Boşanma davasında ödeme gücü olmayan kişi için iki yol vardır. Mahkemeden adli yardım: kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden yargılama giderlerini ödeyemeyen ve talebi açıkça dayanaktan yoksun olmayan kişi, harç ve giderlerden geçici olarak muaf tutulur; gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat da temin edilir (HMK m. 334, 335). Barodan adli yardım: avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılayamayanlara baronun adli yardım bürosu avukat görevlendirir (Avukatlık Kanunu m. 176–178). Mahkemeye yapılan talepte mali durumu gösteren belgeler sunulmalıdır (HMK m. 336). Talep reddedilirse tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m. 337/2). Adli yardımla ertelenen giderler, dava sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir (HMK m. 339).
Boşanmaya karar vermiş ama harcı, avansı ve avukatlık ücretini nasıl karşılayacağını bilemeyen biri için en ağır duygu çaresizliktir. Özellikle evin bütün gelirini eşinin yönettiği ya da kendi geliri olmayan kişiler, haklı oldukları bir davayı bile açamayacaklarını düşünür.
Meslek hayatım boyunca ödeme gücü olmadığı için hakkını aramaktan vazgeçen insanlarla karşılaştım; oysa kanun tam bu durum için iki ayrı yol tanır. Bu rehberde mahkemeden adli yardımı ve barodan ücretsiz avukatı, şartlarını, hangi belgelerle isteneceğini, ret hâlinde itirazı ve dava bitince masrafların kime yükletileceğini anlatıyorum.
- İki ayrı yol vardır. Mahkemeden adli yardım harç ve giderleri erteler; barodan adli yardım avukat sağlar.
- İki şart aranır. Ödeme gücünden yoksunluk ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması.
- Belge şarttır. Mali durumu gösteren belgeler sunulmazsa talep reddedilir.
- Ret kararına itiraz edilebilir. İtiraz, kararı veren mahkemeye dilekçeyle yapılır; itiraz üzerine verilen karar kesindir.
- Adli yardım geçmişi kapsamaz. Talepten önce yapılmış giderler ertelenmez.
- Kanun yolunda ayrıca istenir. İstinaf ve temyiz aşamasında talep bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır (HMK m. 336/3).
- Dava bitince hesap görülür. Ertelenen giderler haksız çıkandan alınır; gerekirse taksit veya muafiyet kararı verilebilir.
Adli yardım nedir? İki ayrı yol
Adli yardım, kanunda iki ayrı yerde düzenlenmiştir ve ikisi farklı ihtiyacı karşılar:
| Konu | Mahkemeden adli yardım | Barodan adli yardım |
|---|---|---|
| Nereye başvurulur? | Davanın görüleceği mahkemeye; kanun yolunda bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya (HMK m. 336) | Baronun adli yardım bürosuna veya temsilciliğine |
| Ne sağlar? | Harç ve giderlerden geçici muafiyet, teminat muafiyeti, giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi, gerekirse avukat temini | Avukatlık hizmeti |
| Şart | Ödeme gücünden yoksunluk ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması | Avukatlık ücretini ve giderleri karşılama olanağının bulunmaması |
| Ret hâlinde | Kararı veren mahkemeye itiraz; itiraz sonucu kesin | Baro başkanına başvuru; karar kesin |
| Dayanak | HMK m. 334–340 | Avukatlık Kanunu m. 176–181; TBB Adli Yardım Yönetmeliği |
Barodan avukat görevlendirilse bile harç ve gider avansı ayrıca karşılanmalıdır; bunlar için mahkemeden adli yardım istenir. Yönetmeliğe göre bu talep reddedilirse istem sahibi avukatlık ücreti dışındaki yargılama giderlerini karşılamak durumundadır (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m. 6). Boşanma davasının 2026 harç ve gider avansı tutarlarını boşanma davası ücreti rehberinde verdim.
Mahkemeden adli yardımın şartları ve kapsamı
Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olanlar, iddia ve savunmalarında ve geçici hukuki koruma taleplerinde, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir; yabancılar için ayrıca karşılıklılık aranır (HMK m. 334).
| Adli yardım kararı ne sağlar? | Dayanak |
|---|---|
| Yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet | HMK m. 335/1-a |
| Teminat göstermekten muafiyet | HMK m. 335/1-b |
| Dava sırasındaki giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi | HMK m. 335/1-c |
| Davanın avukatla takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini | HMK m. 335/1-ç |
| Bunlardan yalnız bir kısmından yararlandırma | HMK m. 335/2 |
Adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (HMK m. 335/3); ancak talepten önce yapılmış yargılama giderlerini kapsamaz (HMK m. 337/3). Bu yüzden talebi dava dilekçesiyle birlikte ya da ihtiyaç doğduğu anda yapmak gerekir. Mahkemenin talebi üzerine baronun görevlendirdiği avukatın ücreti, yargılama gideri olarak Hazineden ödenir (HMK m. 340).
Adli yardım nasıl istenir, hangi belgeler gerekir?
Adli yardım, asıl talebin karara bağlanacağı mahkemeden istenir. Talepte bulunan kişi, iddiasının özetini, dayanacağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri sunmak zorundadır; talebe ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır (HMK m. 336). Adli yardım talebiyle açılan davada, talep hakkında karar verilinceye kadar harç, gider ve delil avansı alınmaz (Yazı İşleri Yönetmeliği m. 205/2).
- Talebi yazın.
Dava dilekçesinde ayrı bir başlıkla ya da ayrı bir dilekçeyle adli yardım istediğinizi açıkça belirtin.
- Mali durumunuzu belgeleyin.
Gelirinizi, mal varlığınızı ve bakmakla yükümlü olduğunuz kişileri gösteren belgeleri ekleyin; örneğin maaş veya aylık bilgisi, sosyal güvenlik kaydı, tapu ve araç kaydı sorgusu.
- Talebin dayanağını gösterin.
Talebin açıkça dayanaktan yoksun olmadığını gösterecek olayları ve delilleri kısaca yazın.
- Duruşma isteyebilirsiniz.
Mahkeme talebi duruşmasız inceleyebilir; talep ederseniz inceleme duruşmalı yapılır (HMK m. 337/1).
- Kararı takip edin.
Ret kararında sunduğunuz belgelerin neden kabul edilmediği açıkça yazılır (HMK m. 337/1); gerekçeye göre itiraz edin.
Mali durum belgesi sunulmadan yapılan talebin reddi, itiraz üzerine de onaylanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2026/3680 E., 2026/4671 K., 27.04.2026).
Adli yardım talebi reddedilirse: itiraz
Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı, tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilebilir. Mahkeme dosyayı, o yerde birden fazla dairesi varsa kendisini izleyen daireye, tek dairesi varsa aynı işlere bakan en yakın mahkemeye gönderir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (HMK m. 337/2). Talep reddedilse bile ödeme gücünde sonradan ciddi bir azalma olursa yeniden talepte bulunulabilir.
Kanunun güncel metninde itiraz süresi iki haftadır (HMK m. 337/2). Yargıtay'ın 2026 tarihli bazı geri çevirme kararlarında ise ret kararının "bir hafta içinde" itiraz edilebileceği şerhiyle tebliğ edilmesi istenmiştir (Yargıtay 2. HD, 2026/632 E., 2026/6525 K., 15.06.2026). Hak kaybı yaşamamak için size tebliğ edilen davetiyedeki süreye göre hareket edin.
Ret kararı kesinleşirse harç ve giderler için verilen kesin süreye uyulmalıdır; süresinde yatırılmazsa kanun yolu başvurusu yapılmamış sayılır (HMK m. 344, 366):
Niğde 2. Aile Mahkemesinde görülen karşılıklı boşanma davalarında erkek vekili bölge adliye mahkemesi kararını katılma yoluyla ve adli yardım talebiyle temyiz etti; temyiz harç ve giderlerini yatırmadı. Yargıtay, talep temyiz aşamasında yapıldığı için incelemenin kendisine ait olduğunu belirtti (HMK m. 336/3). Adli yardımın şartlarının ödeme gücünden yoksunluk ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması olduğunu, mali durumu gösteren belgelerin sunulması gerektiğini hatırlattı. Dilekçe ve eklerinden ödeme gücünden yoksunluk kanaati oluşmadığı için talebi reddetti. Ret kararının itiraz hakkı şerhiyle tebliğ edilmesi, itiraz edilmez veya reddedilirse temyiz harçları için bir haftalık kesin süre verilmesi amacıyla dosyayı bölge adliye mahkemesine geri çevirdi.
Barodan ücretsiz avukat: adli yardım bürosu
Baroların adli yardım hizmeti, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara avukatlık hizmeti sağlanmasıdır (Avukatlık Kanunu m. 176). Hizmet, baro yönetim kurulunca oluşturulan adli yardım bürosu tarafından yürütülür; İstanbul gibi birden fazla baronun bulunduğu illerde her baro kendi bürosunu oluşturur (Avukatlık Kanunu m. 177). Başvuru büroya veya temsilciliğine yapılır ve istek sahibi haklılığını delilleriyle göstermelidir (Avukatlık Kanunu m. 178).
TBB Adli Yardım Yönetmeliği'ne göre süreç şöyle işler:
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuru | Başvuru formu, imzalı taahhütname ve aydınlatma metni ile açık rıza beyanı alınır; adli yardım bürosu gerekli belgeleri ister ve araştırma yapabilir | Yönetmelik m. 5 |
| Ret | Karar istem sahibine bildirilir; on gün içinde baro başkanına başvurulabilir, baro başkanı yedi gün içinde kesin karar verir | Yönetmelik m. 5 |
| Görevlendirme | Kabul hâlinde avukat görevlendirilir; istem sahibi on gün içinde belgeler ve vekâletnameyle avukata başvurur | Yönetmelik m. 5/A, 6 |
| Vekâletname | Vekâletname masrafı adli yardım faslından ödenebilir | Yönetmelik m. 6 |
| İş sonunda | Nafaka alacakları hariç maddi bir yarar elde edilirse, avukata ödenen ücret ile elde edilen yararın yüzde beşi baroya ödenir | Yönetmelik m. 5/A |
| Avukatı değiştirme veya vazgeçme | Görevlendirilen avukat azledilir, başka avukat tutulur, talepten vazgeçilir, davadan feragat edilir veya dava kabul edilirse avukata ödenen ücret ve masraflar faiziyle iade edilir | Yönetmelik m. 5/A |
Boşanma davasında avukatınızla vekâletnameyi nasıl vereceğinizi boşanma vekaletnamesi nasıl çıkarılır rehberinde anlattım.
Kanun yolunda adli yardım
İlk derece mahkemesinin verdiği adli yardım kararı hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (HMK m. 335/3). Adli yardımdan yararlanmıyorsanız, istinaf veya temyize başvururken talebi bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yaparsınız (HMK m. 336/3); talep reddedilirse harçlar için verilen bir haftalık kesin süreyi kaçırmamak gerekir. İstinaf süresini ve harç muhtırasının tuzaklarını boşanma davasında istinaf rehberinde anlattım.
Dava bitince masrafları kim öder?
Adli yardımla ertelenen bütün yargılama giderleri ve Devletçe ödenen avanslar dava sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir. Adli yardımdan yararlanan kişi haksız çıkarsa, mahkeme uygun görürse giderlerin bir yılı aşmamak üzere aylık eşit taksitlerle ödenmesine karar verebilir; tahsilin mağduriyete yol açacağı açıkça anlaşılırsa kısmen veya tamamen muafiyete de karar verilebilir (HMK m. 339). Adli yardım kararı, yanlış bilgi verildiği veya mali durumun yeteri kadar iyileştiği anlaşılırsa kaldırılır (HMK m. 338).
Adli yardımda yapılan beş hata
- Belgesiz talepte bulunmak. Mali durumu gösteren belge sunulmayan talep reddedilir.
- Talebi geç yapmak. Adli yardım, talepten önce yapılmış giderleri kapsamaz.
- Baro avukatını yeterli sanmak. Harç ve gider avansı için ayrıca mahkemeden adli yardım istenmelidir.
- Ret kararına itiraz etmemek. İtiraz yolu açıktır; süreyi tebligattaki şerhe göre takip edin.
- Kanun yolunda harcı unutmak. Talep reddedilirse verilen bir haftalık kesin sürede harç yatırılmazsa başvuru yapılmamış sayılır.
Adli yardım talebinizi ve davanızın masraf planını birlikte değerlendirmek için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Yazıda dayandığım kararlar
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Yargıtay 2. HD, 2026/632 E., 2026/6525 K., 15.06.2026 | Temyiz aşamasında belgesiz adli yardım talebi | Talep reddedildi; itiraz şerhli tebliğ ve harç süresi için geri çevrildi |
| Yargıtay 2. HD, 2026/3680 E., 2026/4671 K., 27.04.2026 | Mali durum belgesi sunulmayan talep | Ret kararına itiraz da reddedildi |
Sonuç
Ödeme gücünüz yoksa boşanma davası açmaktan ya da savunma yapmaktan vazgeçmeyin. Harç ve avans için mahkemeden adli yardım isteyin ve talebinizi gelir, mal varlığı ve bakmakla yükümlü olduğunuz kişileri gösteren belgelerle destekleyin; avukat için baronun adli yardım bürosuna başvurun. Talep reddedilirse iki haftalık itiraz süresini kaçırmayın, kanun yolunda talebi yeniden yapın ve verilen kesin süreleri takip edin.
Boşanma davasında adli yardım nedir?
Ödeme gücü olmayan kişinin harç ve giderlerden geçici olarak muaf tutulması ve gerekirse ona avukat temin edilmesidir (HMK m. 334, 335).
Adli yardımın şartları nelerdir?
Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden giderleri ödeyememek ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması (HMK m. 334).
Adli yardım hangi mahkemeden istenir?
Davanın karara bağlanacağı mahkemeden; kanun yolunda bölge adliye mahkemesinden veya Yargıtaydan (HMK m. 336).
Hangi belgeler gerekir?
Yargılama giderlerini karşılayamayacağınızı gösteren mali durum belgeleri (HMK m. 336/2); gelir, mal varlığı ve bakmakla yükümlü olunan kişileri gösteren belgeler sunulabilir.
Adli yardım talebim reddedilirse ne yapabilirim?
Tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilirsiniz; itiraz üzerine verilen karar kesindir (HMK m. 337/2).
Barodan ücretsiz avukat nasıl alınır?
Baronun adli yardım bürosuna başvuru formu, taahhütname ve istenen belgelerle başvurulur; ret hâlinde on gün içinde baro başkanına başvurulabilir (Avukatlık Kanunu m. 178; TBB Adli Yardım Yönetmeliği m. 5).
Barodan avukat alırsam harç öder miyim?
Harç ve giderler için ayrıca mahkemeden adli yardım istemeniz gerekir; talep reddedilirse bu giderleri karşılarsınız (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m. 6).
Adli yardımla kazandığım paranın bir kısmını ödemem gerekir mi?
Nafaka alacakları hariç maddi bir yarar elde ederseniz, avukata ödenen ücret ile elde edilen yararın yüzde beşi baroya ödenir (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m. 5/A).
Adli yardım önceki masrafları kapsar mı?
Hayır. Adli yardım, daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz (HMK m. 337/3).
Davayı kaybedersem adli yardımla ertelenen masrafları öder miyim?
Ertelenen giderler haksız çıkan taraftan tahsil edilir; mahkeme bir yıla kadar taksit veya mağduriyet varsa muafiyet kararı verebilir (HMK m. 339).
Adli yardım kaldırılabilir mi?
Evet. Yanlış bilgi verildiği veya mali durumun yeteri kadar iyileştiği anlaşılırsa kaldırılır (HMK m. 338).
Yabancılar adli yardımdan yararlanabilir mi?
Yararlanabilir; ancak ayrıca karşılıklılık şartı aranır (HMK m. 334/3).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 334–340, 344, 366
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 176–181
- Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik m. 205
- Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği m. 5, 5/A, 6
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2026/632 E., 2026/6525 K., 15.06.2026
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2026/3680 E., 2026/4671 K., 27.04.2026