği m. 25, 33
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 113 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 146 gerekçesi, s. 69
- Yargıtay 2. HD, 2013/8925 E., 2013/27382 K., 25.11.2013
- Yargıtay 2. HD, 2025/3364 E., 2025/9832 K., 18.11.2025
- Yargıtay 2. HD, 2022/10990 E., 2024/3229 K., 07.05.2024
- Yargıtay 2. HD, 2013/24235 E., 2013/28244 K., 09.12.2013
- Yargıtay 2. HD, 2022/11305 E., 2023/1978 K., 26.04.2023
- Yargıtay 2. HD, 2012/7489 E., 2013/7259 K., 18.03.2013
- Yargıtay 2. HD, 2024/1062 E., 2024/6537 K., 26.09.2024
- Yargıtay HGK, 2021/670 E., 2022/1571 K., 22.11.2022